Add files using upload-large-folder tool

.gitattributes

@@ -58,3 +58,8 @@ saved_model/**/* filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
 # Video files - compressed
 *.mp4 filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
 *.webm filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
+p01__Tüm_Kitaplar_Armand_Mattelart_Seth_Siegelaub_-_Communication_and_Class_Struggle_1_Capitalism_Imperialism__f432a33d49.txt filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
+p01__Tüm_Kitaplar_Alvin_H._Marill_-_Movies_Made_for_Television_1964-2004__b474ba01d6.txt filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
+p01__Tüm_Kitaplar_Dini_Kitap_Arşivi_HADİS_ve_HADİS_SETLERİ_Sünen-i_İbn_Mace_-_İbn_Mace__f5cd9e4b75.txt filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
+p01__Tüm_Kitaplar_Dini_Kitap_Arşivi_HADİS_ve_HADİS_SETLERİ_İmam_Buhari_-_Sahih-i_Buhari__a8eeb37329.txt filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text
+p01__Tüm_Kitaplar_Dini_Kitap_Arşivi_HADİS_ve_HADİS_SETLERİ_EBU_DAVUD__1c2731aedd.txt filter=lfs diff=lfs merge=lfs -text

p01__Tüm_Kitaplar_10_Dilde_Hz_1_._Muhammed_Это_Мухаммад__8adf3ab65e.txt

@@ -0,0 +1,537 @@
+Житие пророка Мухаммада
+
+ВВЕДЕНИЕ
+
+Человеческая история не знала примеров такой скрупулезной
+проверки, такого объективного отношения и столь внимательного
+рассмотрения истинности, какой подверглась жизнь Мухаммада, да
+благословит его и приветствует Аллах, протекавшая на глазах его
+близких сподвижников.
+С помощью Корана и его слов он мир ему и благословение создал
+новый мир. В духовные ценности жизни он вдохнул новую жизнь и
+подлинное содержание и освободил изнемогавшее человечество от
+всевозможных оков, указав людям путь к избавлению от
+идолопоклонства.
+Если жизнь величайших личностей в истории измеряется ее
+событиями, опытом и уроками, которые могут быть из нее
+извлечены, то в жизни Мухаммада мир ему и благословение
+(особенно с начала его миссии) нет ничего, о чем можно было бы
+сказать: "Это неважно" или "Это не заслуживает изучения,
+подражания, запоминания". Его указания охватывают собой все
+сферы теории и практики, всю научную и практическую жизнь от
+пяти столпов Ислама и до устранения от пути того, что может
+причинить людям вред.
+Он научил свою общину нормам жизни, взаимодействия,
+правильному поведению в общении, встречах и контактах с
+ближайшими и совершенно посторонними людьми. Он научил ее
+также нормам исламского этикета. Все более или менее
+существенное он делал достоянием своей общины. Он мир ему и
+благословение был хорошим примером для своей общины в том,
+как он спал и бодрствовал, воевал и жил повседневной жизнью,
+покупал и продавал, одалживал и возвращал. Он мир ему и
+благословение был примером в мечети, дома, на улице, на рынке.
+От мусульман требуется следовать примеру посланника Аллаха .
+Аллах Всевышний сказал:
+"Вам, в лице, посланника Аллаха был дан хороший пример."
+(Коран, 33:21)
+Пророк мир ему и благословение сказал:
+"Вы должны следовать моей сунне и сунне праведных халифов."
+Ислам — это образ жизни, который охватывает все области
+деятельности человека: политика, социальная сфера, экономика и
+т.д. Здесь нет раздела на светскую и религиозную жизнь.
+
+
+
+                                      1/12
+
+"Скажи: "Моя молитва, моя жизнь и моя смерть принадлежат
+Аллаху, Господу миров"
+Из вышесказанного становится очевидной важность изучения
+жизненного пути Пророка Мухаммеда мир ему и благословение , и
+проявления внимания к его личности. Его жизнь — как яркая
+звезда, которая указывает правильную дорогу в пустыне путнику в
+кромешной тьме. Эта жизнь — маяк для того, кто потерял надежду
+на спасение, и спасительный берег для оказавшегося в бушующем
+море. Этот человек руководил империей, законами, народами и
+династиями; более того, он влиял на руководителей государств, на
+религии, идеи, верования и души...
+Его снисходительность в победе, его многочисленные молитвы, его
+божественное посланние, его смерть и его триумф после смерти —
+все это свидетельствует не об обмане, а о твердой убежденности,
+которая дала ему силы расспространить, на обширную территорию,
+послание Всевышнего.
+
+I. Предпосылки возникновения учения Мухаммада мир ему
+и благословение
+Исторически проследив предпосылки возникновения учения
+Пророка Мухаммада мир ему и благословение , можно заметить,
+что действительно Ислам возник в нужное время и в нужном месте.
+Если мысленно перенестись в мир, каким он был 1400 лет тому
+назад, мы увидим, что он полностью отличался от нашего. Как
+мало было возможностей для обмена идеями! Написанные от руки
+книги были единственным источником информации, которые
+передавались из поколения в поколение. Нужно было прожить
+жизнь, чтобы получить ту информацию, которая сейчас является
+наследством любого.
+Если мы посмотрим на карту мира, то увидим, что никакая страна
+не подходила для мировой религии, так как Аравия. Она
+расположена недалеко от Европы, как раз между Азией и Африкой.
+В ту темную эпоху Аравия представляла собой одно из самих
+темных мест на земле. В то время как соседние - Персия, Византия
+и Египет обладали проблесками цивилизации, Аравия стояла
+изолированно, отрезанная пустыней. Это была страна без
+правительства, без законов. Каждое племя считало себя
+независимым, поэтому племена находились постоянно в состоянии
+войны. Не существовало другого закона, кроме закона
+сильнейшего. Обращаясь к истории той эпохи, можно обнаружить,
+что не случайно арабы оказались наиболее подходящим народом,
+чтобы быть наделенными Пророком.
+
+
+                                      2/12
+
+Арабы были энергичными и мужественными людьми, обладали
+всеми гуманными качествами людей, нетронутых "социальным
+прогрессом" времени. Они были смелыми и бесстрашными, любили
+свободу и политическую независимость. Наряду с этим,
+существовали также негативные аспекты их жизни: убийства и
+грабежи были неотъемлемой частью повседневной жизни, а
+разврат не знал границ.
+
+II. Рождение Мухаммеда, его детство и юность
+Пророк родился в Мекке, расположенной в центре Аравийского
+полуострова. По своему происхождению он был из знатного рода.
+Как того требовал обычай, с рождения до двух лет Мухаммад мир
+ему и благословение провел с кормилицей, которая потом оставила
+его на второй срок. Судьба его детства сложилась довольно-таки
+сурово: отец погиб, не дождавшись его рождения, а мать умерла,
+едва ребенку исполнилось 6 лет.
+Последующие два года с мальчиком провел любящий дед,
+которому, увы, тоже не суждено было долго жить. Тогда сироту в
+свою семью радушно принял дядя, который и стал его опекуном до
+полного взросления.
+Юный Мухаммад мир ему и благословение с ранних лет отличался
+скромностью и честностью. В двенадцатилетнем возрасте во время
+делового визита в Сирию он встретил монаха Бахира, который
+предсказал то, что он будет пророком. В шестнадцать лет
+Мухаммад мир ему и благословение стал участником создания в
+Мекке "Союза честных", цель которого заключалась в защите прав
+купцов. К тому времени подросток не получает ни образования, ни
+воспитания, типичного для ребенка его времени. В детстве он
+пасет овец и коз, а позже начинает заниматься торговлей.
+
+III. Начало нисхождения откровения. Первые мусульмане
+Как уже отмечалось, Мухаммад мир ему и благословение с
+молодости отличался чистотой и честностью. Не смотря на
+царившие тогда в его окружении пристрастия к алкоголю и
+азартным играм, он не участвует ни в одном, ни в другом. Даже
+враги не могли обвинять его во лжи: занимаясь торговлей
+несколько лет, он ни разу не был вовлечен в нечестные сделки.
+Мухаммад мир ему и благословение никогда не использует
+оскорбительный язык; все, кто имеют с ним отношения, доверяют
+ему. Так, однажды на его суд предоставили очень важное дело,
+касающееся строительства Каабы.
+
+
+
+                                      3/12
+
+Слава о его честности дошла до одной богатой вдовы Хадиджы,
+которая решила предложить ему работу. Предприятие увенчалось
+большим успехом и принесло прибыль. Тогда вдова предложила
+юноше жениться на ней. Так сирота стал богатым: вскоре после
+свадьбы она передала ему во владение все свое имущество и
+рабов. Большую часть богатства он раздал среди бедных, а все
+рабы получили свободу.
+Однажды, когда Мухаммад мир ему и благословение был в
+уединении на вершине мекканской горы, к нему явился ангел
+Джабриил и повелел ему прорицать вслух. Будущий Пророк очень
+испугался и явился к своей жене, чтобы рассказать произошедшее.
+Она не растерялась, а утешила мужа, и привела его к своему
+двоюродному брату, который был христианином. Он и рассказал
+Мухаммаду про похожий случай с пророком Мусой.
+Так в его сердце зажегся свет веры и знания. Он идет к своим
+людям и обращается к ним с призывом оставить
+идолопоклонничество и уверовать в Единого Бога. Он призывает
+вести праведную жизнь, не убивать и не воровать. Но
+соплеменники не слушают его; напротив, они воспринимают его
+слова враждебно, и для Мухаммада мир ему и благословение
+начинается жизнь, полная страданий и гонений.
+
+Житие пророка Мухаммада
+
+IV. Времена великих испытаний
+
+Но учение Мухаммада мир ему и благословение излучало добро и
+свет. Постепенно вокруг него стали собираться обиженные и
+обездоленные, рабы и бесправные женщины. Старейшины Мекки
+почувствовали в этом угрозу своему порядку, и решили сокрушить
+это учение силой. Уверовавшие подвергались жесточайшим
+преследованиям,некоторые были замучены до смерти. Рабов,
+принявших новую веру, проволакивали по горячему песку и
+камням. Сам Пророк мир ему и благословение не избежал
+последствий гнева. Его неоднократно публично унижали и
+забрасывали камнями. Эти жестокости, вопреки ожиданиям
+старейшин, наоборот привлекали все больше и больше людей к
+новой вере. Итак, ситуация накалялась все больше. Пророк мир
+ему и благословение обратился к мекканцам с посланием, в
+котором просил людей задуматься о своем неправильном образе
+жизни и совершать добрые деяния, помогая друг другу.
+
+
+
+                                      4/12
+
+Тогда мекканцы обратились к дяде Мухаммада, Абу Талибу, с
+требованием выдать им племянника или переубедить его
+призывать народ под угрозой отказа от авторитета Абу Талиба.
+После долгих и тяжелых раздумий дядя решил стать на сторону
+своего племянника.
+Через некоторое время часть верующих переселилась в Эфиопию.
+С помощью своего учения им удалось убедить короля этой страны
+не выдавать их курейшитам.
+Вконец разгневанные курейшиты решились на крайнюю меру -
+бойкот целого рода посланника. В течение 30 месяцев
+родственники Пророка мир ему и благословение пребывали в
+жесточайшей блокаде - у них ничего не покупали, им не
+продавали, их девушек не брали замуж и не выдавали своих. В
+конце концов в сердцах пяти мекканцев проснулось благородство,
+и они вознамерились порвать этот договор. Аллах помог им в этом.
+Жестокие гонения не прошли бесследно для семьи Пророка мир
+ему и благословение : вскоре умерла его жена Хадиджа, а позже -
+дядя Абу Талиб
+
+V. Вознесение Мухаммада мир ему и благословение .
+Хиджра
+
+Пророк мир ему и благословение потерял всякую надежду на то,
+что его народ примет учение и решил отправиться в Тайф,
+небольшой городок недалеко от Медины. Сопровождаемый только
+одним товарищем, Зейдом, вскоре он зашел в город, но местное
+население приняло его враждебно, закидав камнями и выдворив из
+города. После возвращения в Медину, полного унижения, Пророка
+мир ему и благословение охватило отчаяние. Но Аллах ниспослал
+ему утешение в виде ночного путешествия.
+С наступлением ежегодного хаджа в Мекку стекалось множество
+паломников. Именно в местах наибольшего скопления людей
+старался проповедовать свое послание.
+Несколько слушателей из Медины прониклись большим интересов
+к словам Пророка мир ему и благословение и решили убедить
+жителей своего города принять к себе мусульманских беженцев.
+Во время следующего паломничества делегаты из Медины
+передали Пророку мир ему и благословение благую весть.
+Мухаммад мир ему и благословение решил совершить исход в этот
+город, не смотря на нестабильность и неопределенность: он
+считал, что этот исход предначертан Мусульманам свыше.
+Надо сказать, что хиджра сыграла большую роль в истории
+Ислама. Умар бин Хаттаб, да будет доволен им Аллах, начинает
+
+                                      5/12
+
+вести летоисчисление от хиджры, так как с ней пришел конец
+слабости и унижения, и началась эпоха величия и мощи.
+
+VI. Распространение Ислама в Медине
+
+Во время хаджа произошло очень важное событие в жизни
+мусульман - принятие присяги на верность, которую д��ли
+мужчины, а позже женщины из племени ансаров. Они поклялись
+не красть, не убивать, не блудить и не убивать своих детей, а
+также всячески содействовать добродетели. Также ансары
+пообещали участвовать с Пророком мир ему и благословение во
+всякой войне с многобожниками. Так, постепенно началось
+переселение в Медину. Мусульмане, набравшись мужества,
+запирали свои дома и семьями перебирались в гостеприимный
+город. Только тогда мекканцы осознали массовое влияние Ислама.
+Это очень не понравилось курейшитам, и на общем собрании они
+замыслили убить Пророка мир ему и благословение . Чтобы
+избежать войны, они решили послать из каждого племени по
+одному юноше, дабы кровь Пророка легла на все племена. Но
+именно этот день, по умыслу провидения, был выбран Пророком
+мир ему и благословение для отъезда; его ближайший друг, Абу
+Бакр, отправился вместе с ним. За беглецами была организована
+погоня, но Аллах укрыл их от нападения.
+Но за их поимку была назначена большая награда. Бедуинский
+вождь, Сурака бин Малик, таки напал на след беглецов. Но, едва
+настигнув их, он был остановлен Божественным провидением. На
+память Мухаммад мир ему и благословение оставил ему бумагу, на
+которой было написано его пророчество, которое впоследствии
+сбылось. Итак, Пророк мир ему и благословение благополучно
+достигает Медины. Там его с нетерпением ждали верные
+мусульмане этого города. По прибытию он начинает заключать
+серию мирных договоров со всеми племенами-жителями Медины. В
+них говориться, что правоверные - братья, и должны сообща
+бороться против злодеев.
+К этому периоду относится вменение в обязанность давать закят и
+соблюдать пост в месяц Рамадан. Были созданы границы нового
+мусульманского государства Ясриб. В нем громко звучали азаны,
+призывая мусульман на молитвы 5 раз в сутки.
+
+
+
+
+
+                                      6/12
+
+VII. Великие сражения при Бадре и Ухуд
+
+Пророк мир ему и благословение начал развитие государства на
+основе законов предписанных в послании. С этой целью он созвал
+всех жителей Медины - мусульман, христиан, евреев, а также и
+других проживающих в этой местности, и составил письменный
+устав законов (своего рода первую Конституцию в мире), где
+определил права и обязанности граждан и глав государства. Также
+была признанна полная свобода религии. Местные языческие
+племена стали проявлять оживленный интерес к новой вере. Так
+образовался круг людей, которые принимали Ислам ради
+престижа. Тем временем Мекканцы очнулись от шока и отправили
+в Медину разгневанное письмо с требованием выдать им
+Мухаммада мир ему и благословение , в противном случае они
+развяжут войну.
+Для улучшения внутренней ситуации в Медине Пророк мир ему и
+благословение предпринял идею братания: каждые два
+мусульманина должны были относиться друг к другу, как два
+брата. Так, мединский мусульмани�� стал братом мекканскому, они
+даже делились имуществом. Но, не смотря на это, войны было
+избежать нельзя.
+Мекканцы решили собрать большую армию, и под прикрытием
+торгового каравана, возвращающегося из Сирии незаметно
+передвинуть ее под Медину. Пророк мир ему и благословение
+узнал об этих намерениях. Он вышел из Медины с отрядом воинов-
+мусульман. Достигнув места под названием Бадр, возле которого
+протекал поток воды, он стал здесь. Но войско противника своей
+численностью более чем в половину превышало отряд мусульман.
+Аллах помог мусульманам в этой битве достигнуть победы. И
+Мухаммад мир ему и благословение решил простить всех пленных.
+Но мекканцы готовили план мести. Год спустя они напали на
+Медину всеми своими силами. Вместо того, чтобы остаться в стенах
+своего города, мусульманское войско, большей частью состоявшее
+из молодых и решительных, решило встретить врага в открытом
+бою. Теперь количественный перевес в сторону мекканцев
+составлял более, чем четыре раза. Войско Пророка мир ему и
+благословение достигло Ухуда. Теперь победа была на стороне
+курейшитов, многие из мусульман пали в неравном бою.
+
+
+
+
+
+                                      7/12
+
+VIII. Худейбийское перемирие
+Вскоре евреи предприняли попытку убить Посланника Аллаха мир
+ему и благословение . Но, предупрежденный Аллахом, Посланник
+мир ему и благословение избежал опасности и разгневался,
+приказав им уйти из страны. В это время против мусульман
+выступили курейшиты, собрав на свою сторону много союзных
+племен. Мусульмане оказались в осаде, которую выдерживали
+месяц. В результате Аллах опять подержал своего Посланника,
+послав на войско врага сильный ветер.
+В шестом году Хиджры Мухаммад мир ему и благословение вместе
+с 1400 мусульманами выступил в путь, чтобы совершить умру.
+Доехав до Худейбии, долины, расположенной западнее Мекки, они
+встретили курейшитов, которые преградили им дорогу. В
+результате этого завязалось столкновение, но в нем погибло
+немного людей. Мекканцы испугались, и быстро сообразили, что
+надо заключать перемирие. Они предложили свои условия, где
+предлагалось прекратить войны между мусульманами и
+курейшитами на 10 лет. Там было также несколько
+несправедливых условий, но Пророк мир ему и благословение
+проявил мудрость и согласился, хотя многих мусульман охватил
+гнев.
+После заключения Худейбийского перемирия положение мусульман
+окрепло, и Пророк мир ему и благословение направил послания к
+королям и правителям разных стран, призывая их принять Ислам.
+На письма он ставил печать, изготовленную из серебра, где было
+выгравировано "Мухаммед, Посланник Аллаха". Многие из них
+реагировали по-разному: одни с радостью принимали
+предложенное, отправляя взамен гонцов с подарками, другие
+убивали делегатов. Так Ислам стал прокладывать себе путь во все
+соседние страны. Это означало, что миссия Мухаммеда мир ему и
+благословение не ограничилась лишь его собственной страной, а
+устремлена и к остальному миру.
+В седьмом году Хиджры Посланник Аллаха мир ему и
+благословение приказал готовиться к походу против хейбарских
+евреев, являющихся самыми большими подстрекателями
+союзников против мусульман в их походе на Медину. заключали
+союз с каждым, кто враждебно относился к Пророку. Мухаммад мир
+ему и благословение выступил на Хейбар, оставшись там на ночь,
+а сутра, не услышав призыва на молитву, напал на местных
+жителей.
+
+
+
+
+                                      8/12
+
+Почуяв опасность, евреи стали просить пощады, и посланник так и
+сделал, отобрав у них все средства. На следующий год после
+несостоявшейся умры, как и было предусмотрено
+договором,Пророк мир ему и благословение со сподвижниками
+отправился в Мекку и трижды обошел вокруг Каабы.
+
+IX. Завоевание Мекки
+Пророк мир ему и благословение не торопился брать Мекку, он
+знал, что время работает на него. К тому же не было причины
+начинать войну с курейшитами, они не нарушали договора. Он
+решил отомстить Сирии за то, что там были убиты делегаты,
+доставляющие призыв принять Ислам. Численностью
+мусульманская армия была невелика, и опять ее подвела
+самонадеянность: воины считали, что сражаются не количеством
+людей, а религией. Понеся достаточно большие потери, они
+спаслись только благодаря мудрой стратегии военачальника
+Халида бин аль-Валида, который вывел оставшееся войско в
+местечко Моту, откуда позднее они смогли капитулировать.
+В восьмом году Хиджры, в Рамадане месяце (Декабрь 629 н.э.)
+Пророк мир ему и благословение отправился в тот последний
+поход, который окончательно утвердил Ислам в Аравии. Как было
+упомянуто ранее, по договору между мекканцами и мусульманами
+войн не должно было быть в течении 10 лет, но первые нарушили
+его, напав на союзное племя мусульман. Тогда Пророк собрал
+войско из разных мусульманских племен, чтобы ответить
+обидчикам. Теперь войско Ислама было намного большим, нежели
+в предыдущие разы, составляя 10 тысяч бойцов, и победа была
+заведомо на их стороне. Жители Мекки во главе с их вождем Абу
+Суфьяном решили не обнажать мечей, и Пророк с войском мирно
+вошел в свой родной город.
+Пророк мир ему и благословение направился прямо в Каабу и
+объехал вокруг святого места на своем верблюде семь раз. Один за
+другим, он разбивал своим посохом идолов, которых было ровно
+триста шестьдесят. Затем Мухаммад мир ему и благословение
+приказал стереть со стен Каабы нарисованные там картины, за
+исключением изображения Ибрагима. Это был памятный день
+исполнения обещаний Бога, так долго ожидаемый всеми
+мусульманами.
+
+
+
+
+
+                                      9/12
+
+X. Завершение военных походов
+
+После открытия Мекки арабы стали принимать Ислам в массовом
+порядке. Однако племена хавазин и сакиф охватила языче��кая
+ярость. Верхушка их собралась на совет и решила:
+"Мухаммад закончил борьбу со своим племенем и освободился.
+Теперь он пойдет войной на нас. Поэтому надо ударить по нему до
+того, как он ударит по нам".
+Итак, они решили сражаться и назначили во главе своего войска
+Малика бин Ауфа, у которого собрались воины из многих племен.
+Посланник Аллаха узнал, что хавазин и сакиф собираются начать
+против него войну, и вышел навстречу им с двенадцатью тысячами
+воинов, две тысячи из которых были жителями Мекки, а остальные
+— те, кто пришел с ним из Медины. Когда армия подошла к лагерю
+противника, Пророк мир ему и благословение построил своих
+воинов, и стал вручать знамена. Мусульман привела в восторг
+многочисленность их войска, и Аллах быстро наказал их еще до
+того, как они вступили в бой. Один из воинов сказал:
+"Сегодня мы не потерпим поражения из-за малочисленности".
+Но он упустил из виду, что никогда не побеждали они своих врагов
+числом, а только благодаря поддержке Аллаха и крепкой связью с
+Ним. Как только человек произнес эти слова, как на них из засады
+в проходах ущелья враг обрушил тучи стрел, ослепивших их. Эта
+неожиданность, посеяв панику среди мусульман, повергло их в
+бегство. Только призыв Пророка мир ему и благословение вовремя
+образумил их, и, вспомнив про клятву, они объединились и
+устремились на противника.
+Со всеми, кто остался после боя, посланник Аллаха двинулся в
+Тайф. Сакифы, запасшись провиантом, упорно сопротивлялись. ,
+что время победы над ними еще не пришло, войско Мухаммада мир
+ему и благословение захватило пленных и трофеи, и отправилось в
+местечко Джирану, где Пророк мир ему и благословение разделил
+добычу между своими сподвижниками.
+Хавазины, потеряв свое имущество, детей и продовольствие,
+решили прислать к Мухаммаду мир ему и благословение
+делегацию, которая стала его упрашивать отпустить пленных, так
+как среди них есть родственники и кормилицы мусульман. Пророк
+мир ему и благословение , не раздумывая, согласился, но с
+условием, что хавазины примут Ислам.
+Спустя некоторое время неверные стали замышлять интригу
+против Ислама, распространяя ложные слухи о готовящемся
+нападении на Медину сирийских войск.
+
+
+                                    10/12
+
+В это время в Аравии в связи с неурожаем свирепствовал голод, и
+Пророк мир ему и благословение решил направиться со своим
+войском в Сирию. Но он не собирался нападать без
+предупреждения; узнав о ложности этих сведений, он, подписав
+договоры с пограничными племенами, отправился домой. Так
+удалось избежать очередного кровопролития.
+
+Хадж Абу-Бакра
+
+В конце одиннадцатого месяца лунного календаря, Зуль-кадъа,
+девятого года Хиджры, Пророк мир ему и благословение послал
+Абу-Бакра совершить с людьми хадж. Прошло немного времени и
+Аллах, Великий и Всемогущий, ниспослал начало суры "Бараа".
+Посланник Аллаха мир ему и благословение велел Али догнать
+Абу-Бакра и возвестить о ней людям в день великого хаджа, сказав
+ему:
+"Говори от меня только моим людям".
+Тот помчался догонять Абу-Бакра и настиг его. Сиддык спросил
+Али: "Посланник Аллаха назначил тебя старшим для проведения
+хаджа?" "Нет,"— ответил Али, — он послал меня прочитать людям
+"Бараа". Когда паломники собрались в Мине в день
+жертвоприношения вместе, Али прочитал им тридцать аятов в
+начале суры, где говорилось о ликвидации договора с язычниками,
+которые их не соблюдали, с предоставлением им отсрочки на
+четыре месяца, в течение которых они могли странствовать, где
+хотят.
+Также говорилось о завершении договора с язычниками, которые
+не действовали против мусульман и не нападали на них, до
+истечения их срока действия.
+И вот Али провозглашает, что, начиная с этого года, язычник не
+будет нагим обходить вокруг Каабы. Так, с Аравийского
+полуострова было изгнано язычество, и осталась только религия
+единобожия. Много делегаций побывало в тот год в Медине,
+объявивших о принятии Ислама и своей преданности Пророку мир
+ему и благословение . Поэтому тот год назвали годом делегаций.
+
+XI. Последние дни
+В девятом году Хиджры Пророк мир ему и благословение
+отправился в паломничество в Мекку. В день Паломничества ему
+пришло откровение, где говорилось, что его миссия состоялась.
+Стоя перед большим количеством мусульман, он обратился к ним с
+речью, где передал основные заветы Ислама: он призывал свой
+народ творить добро, избегать пороков и заботиться друг о друге.
+
+                                    11/12
+
+Тем не менее северные границы страны несколько раз
+подвергались нападению. Поэтому Пророк мир ему и
+благословение решил наказать агрессора и посеять в их души
+страх. Он подготовил войско, в составе которого были такие
+именитые сподвижники, как Абу-Бакр, Умар, Абу-Убейда, Саад.
+Знамя он вручил 17-летнему Усаме бен Зейду, сыну своего
+погибшего друга Зейда бен Хариса. Некоторые стали проявлять
+недовольство назначением юнца на такой важный пост. Войско
+выступило уже после кончины посланника Аллаха мир ему и
+благословение , и успешно выполнило свою задачу. В это время
+Пророк мир ему и благословение тяжело заболел. Не смотря на
+это, он продолжал ходить в мечеть и руководить молитвами, но с
+каждым днем силы все больше покидали его. Последний день с
+ним провела его жена Аиша, которая ухаживала за ним до самой
+последней минуты. Соратники никак не хотели верить в смерть
+Пророка мир ему и благословение , их реакция доходила до
+безумства. Один только Абу Бакр, взяв себя в руки, обратился к
+народу с внушительной речью, читая аят, явившийся в откровении
+во время битвы при Ухуде.
+
+ XII. Современники Мухаммада
+За свою жизнь Пророк мир ему и благословение имел девять жен,
+которых впоследствии стали называть Матерями мусульман. К ним
+обращалис�� за советом, они рассказывали фатву (решение
+проблемы на основании Корана). Раньшее Посланника мир ему и
+благословение умерли две его жены: Хадиджа и Зейнаб.
+Большую роль в формировании Ислама сыграли:
+жена Пророка мир ему и благословение Аиша, его сподвижники
+
+
+
+
+
+                                    12/12

p01__Tüm_Kitaplar_651_Adet_Bilgisayar_Kitabi_250_Adet_Bilgisayar_Kitabi_DOS_KOMUTLARI_ekitap-Ibrahim_Elibal-Dos_Komutlari_Isletim_Sistemleri__764037c251.txt

@@ -0,0 +1,536 @@
+   Görme Engellilere göre uyarlanmış Dos İşletim sistemi ve komutları
+  Hazırlayan:
+Ibrahim Elibal
+
+ASİİ KODLARINA GÖRE KAREKTERLER:
+
+! Ascii 33 ünlem
+' Ascii 39 tek tırnak
++ Ascii 43 artı
+% Ascii 37 yüzde
+& Ascii 38 ve
+/ Ascii 47 bölü
+( Ascii 40 sol parantez
+) Ascii 41 sağ parantez
+= Ascii 61 eşittir
+? Ascii 63 soru işareti
+* Ascii 42 yıldız
+- Ascii 45 eksi, tire
+_ Ascii 95 alt çizgi
+, Ascii 44 virgül
+; Ascii 59 noktalı virgül
+: Ascii 58 iki nokta üstüste
+\ Ascii 92 tersbölü
+# Ascii 35 rakam işareti
+$ Ascii 36 dolar işareti
+< Ascii 60 küçüktür
+> Ascii 62 büyüktür
+" Ascii 34 çift tırnak
+@ Ascii 64 ed işareti
+bibar Ascii 124 bibar işareti
+~ Ascii 126 tilda işareti_
+
+DOS İŞLETİM SİSTEMİ HATA MESAJLARI
+     Bilgisayarla çalışırken onunla devamlı iletişim halinde  olursunuz. Kullanıcı isteklerini komutlarla bildirirken bazı hatalar oluşur. Dos işletim sisteminde karşılaşılan hata mesajlarının anlamlarını bilmek, çözüm üretmekte zorlanmamak anlamına gelir.  Sık karşılaşılan hata mesajları:
+  a)  Bat command or file name ( Yanlış komut veya yanlışdosya adı) En çok karşılaşılan hata mesajıdır. Çünkükomut yazılırken yanlış harflere basılabilir. Olmayan programdosyalarıçalıştırmaya kalkışabiliriz. Bunedenle yazarken doğru komutları yani doğru harfleri kullanmalıyız.
+  b)  Bad or missing command interpreter (Bozuk ya da eksik komut işlemcisi):
+Msdos komutları çalışırken Command.com dosyası bozulduğunda
+ya da yanlışlıkla silindiğinde bu hata mesajı görüntülenir. Hatayı
+düzeltebilmek bir sistem disketiyle bilgisayarı yeniden başlatmak ve
+Command.com adlı dosyayı ana dizine kopyalamak gerekir.  c)  Data error reading drive A: (A sürücüsünde veri okumahatası) Böyle bir
+mesajla karşılaştığımızda büyükolasılıkla disket bozulmuştur. Msdos'un Scandisk programı çalıştırılarak disket kurtarılabilir. Eğer düzelme olmuyorsa disket yeniden formatlanmalıdır.   Ç) Error in Exe file (Exe dosyasında hata) Çalıştırmak istenen uzantısı exe olan dosyaların bozuk olduğunda görüntülenir.  
+d)  File not found (Dosya bulunamadı) Dos işletim sisteminde yaptığımız işlemlerde eğer yanlış dosya adı yazmışsak ya da o dosya gösterdiğimiz yerde bulunmuyorsa bu mesaj karşımıza çıkar.
+  e)  Acces denied: (Erişim engellendi) Sadece okunabilir
+niteliğe sahip bir dosya silinmek istendiğinde dosyanın silinemeyeceğini  belirten bu mesaj ekrana  gelir.
+f) Batch file missing: Toplu işlem dosyasının bulunamadığı uyarısında bulunur.
+
+  g)  Directory all ready exist: Disk-diskette bulunan
+dizinleri aynı ortamda yeniden oluşturmak istediğimizde "Dizin zaten var" anlamında bu mesaj ekrana gelir.
+  h)  Drive not ready error
+ Sürücüye disket takılı değilken bilgisayar açıldığında disket hazır değil
+anlamında bu mesaj ekrana gelir.
+  i) File can not be copied on to itself:
+Bir dosya yine aynı isimde aynı yere kopyalanmak istenildiğinde dosya kendi içerisine kopyalanamaz anlamında  bu mesaj ekrana gelir.
+  j)  General failure reading drive ... Abort, Retry, İgnore,  Fail?
+ Sürücüde bulunan disket okunamıyor. Disketin bozuk ya da formatsız olması durumunda bu mesaj ekrana gelir.
+  Abort: Vazgeç, Retry: tekrar et, İgnore: Hatayı görme,Fail: Sürücü değiştir anlamlarına gelir.
+  k)  İnsert system disk in drive A and press any key
+  Sürücüye bir sistem disketi takılması gerektiğini belirten   bir mesajdır.
+  l)  İnsufficent disk space 0 file(s) copied
+Hedef diskette boş alan olmadığı için kopyalama yapılamayacağını  belirten mesajdır.
+  m)  İnvalid Command.com
+  Kullanılan Command.com dosyası geçersizdir mesajıdır.
+n)  Press any key to continue
+Devam etmek için herhangi bir tuşa bas.
+  o)  Program too big to fit in memory
+Program bellek için çok büyük.
+  Ö) Terminate Batch Job?(Y/N)
+  Toplu işlem dosyası çalışırken Ctrl artı C tuşları  seçilirse işlemin yarıda kesilip kesilmeyeceğini sorgulayan bu mesaj ekrana gelir.
+
+  p)  Too many parameters
+Bir komuta ait olmayan bir parametre kullanıldığında bu mesaj ekrana gelir.
+  r) Write protect error
+Disketin yazmaya ve silmeye karşı korumalı olduğunu bildiren mesajdır.
+
+                                        Klavye kullanımı:
+   Bu bölümde klavye üzerinde bulunan tuşları ve genel olarak ne işe
+yaradıklarını göreceğiz.   Kullandığımız klavyeye göre tuşların aldığı özellikler farklılık göstermektedir. Ancak genel olarak her yerde kullanılan klavye türünün üstünde bulunan tuşları anlatacağız.
+Klavyemizde grup olarak 5 tuş grupu bulunmaktadır. Bunlardan
+en büyüğü olan yazılarımızı yazdığımız bölümdür. Bu tuş grubunda 62 adet tuş bulunmaktadır.    Yazılarımızı yazdığımız ana bölümde 5 satır
+bulunmaktadır. Bu satırların en üst satırında bulunan tuşlar soldan sağa doğru şöyledir:
+Tırnak 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 * - back-space
+   Üsten ikinci sırada bulunan tuşlar:
+Tab Q W E R T Y U I O P Ğ Ü Enter tuşunun bir bölümü    Üsten üçüncü sırada bulunan tuşlar: Büyük harf kilidi A S D F G H J K L Ş İ virgül Enter tuşunun bir bölümü
+   Yukarıdan aşağıya doğru dördüncü sırada bulunan tuşlar:
+Shift Küçüktür-Büyüktür Z X C V B N M Ö Ç . Shift    En alt satırda bulunan tuşlar ise:
+Ctrl Windows Alt Space Alt indows1 Windows2 Ctrl
+   Bu tuşları sıralanışına göre sağ el sol el olarak iki şekilde kullanırız. Ellerimize göre tuşların ayrımını temel sırada 
+bulunan F J tuşlarının üstündeki kabartılmış bölümler ayırır. Sol  elimizin işaret parmağı sol tarafta bulunan kabartılmış tuşun üstüne yani F tuşunun üstüne konur.
+Diğer  parmaklarımızı buna göre diğer tuşlara yerleştiririz. Yani sol el işaret parmağımız F tuşuna, Orta parmağımız D  tuşuna, yüzük  parmağımız S tuşuna, serçe parmağımız A tuşuna gelir. Buna göre temel sırada bulunan diğer tuşlarada J tuşunu başlangıç olarak aldığımızda parmaklarımızı yerleştiririz. Sağ el işaret parmak J tuşuna, orta  parmak K tuşuna, yüzük parmak L  tuşuna, serçe parmak Ş tuşuna konur. Temel sırada iki elin ortasında kalan tuşlar ise G H tuşlarıdır. Bu tuşlardan G harfine sol el işaret parmağı ile, H tuşuna sağ el işaret parmağı ile basılır. Temel sırada bulunan İ harfine de sağ  el serçe parmakla basılır. Ayrıca temel sırada bulunan , (virgül) tuşuna da sağ el serçe parmakla basılır. Yine  temel sırada bulunan büyük harf tuşu kilidine ise sol el  serçe parmakla basılır. Temel sıranın sağ tarafında  bulunan Enter tuşuna sağ elimizi biraz kaldırarak sağ serçe  parmakla basarız. Harf tuşlarını öğrenmeyi sürdürelim.  Sol elimizle, temel sıranın üstündeki tuşları şöyle
+kullanacağız: Sol el işaret  parmağımızla F tuşunun çok hafif  solunda üstte  bulunan R tuşuna basıyoruz. Orta parmak ile D  tuşunun çok hafif
+solunda üstte bulunan E tuşuna  basıyoruz. Yüzük parmağımızla S tuşunun çok hafif solunda  üstte bulunan W  tuşuna basıyoruz. Serçe
+parmağımızla A tuşunun çok hafif solunda üstte bulunan Q  tuşuna basıyoruz. Bu sıranın solunda bulunan en son  tuş ise Tab (sekme) tuşudur. Bu tuşa ise sol el serçe  parmakla basıyoruz. Sağ  elimizle temel sıranın üstündeki  tuşların kullanımı ise şöyledir: Temel sırada sağ el işaret parmağımızla  bastığımız J tuşunun çok hafif solda üstte bulunan tuş U tuşuna basıyoruz. Orta parmak ile K tuşunun çok  hafif solda üstte I tuşuna basıyoruz. Yüzük parmağımızla L tuşunun çok hafif solda üstte O tuşuna  basıyoruz. İşaret  parmağımızla Ş tuşunun çok hafif solunda üstte P tuşuna basıyoruz. Sağ tarafta kalan Ğ Ü  tuşlarına da sağ el serçe parmağımızla basıyoruz. Yine bu sıranın sağ tarafında uçta bulunan enter tuşuna da sağ el serçe parmakla basarız. (Enter tuşu hem temel sırada hem de üst sırada genişçe bulunan tek bir tuştur.) Bu sıranın
+ortasında kalan T Y tuşlarından T tuşuna sol el işaret parmağımızla Y tuşuna sağ el işaret parmağımızla basıyoruz. Harflerin bulunduğu tuş grubunun en üst satırında bulunan tuşların ellerimize göre dağılımı ise şöyledir: Sol el işaret  parmağımızla temel sırada F onun üstündeki 
+sırada R tuşlarına basıyorduk. R tuşunun çok hafif solunda bulunan tuş 4
+tuşudur. Orta parmağımızla 3, yüzük parmağımızla 2, serçe parmağımızla 1 tuşlarına basarız. Yine  sol el serçe parmağımızla en solda bulunan " (çift tırnak) tuşuna basarız. Ortada kalan 5 6 tuşlarından 5 rakamına sol el işaret parmağımızla, 6 rakamına sağ el işaret parmağımızla basarız.  Sağ el temel sırada bastığımız tuş J onun üstünde bastığımız tuş U tuşu idi. U tuşunun çok hafif solda üstte bastığımız tuş 7 tuşudur. Orta parmak ile 8, yüzük parmak ile 9, serçe parmak ile 0 tuşlarına basarız. Bu sıranın en sağında bulunan * - back-space (geriye doğru silme) tuşlarına da sağ el serçe parmakla basarız. Yazı yazdığımız bölümün temel sıranın altındaki
+sırada bulunan tuşlar ise şöyle sıralanmaktadır: Temel sırada sol el işaret parmağımızla F tuşuna basıyorduk. Sol el işaret parmağımızla F tuşunun çok hafif sağ altta bulunan V tuşuna basıyoruz. Orta parmakla ile D tuşunun çok hafif sağında altta C tuşuna basıyoruz. Yüzük parmağımızla S tuşunun çok hafif sağında X tuşuna basıyoruz.  Serçe parmağımızla A tuşunun çok hafif sağında altta Z tuşuna basıyoruz. Alt sıranın Z tuşunun solunda bulunan Büyüktür- küçüktür tuşuna ise sol el serçe parmakla basıyoruz. Sol el serçe parmağımızla alt sıranın en solunda bulunan
+shift tuşuna da sol el serçe parmakla basıyoruz . Sağ elimizin işaret parmağıyla bastığımız  tuş J tuşudur. Bu tuşun çok hafif sağında altta
+bulunan tuş M tuşudur. Orta parmakla bastığımız K tuşunun çok
+hafif sağında altta Ö tuşuna basıyoruz. Yüzük parmağımızla bastığımız L tuşunun çok hafif sağında altta Ç tuşuna basıyoruz. Serçe parmağımızla bastığımız Ş tuşunun çok hafif sağında . (nokta) tuşuna basıyoruz. Alt
+sıranın en sağında bulunan shift tuşuna da sağ el serçe parmağımızla basıyoruz. Alt sıranın iki elin ortasında kalan B N tuşlarından B harfine sol el işaret parmağı ile N tuşuna sağ el işaret parmağıyla basarız. Yazı yazdığımız bölümün en altında bulunan tuşlar ise şöyledir: En alt
+sıranın en solunda bulunan ctrl (control) tuşuna sol el serçe parmakla, bu
+tuşun yanında bulunan windows (Bu tuş windows'da kullanılır) tuşuna kullanımı sizce rahat olan parmağınızla basınız. Bu tuşu izleyen sol alt
+(alternatif) tuşuna sol el baş parmakla, ortada bulunan uzun tuşa sağ ya da sol el baş parmakla, bu tuşun sağında bulunan sağ alt (alternatif) tuşuna sağ el baş parmakla, sonraki windows (bu tuşlar windows'da kullanılır)  tuşlarına (İki adet) kullanımı rahat olan parmakla ve en alt
+sıranın en  sağında bulunan sağ ctrl (control) tuşuna sağ
+el serçe parmakla basarız.   Yazıları yazdığımız klavyenin hemen sağ tarafında yani sağ  ctrl tuşunun hemen sağında 4 adet tuş bulunmaktadır. Burada bulunan tuşlar yön tuşlarıdır.  3 adet tuş alt sırada ve 1 adet tuş ortada bulunmaktadır. Sağ elimizin işaret parmağını solda olan tuşun üstüne gelecek şekilde sağ el orta parmak ve yüzük parmaklarımızı tuşlara yerleştiririz. Böylece orta parmağımızla iki adet tuşu kontrol etmeye başlarız. Sağ el orta parmağımızla kontrol ettiğimiz tuşlardan yukarıda tek başına olan, yukarı yön tuşu, imleçimizi yukarıya doğru satır satır hareket ettirmeye yarar. Bu tuşun hemen altında bulunan, aşağı yön tuşu ise, imleçimizi aşağıya doğru satır satır hareket 
+ettirmek amaçıyla kullanılmaktadır. Sağ el yüzük parmağımızla kontrol
+ettiğimiz tuş ile imleçimizi sağa doğru 1 karekter hareket ettirir. Sağ el işiaret parmağımızla kontrol ettiğimiz tuş ile imleçimizi sola doğru 1 karekter hareket ettirmekte kullanırız.  Yön tuşlarının hemen üstünde bulunan bölümdeki tuş grubunda 6 adet tuş bulunmaktadır. Bu tuşların
+yardımıyla imleçimizi hızlı hareket ettirebilmekteyiz. Kısaca ekran üzerinde yaptığımız tarama işlemlerinde bize hız kazandırmaktadır. 
+ Bu tuşlar iki sıra halinde bulunmaktadır. 3 adet üst sırada,3 adet alt
+sırada olmak üzere 6 adettir.  Bu tuşların üst sırasında bulunan tuşlar soldan sağa doğru şöyledir:  insert home page-up Bu bölümün alt sırasında soldan sağa doğru bulunan tuşlar: del end page-down Bu tuş grubunu da sağ elimizle kullanmaktayız. Soldan sağa doğru sağ elimizin işaret parmağı, orta parmağı ve yüzük parmağını bu tuşların alt sırasına yerleştirelim.  Burada bulunan tuşların görevlerini genel özellikleriyle
+görelim. Sağ el yüzük parmağımızın üzerinde bulunduğu tuş "page own" tuşudur. Bu tuşun yardımıyla o an çalıştığımız programın özelliklerine göre şu işlemleri yapabilmekteyiz:İmleçimizi, ekranın neresinde olursak
+olalım, ekranın en alt satırına götürür. Diğer bir yaptığı görevse  imleçimizi bir sayfa ya da bir ekran görüntüsü ileri götürür.  Yine sağ el yüzük parmağımızla "page down" tuşunun hemen üstünde bulunan "page up" tuşunuda kontrol etmekteyiz. Bu tuşun görevi çalışılan programın özelliklerine göre farklılık kazanmaktadır. Çalışılan programa göre imleçimizi, ekranın neresinde olursak olalım, ekranın en üst satırına taşır. Diğer göreviyse imleçimizi bir sayfa öne ya da ekran görüntüsünü bir önceki görüntüye taşır.  Sağ el orta parmakla kontrol ettiğimiz alt sıradaki tuş "end" tuşudur. Bu tuşun görevi çalışılan programa göre  imleçimizi satırın sonuna ya da ekrandaki görüntünün en altına götürür.
+Sağ el orta parmakla kontrol ettiğimiz diğer bir tuş "home" tuşudur. Bu tuşla çalışılan programa göre imleçimizi ya satırın başına ya da
+ekrandaki görüntünün üst bölümüne taşır. Sağ el işaret parmağımızla alt sırada kontrol ettiğimiz tuş "del" tuşudur. Bu tuşla, çalışılan programa
+veya işletim sistemine göre farklı işler yapmaktayız. Temel olarak silme
+işlemini yapan bu tuş, Msdos'dayken üzerinde bulunduğumuz karekteri siler. Diğer kullanım alanları ise; bloklanmış ya da işaretlenmiş bölümleri siler. Sağ el işaret parmağımızla üst sırada kontrol ettiğimiz tuş "insert" tuşudur. Bu tuşla yaptığımız işler de çalışılan programa göre farklılık kazanmaktadır. Diğer göreceğimiz tuş grubu ise klavyemizin en üst bölümünde bulunan 16 adet tuş grubudur. Bu tuşlardan en soldaki tuş "esc" tuşudur. Bu tuşla çalıştığımız programa göre ya programdan çıkmaya yarar ya da ekran görüntüsünü değiştirmeye yarar. Bu tuştan sonra dört adetten oluşan 12 adet fonksiyon tuşları gelmektedir. Bu tuşların sabitleşmiş görevleri bulunmamaktadır. Çalışılan programa göre,
+yapılan programla ilgili işlevleri aktif hale getirirler. F1-2-3-4....11-12 şeklinde isimlendirilirler. Bu tuşlardan sonra 3 adet tuş daha  bulunmaktadır. Bu tuşları soldan  sağa doğru sıralandığında: Print-screen (ekran görüntüsünü yazıcıdan almak), scro lock, pause tuşları yer alır.   Klavyemizde bulunan 5'inci tuş grubumuz, rakamların
+bulunduğu tuş grubudur. Bu tuşlar 17 adettir. Bu tuşların en üstte ve sol köşede bulunan tuşun on- off olma durumuna göre buradaki tuşlar görev
+değiştirmektedir. Öncelikle Num-lock tuşunun on konumundayken
+tuşların aldıkları görevleri görelim: 
+En üst sıra ve soldan sağa doğru: num-lock  /  *  -
+Üstten ikinci sıra ve soldan sağa doğru:  7  8  9  +
+Üstten üçüncü sıra ve soldan sağa doğru :  4  5  6  +
+Üstten dört'üncü sıra ve soldan sağa doğru:  1  2  3  enter
+Üsten beşinci sıra ve soldan sağa doğru: 0  .   enter
+ Sizinde fark ettiğiniz gibi num-lock tuşu on konumundayken burada bulunan tuşlar, ilk halleriyle kullanılmaktadır. Şimdi bu tuşların num-lock off halindeyken aldıkları görevleri görelim:
+/ (bölü),  * (yıldız), + (artı), Enter   bu tuşlar ilk
+hallerini korumaktadırlar. Ancak - (tire) tuşu kullanmış olduğumuz ekran okuma programının Review (gös gezdir-tarama) moduna geçmek  için kullanılır.  Diğer kalan tuşlardan 5 rakamını merkez aldığımızda 2 tuşu aşağı ok yön tuşuna, 8 tuşu yukarı ok yön tuşuna, 6 tuşu sağa ok
+yön tuşuna, 4 tuşu sola ok yön tuşuna dönüşmektedir. Bunun yanı sıra 1 tuşu "end" tuşuna, 7 tuşu "home" tuşuna, 3 tuşu "page-down" tuşuna dönüşmektedir. Arta kalan 0 tuşu Msdos'da kullandığımız ekran okuma programının satır okuma tuşu, . tuşu sistem imleçimizin hangi satır ve kaçıncı karekterin üzerinde durduğunu söyleyen tuş görevini almaktadır.   Hatırlayacaksınız bu bölümün başlarında bazı tuşlardan bahsettim. Nerede  olduğunu öğrendiğiniz bu tuşların ne işe yaradıklarını görelim: ctrl (control) tuşları yazı yazma klavyesinin en alt satırının en solunda ve en sağında olmak üzere iki adettir. Bu tuşlarla birlikte başka tuşlar kullanılmaktadır. İşte birlikte kullanılan tuşlara bazı joker görevler verilmiştir. Ctrl tuşu ile birlikte joker görevi verilen tuşlar kullanıldığında
+bu görevleri aktif hale gelir. örnek: ctrl artı s tuşuna bastığımızda işaretlenmiş ya da üzerinde çalışılan bölüm disk-diskette kayıt edilir. Örnek2: ctrl artı f tuşuna bastığımızda bir metin içerisinde bir kelimeyi arayabiliriz.
+ Alt (alternatif) tuşlar boşluk tuşunun sağ ve solunda olmak üzere iki adettir. Bu tuşların Msdos'da kullanım amaçları ctrl tuşlarıyla hemen hemen aynıdır. Klavyede bulunmayan bazı karekterleri ekranda görüntülenmesi için bu alt tuşlarından yararlanılır. Bunların yanı sıra ctrl tuşları gibi kendisiyle birlikte kullanılan tuşlara verilen joker tuş görevlerini aktif hale getirir. Örnek1: Vurguladığımız ilk durum için şöyle bir örnek inceleyelim: @ (ed) işaretinin klavyede belli bir tuşu bulunmamaktadır. Bu işareti ekranda görüntüleyebilmek için sağ tarafta bulunan alt tuşuyla birlikte q harfine basmamız gerekmektedir. Böyle @
+işaretini elde ederiz. Örnek2: Klavyede bir çok işaretin tuşu bulunmamaktadır. Bu şekilleri ekranda görüntüleyebilmek için ascii kodlarından yararlanırız. Örneğin bibar işaretini eski klavyelerde  ekranda görüntülemek için num-lock tuşunu on konumuna getiririz. Sol alt tuşunu basılı tutarak en sağda bulunan rakamların olduğu bölümden 124 tuşlarız. Böylece biber simgesini elde ederiz.  Yazı yazdığımız ana bölümde en solda alttan dört'üncü tuş tab (sekme) tuşudur. Bu tuş farklı görevler almaktadır. Eğer yazı yazma ekranındaysak bu tuşa bastığımızda imleçimizi satır başından 5 karekter içeri taşır. Ya da çalıştığımız programımızın menüsündeyken menü içinde bulunan seçenekler arasında geçiş yapmamızı sağlar. Bu tuşa basarak istediğimiz seçeneğe geliriz.  Tab tuşunun hemen altında bulunan yani en solda alttan
+üçüncü tuş Büyük harf kilit tuşudur. Bu tuşun on-off kullanımları vardır. Eğer bu tuş on konumundaysa yazdığımız sadece harfler büyük yazılır. Sürekli büyük harfle yazma durumlarında bu tuşun on konumu  kullanılır. Bu durumun dışında bu tuş off konumunda durmalıdır.  Büyük harf kilit tuşunun hemen altında bulunan tuş shift  tuşudur. Bu tuşu sadece ilk harfleri büyük yazılacak kelimeler için ve çift kullanımlı  tuşların diğer özelliklerini elde etmek için kullanıyoruz. Bu tuştan iki
+adet bulunmaktadır. Soldaki tuşla aynı hizada diğer uçta bulunmaktadır. Örnek: Ahmet yazmak istiyoruz.
+Klavyede A harfi solda bulunuyor. Bu nedenle sağ elimizle sağ taraftaki shift tuşunu basılı tutarak A harfine sol elimizle basarız. Ekranda A harfini büyük olarak görüntüleriz. Dikkat: tuşlar oldukça duyarlı olduğundan istediğimiz karekteri hafif bir dokunmayla elde ederiz.
+ Shift tuşuyla birlikte kullanılan karekterler ve elde edilen karekterler:
+Shift artı nokta birlikte kullanıldığında : işareti (iki nokta üst üste)
+meydana gelir.  shift artı virgül ; (noktalı virgül) elde edilir. Shift artı < (küçüktür) tuşlarının birlikte kullanımından > (büyüktür) işareti
+elde edilir.
+Shift artı 1 birlikte kullanımından ! (ünlem) elde edilir.
+Shift artı 2 birlikte kullanımından ' (apostrof) elde edilir.
+Shift artı 4 birlikte kullanımdan + (artı) elde edilir.
+Shift artı 5 birlikte kullanımından % (yüzde) elde edilir.
+Shift artı 6 birlikte kullanımından & (and ) elde edilir.
+Shift artı 7 birlikte kullanımından / (bölü ) elde edilir.
+Shift artı 8 birlikte kullanımından ( sol parantez elde edilir.
+Shift artı 9 birlikte kullanımından ) sağ parantez elde edilir.
+Shift artı 0 birlikte kullanımından = eşittir elde edilir.
+Shift artı * (yıldız) birlikte kullanımından ? (soru işareti) elde edilir.
+Shift artı - (eksi) birlikte kullanımından _ (altçizgi) elde edilmektedir.
+Ters-bölü (back-slash) işaretini elde edebilmek için sağ alt tuşu ile birlikte yıldız tuşuna basmamız gerekmektedir. Back-space tuşu yazdığımız karekterleri bir geri olmak üzere siler. Yani imleçimizin üzerinde bulunduğu karekterden önceki  bulunan karekteri siler.    Msdos'da bazı dizinleri değiştirirken karşılaştığımız ~ (tilda- sonsuz) işaretinin klavyeden ascii kodlarını kullanarak çıkarabiliyoruz. Bunun için num-lock tuşunu on konumuna getiriyoruz. Sol alt tuşuna elimiz basılı iken rakamların bulunduğu en sağdaki tuş grubundan 126 tuşlamamız  gerekmektedir.
+
+İŞLETİM SİSTEMİ VE ÖNEMİ:
+   Bir çok parçadan meydana gelen bilgisayardan yararlanabilmemiz
+için her şeyden önce bilgisayarımızın çalışıyor olması gerekir. Bilgisayarımızın çalışıyor olabilmesi için ve bizimle iletişim sağlayabilmesi için bir programa (yazılım) gereksinim duyulmaktadır. Bu yazılım sıradan bir yazılım değildir. Her program bilgisayarı çalıştıramaz. Bilgisayarları çalıştırabilecek yazılımlar farklılık arzeder. Örneğin bir oyun programı bilgisayarı çalıştıramaz. Bu oyun programını
+bilgisayarda yüklü olan işletim sistemi tarafından çalıştırılır. Bilgisayarların çalışmalarını sağlayan disk yönetim sistemleri vardır. Bilgisayarı tanıyan tüm çalışmalarını kontrol altında tutarak bilgisayarı yöneten yazılımlara işletim sistemi denir. İşletim sistemi bilgisayarın tüm birimleri arasında iletişimi sağlar. İşletim sistemi yüklenmemiş bilgisayarları hiç bir kullanıcı kullanamaz. İşletim sistemleri bilgisayarın
+açılması ve çalışması için olmazsa olmaz programlardır.  İşletim sistemi, bilgisayar donamları arasında iletişimi sağlayarak, aygıtların etkin kılınmasını gerektiren yazılımları yükleyen, bu aygıtları kullanıcının kontrolüne sunulmasını sağlayan ve kullanıcıdan gelen komutlarla ilgili aygıtlara bildiren sistem yazılımlarıdır.
+                       İşletim sistemlerinin işlevleri:
+   1)  Kullanıcı ile merkezi işlem birimi arasında iletişim sağlar.
+   2)  Giriş ve çıkış devreleri arasındaki veri akış yönünü ve işlemleri kontrol eder.
+   3)  Donanım aygıtlarını yönetir.
+   4)  Programların çalışmasını kontrol eder.
+   5)  Veri ve dosya saklama işlemlerini yapar.
+   6)  Sistemin etkin bir şekilde işlemesi için güvenlik ve kontrol sağlar.
+   İşletim sisteminin yukarıda sayılan işlevlerine dikkat edildiğinde,
+bir yöneticiden beklenen tüm sorumlulukları ve yetkileri bulunmaktadır.
+
+                          İŞLETİM SİSTEMİ ÇEŞİTLERİ:
+   Günümüzde en çok yararlanılan ve kullanılan işletim sistemleri şunlardır: 1- Windows 95-98: Bu program etkileşimli ara bir programdır.
+Bilgisayarın ara birimleri arasında kolay, düzenli ve güvenli iletişimi sağlayan işletim sistemidir.
+   2- CPM: (Control program for micro computer) Micro bilgisayarlar için kontrol programı. Bu işletim sistemi 8 bit'lik mikro bilgisayarlar için hazırlanmıştır. Bu programın özelliği; kendi yapısındaki donanım içinde bios'ta toplanmıştır. Programın küçük bir yerinde yapılabilecek bir değişikle diğer bilgisayarları da çalıştırması  sağlanmaktadır. Günümüzde pek kullanılmayan bir işletim sistemidir.
+   3- Os2: İşletim sistemi 2  olarak da söylenmektedir. Bu sistem MSdos işletim sistemindeki bazı sınırlamaları  ortadan kaldırmak için geliştirilmiştir. Msdos işletim sistemindeki sınırlamalar; kullanım zorluğu, tekli programlama sağlaması ve sadece 610 kb'lik bellek kullanabilmesidir. Bu da büyük bilgisayarla da bilgi alış-verişini zorlaştırmaktadır. Bu sınırlamaları ortadan kaldırabilmek için Os2 işletim sistemi geliştirilmiştir.
+   4- Unix: Çok kullanıcılı, taşınabilir ve çoklu programlama olanağı veren bir işletim sistemidir. İlk olarak 1971 yılında AT&T firmasında yazıldı. Daha sonra bu program geliştirilerek taşınabilirlik özelliği kazandı. Günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır.    5- Dos: (Disk Operating System) Tek kullanıcılı olan bu işletim sistemi, çoklu programlama olanağı ortamı sağlayamadığından  kişisel bilgisayarlarda kullanılmaktadır. Çok kullanıcılı ortamlarda tercih edilmemektedir.    6- Mos: (Macintosh Operating System) Macintosh bilgisayarlar için geliştirilen işletim sistemi İBM uyumlu bilgisayarlarda kullanılamaz. Daha çok masa üstü yayıncılık alanlarında tercih edilen ve başarılı olan bir işletim sistemidir. Dosya yönetim ve programlama dillerinin uygulamalarına yanıt vermeyen bir işletim sistemidir. 
+
+                  DOS İŞLETİM SİSTEMİ (Disk Operating system)
+   Bilgisayarın kullanıcı ve kendi birimleri ile iletişimi sağlayan, programların çalışmalarını denetleyen yazılım olan Dos işletim sistemi olmadan bilgisayarın kullanıcı komutlarına yanıt vermesi olanaksızdır. Bilgisayarı kullanıcının kullanımına hazır duruma getiren sistemdir. Bilgisayarın çalışmasıyla yüklenir. Bu işleme yükleme denir. 1)Dos işletim sistemi yüklü bir bilgisayarın açılması: Dos işletim sisteminin yüklenmesi işlemini gerçekleştirebilmek için öncelikle İBM  uyumlu en az 512 kb. Rem belleğe sahip bir bilgisayar sisteminin ve Dos işletim sisteminin dosyalarının yer aldığı bir disket veya sabit diske gereksinim vardır. 
+2)  a)  Disketle Dos işletim sisteminin bilgisayara yüklenerek açılması:
+  1)  Disket sürücüsüne, dos işletim sistem dosyalarının bulunduğu disketi takmadan önce bilgisayarın elektrik düğmesi açılır.
+2) Disketin hareketli kısmı sola doğru çekilebilir konumdayken ya da disket üstünde bulunan yuvarlak bölümün alta gelecek şekilde ve hareketli kısım karşımıza bakacak şekilde disket sürücüsüne takılır. 
+3) Kısa bir süre sonra işletim sisteminin belleğe yüklenmesi başlar.
+  4)  Yükleme sırasında sürücüden tıkırtıyı andıran sesler gelecektir.
+Ayrıca yükleme sırasında sürücü ışığı yanacaktır.
+  5)  Dos işletim sisteminin yükleme işlemi tamamlandığında bilgisayar bizden yeni tarih girmemizi ya da geçerli olan tarihin onaylanmasını isteyecektir.
+  6)  Ekrana A:\> komut kabul ifadesi gelecektir. A:\> ifadesinde geçen karekterlerin anlamları şöyledir: A  Disket sürücü adı. : Bu karekteri komutlarımızı yazarken yönlendirme karekteri olarak kullanıyoruz.  \ Bu karekteri ise; sürücü ile dizin adı arasında veya dizin ile dizin arasında ya da dizin ile dosya arasında ayıraç olarak kullanmaktayız. > Bu işaret büyüktür anlamına gelmektedir.
+  7)  Komut kabul ifadesi belirdiğinde dos işletim sistemi yüklenmiş, bilgisayarın birimleriyle iletişim sağlanmış, komutları kabul edilebilir hale gelmiş ve kullanıcıyla bağlantı sağlanmaya hazır demektir.    b)  Dos işletim sisteminin sabit diskten yüklenmesi:   Bilgisayar sabit diskten başlatılacaksa gerekli sistem dosyaları sabit diskte yer aldığında   yapılacak tek şey bilgisayarın elektrik düğmesini
+açarak işletim sisteminin yüklenmesini beklemektir. Çünkü sabit disketten yükleme yapılıyorsa bilgisayar bizden tarih ve zaman bilgilerini istemeyecektir. Bunun için gerekli toplu işlem dosyaları oluşturulmuş olarak bilgisayarın sabit diskinde vardır. Yükleme işlemi tamamlandıktan sonra C:\>  komut kabul ifadesi belirecektir. Buda bilgisayarımızın kullanıma hazır olduğu anlamına gelir.
+
+                                  KÖK DİZİN:
+   Bir disket ya da sabit diskte en az bir dizin bulunur. Bunun adı kök dizindir. \ (ters bölü) işaretiyle gösterilir. Dikkat edilmesi gereken bir
+nokta disket ya da sabit diskte bir tane kök dizininin olduğudur. Kök dizininin silinmesi veya açılması mümkün değildir. Bilgisayar açıldığında ana dizin ekrana gelir.
+
+                            Dizin ya da alt dizin:
+   Bilgisayar çalışırken, bilgisayar, çalışılan sabit disk veya disketleri bölümlere ayırma işlemlerini yapar. Disk-disketleri bölümlere ayırıp, bu
+bölümlere isim verip saklama işlerine dizin oluşturma denir. Oluşturulan
+bu alanlar birer kayıt ortamıdır. Bu ortamlara aynı gruplara ait bilgi ve
+programları yerleştirmede kullanırız.
+                                  Alt Dizin:
+   Alt dizin,  kök dizininde açılan dizin içinde kullanıcı tarafından açılan
+dizinlerdir. Ana dizinin altında bulunan tüm dizinler alt dizin olarak
+adlandırıldığı gibi, alt dizinler içinde açılan dizinlere de alt dizin denir.
+                         Dosya isimlendirme kuralları:
+   Dosya aynı özelliklere sahip veri gruplarının yer aldığı ve belleklerde
+saklanabilen bilgilere denir. Dosyaya, Dos işletim sisteminde
+kütük de denilmektedir. Dos işletim sisteminde dosya (file) olarak yer
+alır.
+                  Dosyaları isimlendirme kuralları şunlardır:
+   1)  Dosya adı en fazla 8 en az 1 karekter olabilir.
+   2)  Dosya adından sonra nokta konarak dosyanın niteliğine göre 
+uzantı konmalıdır. Uzantı konurken, dosya uzantısının en fazla 3 karekteri aşmaması gerekmektedir.
+   3)  Dosya adı verilirken: Nokta, apostrof, ters-bölü, bölü, noktalı virgül, artı, eşittir, parantez, büyüktür-küçüktür işareti, virgül, soru işareti, yıldız gibi karekterler kullanılmaz.
+   4)  Dosya adı verilirken karekterler arasında boşluk bırakılmaz.
+   5)  Dosya adı ile uzantı arasındaki nokta işareti yazılırken boşluk bırakılmaz.
+   6)  Dosya adı verilirken tire işareti, dosya adının başında ve sonunda
+kullanılmaz. (Tire işareti, dosya isminin ortasında kullanılabilir.)
+   7)  Dosya adı verilirken harf ve rakam karekterler birlikte kullanılabileceği gibi sadece harf, sadece rakam karekterlerinden dosya adları oluşabilir.
+
+                          Dosya Uzantısı ve Tipleri:
+   Dosya uzantılarına göre dosyaların özellikleri anlaşılabilir. Dosya uzantısı dos işletim sisteminde en fazla 3 karekter olarak verilir.                      Dosyalar uzantılarına göre şöyledir:
+   Hemen çalışabilir dosyalar. Bunların uzantısı com, exe, bat olabilir. Veri dosyaları, bilgi dosyaları, yardım dosyaları gibi farklı dosyalar vardır. Dosya uzantıları hem alfabetik karekter hem de sayısal  
+karekterler veya bunların karmasından oluşabilir.
+                       Uzantılarına göre dosya tipleri:
+ --.bat Toplu işlem dosyası. Komutlardan oluşmaktadır.
+--.bak Yedeklenmiş dosyadır.
+--.pas Paskal programlama dili ile yazılmış kaynak dosya.
+ --.dat Bu tür dosyalar veri dosyalarıdır.
+ --.com Bu tür uzantısı olan dosyalar çalıştırılabilir dosyalardır.
+--.exe Bu tür dosyalar çalıştırılabilir dosyalardır.
+--.sys Bu dosyalar işletim sisteminin kaynak dosyalarıdır.
+
+                             Çalışabilir Dosyalar:
+   Çalışabilir dosyalar uzantılarından anlaşılan dosyalardır. Bu dosyalar belirli bir programın çalışmasını sağlayan ve genellikle program ismiyle anılan dosyalardır. Örneğin, Pw programını çalıştıran çalışabilir dosya pw.com dosyasıdır. Bu dosyalar hemen çalışan dosyalardır. Bunlar bat, exe, com uzantılı dosyalardır. Bu dosyaların çalışabilmesi için sadece isimlerini yazmak yeterli olacaktır. 
+
+                   DOS İŞLETİM SİSTEMİNİN AÇILIŞ AŞAMALARI:
+   Dos işletim sisteminin bilgisayara yüklenmesi (boot) olarak tanımlanır. Bilgisayar açıldığında aşağıdaki işlemler gerçekleşir: 
+  a)  İlk olarak rom'da bulunan bios programı çalışır. Bu program bilgisayarın parçalarını kontrol eder. Çalışmayan veya eksik olan parçalar varsa, bunları çeşitli şekillerde uyarı mesajı ile kullanıcıya bildirir.
+  b)  Bilgisayar, disket sürücüsünde disket olup olmadığını araştırır. Eğer
+varsa 2 sistem dosyasını İo.sys ve Dos.sys dosyalarını yükler. Eğer disket sürücüsünde disket yoksa aynı işlemleri sabit diskten tekrarlar. 
+  c)  Yukarıda yüklenen dosyalar çalıştıktan sonra Command.com adlı
+dosyayı bularak çalıştırır. Bu dosyada işletim sisteminin içsel komutları vardır. Bu dosyanın çalışmasıyla işletim sisteminin bir kopyası Ram'e yüklenmiş olur.
+ Ç) Io.sys, Dos.sys ve Command.com dosyaları belleğe yüklendikten
+sonra bilgisayarın açılışta yapması gerekli düzenlemeler için config.sys
+ve bazı programları açılışta yükleyen Autoexec.bat toplu işlem dosyası
+çalıştırılır.
+  d)  Dos işletim sistemi yüklenmiştir.
+  e)  Ekranda C:\> komut kabul ifadesi görüntülenir.  Eğer bilgisayar disketten açılış yapılmışsa A:\> komut kabul ifadesi ekranda görülür.
+
+                     DOS İŞLETİM SİSTEMİ SİSTEM DOSYALARI:
+   Dos işletim sistemini sabit diskten veya disketten başlatabilmek için sistem dosyalarına gereksinim duyulur. 
+Bu dosyalar: İo.sys, dos.sys, command.com dosyalarıdır. 
+Bu dosyalar bulunması gereken dosyalardır. Bunların dışında programın diğer üniteleriyle ilgili tanımlar içeren config.sys ve autoexec.bat dosyalarıdır.
+  a)Io.sys: Sistem dosyasıdır. Bilgisayarın ilk açılışında belleğe yüklenir ve sistemi yönetmeye başlar. Bu dosya bilgisayar açık kaldığı sürece bellekte kalır. İo.sys sistem dosyası Copy komutuyla kopyalanamaz. Del komutuyla silinemez. İo.sys dosyası disk veya diskette formatlama sırasında /s parametresi kullanılarak veya sys komutu kullanılarak transfer edilir. Bu dosya eksik olduğunda işletim sistemi yüklenemez. Sabit diske yüklü ve yalnız okunabilir olarak yüklenir.   b)Dos.sys: Sistem dosyasıdır. Bilgisayar açılışında belleğe yüklenir. İo.sys ile birlikte sistemi yönetir. Bu dosyada bellek açık kaldıkça bellekte kalır. İo.sys dosyası için geçerli kurallar dos.sys dosyası içinde geçerlidir. 
+  c)Command.com: Msdos'a ait bir sistem dosyasıdır.
+Bilgisayarın açılışında İo.sys, Dos.sys ve command.com dosyaları belleğe yüklenerek sistemi yönetmeye başlar. Command.com komut yorumlayıcı
+bir dosyadır. İşletim sisteminin komutları bu dosyanın içindedir. Bu dosya bilgisayar için zorunlu dosyalardan biridir.
+ Ç) Autoexec.bat: Bilgisayar açılırken disket veya diskten İo.sys ve
+Dos.sys dosyalarını belleğe okur. Daha sonra açma programlarının
+bulunduğu disket ve diskin ana-dizininde config.sys dosyaları araştırılır.
+Config.sys dosyası ana-dizininde varsa bu dosyada yazılı olan bir takım
+ayarlamaları yapar. Daha sonra command.com dosyasını belleğe yükler.
+Bu dosyanın yüklenmesiyle birlikte bilgisayar denetimi command.com
+dosyasına geçer. Command.com ilk olarak bilgisayarın ilk açıldığı
+ortamda autoexec.bat dosyasını arar. Bu dosya bulunursa bu dosyada yer
+alan gerekli işlemleri yapar. Eğer dosya bulunmazsa bilgisayar günün
+tarih ve saat bilgilerini ister. Autoexec.bat dosyasının önemi bilgisayar
+her açıldığında yapılması gereken tanımlar ve değişiklikleri uygulamasıdır.  Autoexec.bat dosyası bulunduğu dizinin kök dizininde 
+bulunmalıdır. Çünkü bu dosya özel bir toplu işlem dosyasıdır. Bilgisayar
+açılış sırasında bu dosyayı kök dizininde arar.
+  d) Config.sys: Bu dosya sistemin donanım özelliklerini değiştirmemize
+olanak verir. Özel komutlar kullanarak, sisteme kurulacak sürücüleri
+ilave eder. Bu dosyanın sürücünün ana dizininde bulunması gerekir.
+Dosya bilgisayarın açılışı esnasında 3 aşamada okunur. Dosya üzerindeki değişiklikler bilgisayar açılırken sistem tarafından yerine getirilecektir.
+
+                       İÇsel VE Dışsal KOMUT KAVRAMLARI:
+   Dos işletim sistemi komutları, kullanıcı ile bilgisayar arasında iletişim sağlar. Bu iletişimde rol oynayan unsur, kullanıcının bilgisayarın anlayacağı dilden komutlar vermesidir. Bilgisayarın dos'u yüklemesiyle otomatik olarak belleğe yerleşen komutlara iç komutlar denir. Bunlar bilgisayar açıldıktan sonra kullanıcı tarafından kullanılabilmektedir. Bellekte fazla yer kaplamadıklarından ayrıca bir dosya halinde saklanmamışlardır. Bellekte fazla yer kapladıklarından belleğe yüklenmeyen komutlara dışsal komutlar denir. Bunlar kendi adlarıyla anılır ve hemen çalışabilir dosyalar halindedirler. Dışsal komutların çalıştırılabilmesi için bu komut dosyalarının çalışılan ortamda veya her taraftan çalışabilmeleri için yol tanımları yapılmış olmalıdır. 
+
+                      Joker ve yönlendirme karekterleri:
+   Dos işletim sistemi dosya adlarının aranması ve belirtilmesi sırasında bazı karekterlerin joker olarak kullanılmasına izin vermektedir. Bu karekterlerin sayesinde dosya isimlerinden hatırlayamadığımız karetkerlerin yerine joker karekterler yazılır.   Dos işletim sisteminde kullanılan joker karekterler:
+ 1- ? (soru işareti),
+ 2- * (yıldız) karekterleridir.
+a) ? (soru işareti): Dosya isminde yer alan tek bir karekter yerine geçer. Örneğin: İlk karekterini hatırlayamadığımız bir dosya adını şu şekilde yazabiliriz: ?ıldırım.txt Dos işletim sistemi ilk karekter ne olursa olsun diğer karekterleri aynı olan dosyaları dikkate alacaktır. 
+b) * (yıldız): Dosya isminde belirtilmeyen birden fazla karekteri temsil eder. Örneğin: ilk karekterini hatırlayamadığımız veya ismin bütün karekterlerini hatırlayamadığımız zamanlarda ve uzantısı txt (metin dosyası) olan bir dosyayı aradığımızda joker karekterin kullanımı şöyledir: *.txt ya da ilk karekteri r olan bir txt dosyasını aradığımızda kullanımı şöyledir: r*.txt Böyle bir durumda dos işletim sistemi uzantısı txt olan bütün dosyaları dikkate alarak bize mevcut olan bütün txt uzantılı dosyaları listeleyecektir.
+c) Yönlendirme : (iki nokta üst üste) karekteridir. İki nokta üstÜste karekteri çalışılan ortamların değiştirilmesine veya seçilmesi işleminde sürücü harfinden sonra yazılarak işlemleri o sürücüye yönlendirir. Örneğin: A:\> sürücüsünden C sürücüsüne geçmekiçin C: yazılarak enter (giriş ya da onay) tuşuna bastığımızda çalışılan sürücü değişecektir. Komut kabul ifadesi C:\> olarak değişecektir.
+                           İŞLETİM SİSTEMİ KOMUTLARI:
+                          İçsel Komutlar: (İnternal)
+                            Cls: (Ekran temizleme)
+   Dos ekranında çalışırken daha önceki yazılan komutların ekrandan silinmesi için kullanılan komutur. Dos komutlarının tam olarak uygulanabilmesi için komut kabul satırının temiz olması yani yanlış yazılmış karekterlerin  temizlenmiş ya da silinmiş olmalıdır. Cls komutunun kullanımı şu şekildedir: C:\> Cls enter bas. Dir: (Dizin ve dosya adlarını görüntüleme)    Çalışılan disk veya diskette kayıtlı bulunan dizin ve dosyaların ad, uzantı, kapladıkları alan, oluşturuldukları tarih, oluşturuldukları saat bilgilerini isteyen komuttur. Yalnız başına kullanıldığında çalışılan disk veya diskette kayıtlı bulunan dizin ve dosyaların ad, uzantı, kapladıkları alan, oluşturuldukları tarih, oluşturuldukları saat bilgilerini listeler. Ayrıca sürücünün adını, seri numarasını ve çalışılan dizinin adını ekranda görüntüler.
+                          Dir komutunun Anahtarları:
+   a)  / (bölü) P
+  Bu anahtar dir/p şeklinde kullanılır. Bu anahtarın görevi, bulunduğumuz sürücü veya dizin içindeki dosya ve dizin isimlerini sayfa sayfa olarak göstermektir. Dosya ve dizin isimleri ekrana sığmadığı  aman sayfa sayfa   olarak gösterilir. Sayfa sayfa gösterim esnasında kran durur ve bir sonraki sayfaya geçmeniz için herhangi bir tuşa basmanızı bekler.
+   b)  /w Bu anahtar dosya ve dizin isimlerini sütunlar halinde ekrana listeler. Ekrana sığmadığında yukarı doğru kaydırarak diğer dizin ve dosya isimlerini sütunlayarak listelemeye devam eder.   c)  /a Bu anahtar dosya ve dizinlerin niteliklerini gösterir. Görmek istediğimiz niteliğe göre a harfinin yanına bazı harfler gelmektedir. Bunlar şöyledir: Gizli dosyalar için dir/ah, sistem dosyaları için dir/as, dizinler için dir/ad, sadece okunabilir dosyaları görebilmek için dir/ar, arşiv dosyalarını göstermesi için dir/aa, gizli özelliği olmayan dosyaları gösteren dir/a-h, sadece dosya isimlerini görüntüleyebilmek için dir/a-d, arşiv özelliği olmayan dosyaları görüntüleyebilmek için dir/a-a, hem okunur hem de yazılabilir dosyaları görüntüleyebilmek için dir/a-r, sistem dosyası özelliği olmayan dosyaları görüntüleyebilmek için dir/a-s.    ç) /o Bu anahtar dosya veya dizin isimlerini sıralamada kullanılır. 
+1-  /on: Dosyaları adına göre A'dan Z'ye doğru sıralar.
+2-   /oe: Dosyaları uzantılarına göre A'dan Z'ye doğru sıralar.
+3- /os: Dosyaları kapladıklara alanlara göre küçükten büyüğe doğru sıralar.
+4-  /od: Dosyaları bilgisayara kayıt tarihlerine göre küçükten büyüğe  doğru  sıralar.
+   d) /s Bu anahtar bulunduğumuz sürücü veya dizin içindeki diğer alt
+dizin ve dosyaları görüntülemeye yarar. Nerede bulunuyorsak oradan itibaren bütün dizin ve dosyaları görüntüler.    e) /b Bu anahtar sadece dosya ve dizin isimlerini görüntüler. Dosya ve dizinlere ait olan diğer bilgileri göstermez.    f) /l Bu anahtar dosya ve dizin isimlerini ekrana küçük harflerle yazarak listeler. 
+   Verify: 
+   Yan bellek birimi üzerine yazılacak bilgilerin doğru olarak kayıt edilip edilmediğini kontrol eder. Bu komut bir anahtar komuttur. Eğer komutla birlikle On ifadesi kullanılırsa komutun işlevi aktif, Off ifadesi kullanılırsa komut işlevini pasif duruma getirir. Kullanımı: Verify on veya off enter
+                                                  Copy:
+   Bir veya birden fazla dosyayı belirtilen yani gösterilen adrese kopyalar.
+Bu işlemin yapılması anında kopyalama yapılan ortamda aynı isimden
+dosya varsa yeni dosyanın burada bulunan dosyanın üzerine yazılıp yazılmayacağını uyaran bir mesaj alınır. Eğer bu mesaja olumlu yanıt verirsek yeni dosya burada bulunan dosyanın üzerine kopyalanır. Yanıtımız olumsuz olursa kopyalama işlemi iptal olur. Kullanımı: 
+1- Öncelikle komutumuzu yazarız ve boşluk tuşuna basarız.  
+2- Copy  Kopyası çıkarılacak dosyanın dizinin bağlı olduğu sürücü adı ve yönlendirme karekteri iki nokta üstüste ve ayıraç karekteri ters-bölü karekterini koyarız. 
+3- Dosyanın bağlı olduğu dizin adı.  
+4- Kopyası alınacak dosya adı ve uzantısı, 
+5- Dosyanın kopyalanacağı hedef sürücü adı,
+6- Hedef dizin adı.
+Bu komutu uygularken pratik bir anımsama ise şöyledir: neyi nereye kopyalayacağımdır. Bu durumu ayrıntılı bir örnekle şöyle gösterelim: Kök dizininde bulunan yunus adlı dizinindeki Emre.txt dosyasını A sürücüsündeki bahar dizinine kopyalayalım. İzleyeceğimiz yol ise şöyledir: Copy C:\yunus\emre.txt A:\bahar\emre.txt enter  Eğer dosya ismini aynen koruyacaksak yeniden emre.txt yazmaya gerek yoktur. ancak dosya ismini değiştireceksek A:\bahar\ bölümünü yazdıktan sonra yeni isim ve uzantıyı doğru olarak yazarak enter tuşuna basmalıyız. Bu işlem doğru olarak yapıldıktan sonra bir dosya kopyalandı diye bir mesaj
+alacağızdır. (1 File(s) copied.)
+   Copy komutuyla aynı sürücü veya aynı dizin içinde bulunan bir dosyanın ismini değiştirerek niteliği aynı bir ikinci dosyayı oluşturabiliriz. Bunun için yapacağımız işlem şudur:
+1- Komut yazılır: Copy 2- Örneği çıkarılacak dosyanın adı: Aziz.txt 3- Dosyanın yeni adı: Emre.txt enter tuşuna basılır. Başka bir değişle C sürücüsünde bulunan Okul adlı dizinin içinde bulunan Aziz .txt dosyasından bir adet daha çıkartmamız gerekiyor. Bunu şu işlemle de yapabiliriz: Copy C:\okul\aziz.txt C:\okul\emre.txt enter tuşuna bas. Bu işlem bittikten sonra 1 file(s) copied. (1 dosya kopyalandı) şeklinde bir mesaj verecektir.    Copy komutuyla yapabildiğimiz diğer bir işlem ise 2 veya daha fazla dosyayı birleştirerek yeni bir dosya oluşturmaktır. Bu işlemle genel olarak metin dosyalarını birleştirme yapabiliriz. Uzantısı bat, txt olan dosyaları birleştirebiliriz. Bu işlemi yaparken hangi dosyaya ek yapılacaksa o dosya sıralamada önce yazılır. Örneğin, Murat ve Mesut bir ödev üstünde çalışsın. Bu ödevin ilk 5 başlığının konularını Murat, diğer 5 başlığa ait konuları da Mesut yazsın. Yazma işlemi bittikten sonra dosyaları birleştirmek için şu işlemi uygulayacağız: Biz okul adlı dizin içinde bulunalım. Copy C:\okul\murat.txt+mesut.txt odev.txt enter tuşuna bas. Burada önce yazının ilk kısmını yazan Murat.txt önce yazıldı ve + (+ Bu işaret artı karekteridir.) işareti koyduk. Daha sonra Mesut.txt dosyasını hiç aralık vermeden artı işaretinden sonra yazdık. Boşluk tuşuna bastıktan sonra bu iki dosyanın birleşiminden ortaya çıkacak olan yeni dosyanın adını ve uzantısını yazdık. Bu işlemleri yaptıktan sonra elimizde yeni bir dosya oluşmuş olur. 
+                                   Copy con:
+   Bu komutun yardımıyla bir satır editörü oluşturabiliyoruz. Bu satır editörüyle kısa metin dosyaları elde edebiliyoruz. Ancak ciddi yazılarımızı burada yazmak çok zor olmaktadır. Bu programda hareket olanağı çok iyi değildir. Bu komuttan daha çok toplu işlem dosyaları gibi kısa mesajlar içeren txt veya bat uzantılı dosyalar elde ederiz. 
+Kullanımı: 
+1- Öncelikle komutu yazarak boşluk tuşuna basarız: Copy con 
+2- Hangi sürücüde dosya oluşturacaksak o sürücünün adını, yönlendirme karekterini, ayıraç karekterini yazarız. 
+3- Hiç aralık vermeden dizin adını yazarız. 
+4- Hiç aralık vermeden ayıraç karekterini yazarız. 
+5- Yeni oluşacak dosya adı ve uzantısını yazarız. 6- son olarak enter tuşuna basarız. 7- Yazı yazma işlemimiz sona erdikten sonra F6 tuşuna basarız. Biz dosya adını daha önceden yazdığımız için sadece enter tuşuna basarız. 
+ Örnek: C sürücüsünde bulunan belgeler adlı dizinde kullanım.txt adında bir programın hızlı kullanımını anlatan bir metin dosyası oluşturalım. Bunun için izleyeceğimiz yol şöyledir:
+ Copy con C:\belgeler\kullanım.txt enter Bu komutu yazdıktan sonra kullandığımız ekran okuma programından herhangi bir geri bildirim alamayız. Ancak ekran okuma programının satır okutma tuşuna bastığımızda blank (boşluk) diyecektir. Artık satır editörü açılmış olur. Metinimizi yazarken satırın sonuna kadar beklenmez. Kısa satırlardan oluşan yazımızı yazma işlemi bittikten sonra bu dosyamızı disk-diskete kayıtetmemiz gerekmektedir. Bunun için öncelikle fonksiyontuşlarından f6 tuşuna basarız. Program burada bizden dosya ismini girmemizi beklemektedir. Ancak biz dosya ismini komutu ilk çalıştırdığımız anda verdiğimiz için bu bölümü enter tuşuna basarak geçeriz. Enter tuşuna bastıktan sonra "1 file(s) copied" şeklinde bir mesaj gelecektir. Böylece dosyamız kopyalanmış  olacaktır.
+
+                             Del Silmek (delete):
+   Bu komutu kullanarak disketten veya diskten istenen dosya veya dosyaları silebiliriz. Bu komutla dosyalar tam anlamıyla disk ve disketten silinmiş olmazlar. Dosya veya dosyaların kayıtlı oldukları alanların serbestçe kullanılabileceği anlamına gelir. Ancak yeni bir dosya yazıldığında ilk olarak serbest kalan bu alanlar üzerine yazılır. Böylece önceden Del komutuyla sildiğimiz dosyalar tam olarak silinir. Eğer sildiğimiz dosyaları kurtarmak istiyorsak bu bölümde yeni dosya yazdırmamış olmamız gerekiyor. Diğer önemli bir kuralda sildiğimiz dosyaların bağlı oldukları dizinin silinmemiş olması gerekiyor ya da dizinle birlikte dosyaların silinmemiş olması gerekiyor. Bu komutun kullanımı: Del sürücü adı, dizin adı, dosya adı ve uzantısı enter. Eğer silmek istediğimiz dosya ve dosyaların bizim onayımızı aldıktan sonra silinmesini istiyorsak: Del sürücü adı, dizin adı, dosya adı ve uzantısı /p enter.
+Örnek: A sürücüsünde bulunan Davullar.txt dosyasını silmek istiyoruz.
+Bunun için şu yolu izleyeceğiz: Del A:\davullar.txt enter tuşuna bas. Ya da bu silme işlemini yaparken kullanıcının onayını aldıktan sonra yapsın.
+Bunun için izleyeceğimiz yol: Del A:\davullar.txt /p enter'a bas. Bu komutu girdikten sonra ekranda davullar.txt dosyasını silmek istiyormusunuz şeklinde bir mesaj belirecektir. Sizden Evet ya da hayır tuşuna basmanızı yani evet için Eğer kullandığınız Dos işletim sistemi Türkçe ise E tuşu, Eğer İngilizce ise Y tuşuna basılır. Hayır seçeneğini seçecekseniz Türkçe için H tuşu, İngilizce ise N tuşuna basılır. Del komutuyla birlikte joker karekterler kullanılabilir. Eğer Del *.* komutu verilirse çalışılan dizindeki tüm dosyaların silineceğini belirten bir uyarı mesajı belirir. Size uygun seçenek seçildikten sonra işlem tamamlanır. Dikkat: Bu komutu kullanırken çok dikkatli olunması gerekmektedir. Özellikle joker karekterler kullanarak dosyaları toplu silebiliriz. Bu karekterleri kullanırken çok dikkatli olmamız gerekmektedir. Ren: (Dosyaları yeniden   adlandırma. )    Dosya adlarını değiştirmekte kullandığımız komuttur. Rename (yeniden adlandırma) anlamına gelir. Kullanımı: 
+1- Öncelikle komut yazılır: 
+2- Ren boşluk verilir, 
+3- Adı değişecek dosya adı ve uzantısı yazılır, 4- Boşluk tuşuna basılır, 5- Dosyanın yeni adı ve uzantısı yazılır, 6- enter tuşuna basılır.  Örnek: Ren
+Salih.txt Veli.txt enter. Eğer bilgisayardan herhangi bir hata mesajı
+almadıysak yaptığımız işlem doğru olmuştur anlamına gelir. Ancak eğer değiştirme işlemi sırasında dosya adı ve uzantısını yanlış olarak yazmış olsak dahi bu işlem gerçekleşir. Çünkü bu komut yazdığınız ad veuzantının ne olduğuna bakmaz sadece yaptığınız işlemin kurallarına uygun olup olmadığına bakar.
+                                  Md: (Make Directory)
+   Çalışan sürücü veya belirtilen sürücüde dizin oluşturan komuttur. Kullanımı: Md Sürücü adı, dizin adı enter. Eğer sürücü adı vermeden yani yol tanımı yapmadan bu komut uygulanırsa çalışılan sürücü veya dizine verilen adla yeni bir dizin oluşturulur. Dizinler oluşturulurken dikkat edilmesi gereken kurallar dosyalara isim verirken geçerli olan kurallarla aynıdır. Dizinler bulundukları dizinlerin alt dizinleri olarak açılır. Aynı dizin içine birden fazla dizin açabileceğimiz gibi alt dizinler içinde de dizinler açabiliriz. Örnekler: Çalıştığımız sürücü C olsun. Md C:\okul enter. Bu dizin C sürücüsünde oluşur. Bu dizin içinde sınıf adında bir dizin daha oluşturabiliriz. Bunun içinde: Md C:\okul\sınıf enter. Sınıf dizinimiz C sürücüsündeki okul dizininin içinde oluşmuş olacaktır. Eğer istersek okul dizininin içindeki sınıf dizininin içine de bir veya birden fazla dizin oluşturabiliriz. Bunun içinde: Md C:\okul\sınıf\ders enter. Böylece C sürücüsünde bulunan okul dizininin içindeki sınıf dizinine ders adında bir dizin daha oluşturmuş oluruz.
+Dizin oluştururken dizin oluşturacağımız sürücü veya dizin içinde olmamız gerekmiyor. Eğer yol tanımını doğru olarak yaparsak istediğimiz sürücü veya dizin içine yeni dizin veya dizinler oluşturabiliriz. Örnek: Biz C sürücüsünde ve okul adlı dizin içindeyiz. A sürücüsünde yeni bir dizin oluşturacağız. Bunun için izleyeceğimiz yol: Md A:\dernek enter. Böylece biz C sürücüsündeyken A sürücüsünde bir dizin oluşturmuş oluruz. Aynı yolla oluşturduğumuz dizinin içine alt  dizinlerde oluşturabiliriz.
+                             Cd: (Change Directory)
+   Bu komut var olan dizinler içine girmeyi ve dizinler arasında hareket
+etmeyi sağlar. Kullanımı: Cd sürücü adı hedef dizin adı enter. Bu komutu kullanabilmek için yazdığımız dizinin bilgisayarımızda  oluşturulmuş olması gerekiyor. Eğer dizin adını yanlış yazmışsak ya da o dizin  bilgisayarda bulunmuyorsa bize "geçersiz dizin" şeklinde bir  mesaj gelecektir. Eğer komutu doğru olarak uygularsak: Cd C:\okul enter. Doğru olarak işlemi gerçekleştirdiğimizde C:\okul> şeklinde komut kabul ifadesi ekranda görülecektir. Okul adlı dizinin içindeyizdir anlamına gelir. Eğer sınıf adındaki dizinin içine girmek istiyorsak: Cd sınıf enter. İşlemin doğru olup olmadığı bilgisayarın bize vereceği mesaj veya komut kabul ifadesinden anlaşılır. Eğer dizinden çıkmak istiyorsak cd.. şeklinde komut kullanılır. Bu işlemi yaptığımızda bulunduğumuz dizinden bir önceki dizine geliriz. Örneğin biz C:\okul\sınıf\ders dizinleri içinde bulunalım. Bu komutu kullandığımızda yani cd.. enter Bulunduğumuz ders dizininden sınıf dizinine geliriz. Eğer bulunduğumuz alt dizinlerden veya dizinden doğrudan kök dizine dönmek istiyorsak bu kez cd\ komutunu kullanırız. ( \ işareti ters bölü yani back slash anlamına gelmektedir.)
+                                         Rd: (Remove Directory)
+   Bir dizini veya alt dizini silmek için kullanılır. Bu komut ile içi boş olan
+ve içinde olmadığımız dizinler silinir. Bu komutla sadece dizinler silinir. Dikkat edilmesi gereken silinecek dizinin içerisinde herhangi bir dosya ve dizin olmaması gerekir. Ayrıca sileceğimiz dizinin içinde olmamamız gerekmektedir. Kullanımı: Rd sürücü adı dizin adı enter. Örnek: Rd C:\okul\sınıf enter. Burada okul dizini içinde bulunan sınıf dizinini silmiş
+oluyoruz. Diğer dos komutlarında olduğu gibi işlemlerimizi yaparken yol
+tanımına çok dikkat etmemiz gerekir.  Eğer Rd komutu kullanılarak bir  izin silinmek isteniyor ancak bize hata mesajı veriyorsa yapmamız gereken şey, dizinin içerisini kontrol etmek veya dizin ismini doğru olarak yazıp yazmadığımızı kontrol etmektir.
+                                             Ver: (Versiyon)
+   Kullandığımız Msdos işletim sisteminin uyarlama numarasını görüntüler. Amaç işletim sisteminin versiyon numarasını öğrenmektir.
+Kullanımı: Ver enter   Örnek: Ver enter Görüntü: Msdos version 6.22.
+                                                  Type:
+   Dosyaların içeriğini görüntülemeye sahiptir. Bu komut yardımıyla ascii
+içerikli dosyaların içeriğini görüntüleyebiliriz. Eğer ascii kotlarıyla kotlanmamış dosyaların içeriklerini görüntülemeye çalışırsak ekrana okunamayacak karekterler şeklinde gelir. 
+Kullanımı: 
+1- Komut adı: Type 2- Boşluktan sonra sürücü adı, yönlendirme karekteri, ayıraç karekteri, 
+3- Hiç aralık vermeden Dizin Adı 4- Hiç aralık vermeden Dosya adı ve uzantısı 5- Hiç aralık vermeden enter tuşuna bas.  Örnek: Type C:\okul\odev.txt enter
+Böylece odev adlı dosyanın içerisindeki yazıların ne olduğunu okuyabiliriz. Burada unutulmaması gereken, bu komutla sadece dosyaların içeriğini görüntüleyebiliriz, herhangi bir şekilde dosyanın içeriğine müdahale edemeyiz. Örneğin hayat.txt dosyasının içeriğini görelim: Type hayat.txt enter. Bu işlemi yaptıktan sonra Ascii kodlarıyla
+yazılmış dosyamızın içeriği karşımıza gelir:  "Hayat bir çok zorluklarla doludur. Bu zorluklarla kimimiz mücadele eder, kimimiz de mücadeleden kaçarız. Ya da bazılarının yaptıkları gibi kendi beynimizi tatile gönderir başkalarının beyni ile yaşamayı tercih ederiz. Burada önemli olan birisinin veya birilerinin dayattıkları değil biz ne istiyoruz olmalıdır...."
+                                              More:
+   Type komutuyla dosyaların içeriklerini görüntüleme esnasında eğer  azı
+ekranı taşıyorsa More komutunu Type komutuyla birlikte kullanırız. More komutu görüntülenen dosyayı ekran ekran bize gösterecektir. Yani
+eğer dosyamız dos işletim sisteminin bize tanıdığı ekran boşluğunu dolduruyor ve taşıyorsa More komutunun yardımıyla dosyayı bölüm bölüm ekranda görüntüleyebiliriz. Kullanımı: Type hayat.txt bibar işareti more enter   Bu komutu kullanırken more yazmadan önce bibar olarak söylenen işaret konur. Bu işareti iki yolla elde edebiliriz. Birincisi sağ tarafta bulunan alt tuşuna basarak büyüktür-küçüktür işaretini çıkarttığımız tuşlara birlikte basarak elde edebiliriz. İkincisi ise Ascii kodunu yazarak elde edebiliriz. Bunun için numlock tuşunun on konumunda olması gerekmektedir. Daha sonra sol tarafta bulunan alt tuşuna elimiz basılıyken numaratörden yararlanarak 124 yazmamız gerekecektir. Böylece bu işareti elde etmiş oluruz.
+                                              Path:
+   Bilindiği gibi çalışabilir dosyalarımız vardı. Bu çalışabilir dosyaların arama yolunu tanımlamakta Path komutu kullanılmaktadır. Amaç: hangi ortam ve dizin olursak olalım istenilen çalışabilir dosyayı çalıştırmaktır. Kullanımı: Path sürücü adı, dizin adı, enter   Örnek: Path C:\Pw enter    Sonuç: C sürücüsünde bulunan Pw adlı dizinde bulunan (com, bat, exe) hemen çalışabilir dosyalar kök dizininde adları yazıldığında çalışırlar. Path komutu satırı olmadığında adı geçen dizinlerde bulunan hemen çalışabilir dosyaları çalıştırmak için ilgili dizine girmek ve sonrada dosya adını yazmak gerekecektir. Yol tanımı (path) yapmak her zaman bize zaman kazandıracak ve işlemleri daha çabuk yapabileceğiz. Hemen çalışabilir dosyalara kök dizininden ulaşmak için bu komut genellikle Autoexec.bat toplu işlem dosyasına yazılır. Böylece bilgisayar her açıldığında otomatik olarak komut belleğe yüklenir. Çalışılan sürücüdeki yol tanımını görmek için Path enter komutu uygulanır. Böylece bellekteki yol tanımı ekrana gelir.
+
+                                                      Prompt:
+   Ekranda görülen komut kabul ifadesini değiştiren komuttur. Amaç:
+Komut kabul ifadesinde istediğimiz ve gerekli gördüğümüz karekterlerin
+görüntülenmesini sağlamaktır. Kullanımı: Prompt yeni ifade dolar işareti. Komuttan sonra yazılan ifade ne olursa olsun ekranda komut kabul ifadesi olarak görülecektir. Değiştirilmediği sürece belleğe yerleşir. Bilgisayar kapanana kadar bellekte yüklü kalır ve etkinliğini  korur. Örnek: Prompt Sevgi enter Böylece komut kabul ifadesi değişir. 
+Sevgi yazısı sürekli ekranda görüntülen C:\> ifadesinin yerini alır.  Değiştirmek için de aynı komut aynı şekilde kullanılır.  Yeniden eski görüntüyü elde etmek için Prompt $p$g yazarak enter tuşuna basınız. (Burada $ karekteri Dolar işareti olarak kullanılmıştır.) Görüntü tekrardan C:\> şekline dönüşecektir.
+             Prompt komutuyla kullanılabilen karekterler:
+  a)  Ekranda sistem saatinin görüntülenebilmesi için $t şeklinde  kullanılır.
+  b)   Günün tarihini görüntüleyebilmek için $d şeklinde kullanılır.
+  c)   Çalışılan sürücü dizini için $p şeklinde kullanılır.
+  ç) Versiyon numarasını görüntülemek için $v şeklinde kullanılır.
+  d)  Versiyon ve sürücü görüntülemek için $n şeklinde kullanılır.
+  e)   Büyüktür karekterini görüntülemek için $g şeklinde kullanılır.
+  f)   Küçüktür karekterini görüntülemek için $l şeklinde kullanılır.
+  g)   Eşittir karekterini görüntüleyebilmek için $q şeklinde kullanılır.
+                                 Vol: (Volume)
+   Diskete verilen etiket ismini ve format esnasında verilen numarayı ekranda görüntüler. Kullanımı: Vol sürücü adı enter
+                                 Date: (Tarih)
+   Sistem tarihini verir ve değiştirmemizi sağlar. Kullanımı: Date enter
+Bu komuttan sonra ekranda  şunlar yazacaktır:
+Current Date Is Son 14/02/1999
+Enter New Date ../../....
+Önce gün sonra ay ve yıl yazıldıktan sonra enter tuşuna basarak yeni
+tarihi onaylamış oluruz.
+                                 Time: (Zaman)
+   Bu komutu yazarak enter tuşuna bastıktan sonra önce sistem saatini
+bize verir. Sonrasında yeni saati girmemizi ister.  Kullanımı: Time
+Saat:dakika:saniye,silisiye enter
+Örnek: Time enter
+Current Time Is 10:01:21,56
+Enter New Time ..:..:..,..
+Bu komutu kullanırken öncelikle 24 saat üzerinden yeni saat bilgisini, 60 dakika üzerinden yeni dakika bilgisini, 60 saniye üzerinden yeni saniye bilgisini ve salisiye bilgisini girdikten sonra enter tuşuna basarız.
+
+                          Dşsal Komutlar: (External)
+                                     Tree:
+   Bu komutla, sürücüdeki, diskteki, disketteki dizin ve alt dizinler bir ağaç şeması halinde ekranda görülür. Amaç: Belirtilen sürücüdeki dizinleri ve içindeki dosyaları şematik olarak görüntülemektir. Kullanımı: Tree sürücü adı\dizin adı\dosya adı/f/a  Burada F anahtarı her dizindeki dosyaların isimlerini verir. A anahtarı hızlı bir yazılım sağlayarak kod sayfalarında bulunan grafik karekterlerin kullanılmasını sağlar. Tree komutu yalnız kullanıldığında sadece dizinlerin şemasını  görüntüler. Örnek: Tree enter yapıldığında sadece dizinlerin şemasını gösterir.
+
+                                   Deltree:
+   Bu komut belirtilen dizini ve dizinin içindeki tüm dizinleri silen komuttur. Del komutu yalnızca dosyaları silmekte kullanılırken, deltree komutu ile dizinleri ve dosyaları silebiliriz. Amaç: Dizin ve içindeki dizin ve dosyaları topluca silmektir. Kullanımı: Deltree sürücü adı, dizin adı enter  Deltree komutu uygulandığında ekrana silinecek dizin ile ilgili kullanıcıdan onay ister. Çünkü silme işlemi ne olursa olsun her zaman tehlikelidir. Deltree komutu ile dizin ve dizin içinde silinen dosyalar tekrardan kurtarılması mümkün değildir. Örnek: Deltree Yeni enter  Bu komutu uyguladıktan sonra ekrana Yeni dizini ve tüm alt dizinleri silinsinmi (E/H) şeklinde bir görüntü gelir. Dizinin silinmesi isteniyorsa E
+istenmiyorsa H tuşuna basılarak işlem sonuçlandırılır.
+                                   Undelete:
+   Bu komut, del komutuyla veya deltree komutuyla silinen dosyayı (disk- disketten) yeniden kurtarmaya yarar. Uyarı: Deltree komutuyla eğer dosyayı dizinle birlikte silmiş iseniz kurtarmanız mümkün değildir. Kullanımı: Undelete sürücü adı, dizin adı, dosya adı enter  Bir dosya silindiğinde hiç bir yazma veya sürücüden okuma işlemi yapmadan hemen undelete komutu kullanılmalıdır. Aksi taktirde dosyanın tam olarak kurtarılması mümkün olmayabilir. Örnek: Undelete C:\okul\yazı.txt enter   Bu dizindeki daha önce silinmiş dosya varsa arayarak bunlar kurtarılacaktır. Del komutuyla silme işleminde 
+dosyaların adının yalnızca ilk karekterleri silinir. Undelete bu dosyaları bularak kurtarır. Komut verildikten sonra ekranda silinen dosyanın ilk karekterinin yerine ? (soru işareti) karekteri gelerek dosyanın  geri kalan
+kısmı görüntülenir. Daha sonra bu dosyayı kurtarmak isteyip istemediğimiz sorulur. Kurtarılacak bir dosya ise Y (yes) değilse N (no) seçeneği girilir. Y seçeneği girildiğinde bizden kurtarılacak dosyanın ilk karekterini yazmamız istenmektedir. İlk karekteri yazdıktan sonra "dosya kurtarma işlemi başarıyla tamamlandı." Şeklinde bir mesaj gelecektir. Eğer undelete komutunu bütün dosyaları kurtarmak için kullanmışsak dosyalar teker teker kurtarılacak ve her dosyanın kurtarılması esnasında kullanıcıdan onay istenecektir. Tercih edilen (Yes ya
+da No) seçeneğe göre işlem yapılır.
+                                 Sys: (System)
+   Msdos işletim sistemi sürekli geliştirilmekte ve yenilenmektedir. Kullanılan Dos işletim sisteminin eskimesi nedeniyle yenileşmek, güncelleşmek isteyebiliriz. Yeni versiyon işletim sisteminin dosyalarını bilgisayara  yüklenmesini sağlayan komuttur.  Kullanımı: Sys sürücü adı enter  Bu komutla Sys uzantılı sistem dosyaları ve command.com dosyaları bilgisayara yüklenir. Sistem dosyaları özel dosyalar olduklarından kopyalama komutlarıyla bilgisayara yüklenmezler. Sys komutuyla sistem disketleri oluşturulabilir.
+                                   Diskcopy:
+   Bir diskette bulunan dosyaların tamamı başka bir diskete kopyalamak için kullanılır. Diskcopy yapılacak disketlerin kapasiteleri aynı olmalıdır. Eğer diskcopy yapacağımız disket formatlı değilse diskcopy komutu bu
+işlemide yaparak disketi kopyalama işlemini tamamlar. Amaç: Disketleri bire bir kopyalamaktır. Kısacası disketin fotokopisini çıkarmaktır. Kullanımı: Diskcopy sürücü adı sürücü adı enter Burada dikkat edilmesi gereken durum, eğer bilgisayarınızda ikinci disket sürücünüz yoksa komuttan sonra sürücü adları yerine A: A: ifadeleri gelmelidir. İkinci sürücünüz varsa bukez komuttan sonra A: B: ifadeleri yazılır. Ancak artık ikinci disket sürücü kullanılmamakta olduğundan biz komuttan sonra A: A: yazarak enter tuşuna basacağız. Bu komut sadece disketleri bire bir kopyalamaya yarar. Sabit diskler disketlere kopyalanamaz.  
+ Bir program ya da metin disketinin bir örneğini çıkartmak istediğimizde şu yolu izleyeceğiz: Öncelikle program disketini disket sürücüye yerleştireceğiz. Daha sonra Diskcopy A: A: yazarak enter tuşuna basacağız.
+"Kaynak disketi yerleştirin devam etmek için bir tuşa basın" şeklinde mesaj gelecektir. Kaynak disketi sürücüye yerleştirdikten sonra herhangi bir tuşa basılır. Bilgisayar tarafından disket okunarak belleğe alınır. Okuma işleminden sonra ekrana aşağıdaki mesaj gelir. "A sürücüsüne hedef disketi yerleştirin. Devam etmek için bir tuşa basın. "Kaynak disketi çıkararak, boş disketimizi A sürücüsüne yerleştirdikten sonra herhangi bir tuşa basarız. Belleğe okunan bilgiler diskete yazılmaya başlayacaktır. Bu işlem bittikten sonra "kopyalanma bitti. Başka kopyalanacak disket var mı (E/N) " şeklinde mesaj gelecektir. Tercih ettiğimiz seçeneğe göre disket kopyalama işlemi tamamlanmış olacaktır.
+                                    Xcopy:
+   Bir disketten bir diskete veya bir diskten bir diske dosya veya dosyaları,
+  alt dizinleri, bunların içinde bulunan alt dizin ve dosya veya dosyalarla kopyalayan komuttur. Amaç: İstenen sürücüden belirtilen dizin ve alt dizinleri ya da dosya-dosyaları başka bir sürücüye kopyalamaktır. Kullanımı: Xcopy sürücü adı dizin adı dosya adı daha sonra gidecek hedef sürücü dizin ve dosya adı enter   Bu komutla en çok kullanılan anahtar /s olmaktadır. Belirtilen dizini tüm alt dizinleriyle ve dosya-dosyalarıyla birlikte kopyalamak için kullanılır. Örnek: Xcopy/s C:\okul\*.* A:\okul enter  Böylece C:\okul dizininde bulunan tüm dosya ve alt dizinleri A:\okul dizininin içine kopyalar. 
+  1-  /v: Kopyalama işleminin doğru olup olmadığını kontrol eder.
+  2-  /a: Arşiv nitelikli dosyaları kopyalamakta kullanılır.
+  3-  /e: Boş olan alt dizinlerinde kopyalanmasını sağlar. Dikkat: /e anahtarı  /s anahtarı ile kullanılmaz.
+  4-  /p: Kopyalanacak her bir dosya için onay ister.
+  5-  /w: Xcopy kopyalama işlemine başlamadan,
+"Press eny key when ready to start copying files" şeklinde bir mesaj gelir. Bu mesajda Kopyalama işlemini hazır olduğunuzda bir tuşa basarak başlatınız demektedir. Herhangi bir tuşa basmanız durumunda kopyalama işlemi başlayacaktır. 
+                                                Move:
+   Bu komuttan, dizinlerin adlarını değiştirmek ve dosyaları bir ortamdan
+başka bir ortama taşımak için yararlanmaktayız. Move kelime olarak taşıma anlamına gelir. Dosya taşıma amaçlı kullanımı: Move sürücü adı dizin adı dosya adı bunları yazdıktan sonra gidecek hedef adresin tanımı
+yapılarak yani sürücü adı dizin adı dosya adı enter tuşuna bas. Örnek:  A sürücüsünde bulunan deneme adlı dizindeki oku.txt adlı dosyayı C sürücüsündeki belgeler adlı dizine taşıyalım. Bunun için şu yolu izlememiz gerekecektir: Move A:\deneme\oku.txt
+C:\belgeler\oku.txt enter bas.
+Böylece komut uygulandıktan sonra parantez içinde O.K) yani tamam seçeneği  çıkacaktır. Eğer işlem yanlış olmuşsa hata mesajı ekranda  belirecektir. Sonuç olarak A sürücüsünde bulunan oku.txt dosyası oradan alınarak C sürücüsündeki belgeler adlı dizine konmuş olur. Move komutuyla dizinlerin adlarını değiştirebilmekteyiz. Kullanımı: Move sürücü adı dizin adı,  sürücü adı dizin adı  enter bas.  Örnek:  C sürücüsünde bulunan okul dizininin adını değiştirmek istiyoruz. Bunun için şu yolu izleyeceğiz: Move C:\okul C:\dernek enter bas. Böylece okul dizininin adı dernek olarak değişmiştir.
+                                 Mem: (Memory)
+   Bilgisayarın kullanılan ve kullanılmayan boş hafıza miktarının yanısıra, program yerleştirilen ve yerleştirilmeyen yerleri gösterir. Mem komutuyla birlikte /c anahtarı kullanıldığında bellekte yüklü olan programların listesini ve bellekte ne kadar yer kapladıklarını gösterir. Kullanımı: mem enter diğer kullanımı  Mem/c enter
+
+                            Format: (Biçimlendirme)
+   Yeni alınmış ya da eski bir disketi Dos işletim sisteminde kullanabilmek
+için biçimlendirilmesini sağlayan komuttur. Formatlama işlemleriyle disk veya disketler yeniden kullanılabilir hale getirilebilmektedir. Disk-disket
+formatlanırken eski bilgiler silinir. Bu nedenle disk-disketleri   formatlarken iyi kontrol ettikten sonra komutu uygulamak gerekir. Kullanımı: Format sürücü adı /s/b/v/q/u/c/f: disket  kapasite enter
+  a)  /s: Formatlanan diskete Dos işletim sisteminin sistem dosyalarını yükler.
+  b)  /b: Dos sistem dosyalarının daha sonradan yüklenebilmesi için disk-
+diskette yer ayırır.
+  c)  /q: Formatlama işlemini hızlı olmasını sağlar.
+  Ç) /f: Formatlanan disketin kapasitesini bilgisayara girmeye yarar. Eğer formatladığımız disketimiz 720 kb'lık disket ise /f:720 şeklinde yazarız. 
+Eğer 1.44'lük disketse /f:1440  yazarız.
+  d) /u: Disketteki tüm bilgilerin silinmesini sağlar.  Bilgilerin kurtulması
+mümkün değildir.
+  e)  /c: Disket üzerindeki bozuk alanların düzeltilerek formatlanmasını sağlar.
+  f)  /v: Disk veya diskete hacim etiketi verilmesini sağlar.
+        Formatlama işlemi:
+   Formatlanacak disket hazırlanır. Format A: yazılır ve enter tuşuna basılır.
+ Ekrana aşağıdaki mesaj gelecektir: A
+sürücüsüne yeni disket yerleştirin ve devam etmek için enter tuşuna basın. Bu mesajdan sonra disket sürücüye yerleştirilir ve enter tuşuna basılır.  Formatlama işlemi tamamlandıktan sonra bilgisayar diskete isim vermemizi bekler. (En az 0 en fazla  11 karekter olmalı.) Daha sonra ekrana disketle ilgili bilgiler gelmektedir. Burada disketin kapasitesiyle ilgili bilgilerin yanısıra diskette eğer bozuk alanlar varsa bunlarla ilgili bilgiler de verir. Sonrasında başka formatlanacak disket var mı yok mu şeklinde bir soru ekranda belirir. Tercih edeceğimiz seçeneğe göre işlemimizi sonuçlandırırız. Dikkat: /s ve /b parametreleri birlikte kullanılmaz. Diğer paremetreleri birlikte kullanabilirsiniz.
+
+                                   Unformat:
+   Önceden biçimlendirilmiş disketin eski haline getirilmesi yani format işleminin geri alınması işlemini gerçekleştirir. Dikkat: Eğer formatlama 
+işlemi esnasında /u anahtarı kullanılmışsa formatı geri alma işlemi gerçekleşmez. Kullanımı: Unformat sürücü adı /j /u /test/p   a)  /j: Unformat komutuyla tek başına kullanılır.
+  b)  /u: Miror dosyasını kullanmadan disketi kurtarır. 
+  c)  /test: Bilgilerin nasıl kurtarılacağını ve düzenleneceğini gösterir.
+  Ç) /p: Ekrana gelen mesajları yazıcıdan alır.
+Komut uygulandıktan sonra bilgisayar bizden kurtarma işlemini gerçekleştirmek için disketi sürücüye yerleştirmemizi ister ve hazır olduğunuzda enter tuşuna basınız der.  Sonrasında çıkacak olan mesajlara Y (yes) seçeneğiyle yanıt verdiğinizde biçimlendirdiğiniz disketteki bilgiler kurtarılacaktır.
+                            Chkdsk: )Disk Kontrol)
+   Disk ya da disketimizi kontrol etmemizi sağlayan komuttur. Okunmaz ve yazılmaz alanları tespit ederek kullanılır hale getirmeye çalışır.  Kullanımı:
+Chkdsk Sürücü adı dizin adı,   dosya adı /f /v enter    /f anahtarı disketteki hatalı alanları belirleyerek temizler ve kullanılabilir hale getirmeye  çalışır. /v disketteki  hatalı dizin ve dosyaları tesbit eder ve bunlarla ilgili bilgi verir.
+
+                                   Scandisk:
+   Bu komutun çalıştırdığı program disk-disket analizi yapar ve kontrol eder.
+Bozuk alanları bulur ve düzeltilebilecek tüm alanları onarır. Chkdsk komutunun başaramadığı problemlerde kullanılır. Chkdsk komutunu kullandığınızda son kısmında verilen mesajda Scandisk yapmanız önerilmektedir. Kullanımı: Scandisk sürücü adı /all/autofix/surface 
+
+  a)  /all: Gösterdiğimiz sürücüde kurulu tüm dizinleri kontrol eder.
+  b)  /autofix: Tesbit ettiği hataları otomatik olarak onarır.
+a) /surface: Yüzey taraması yapar.
+                                              Attrib:
+   Dosyalara özellik veren veya özelliklerini kaldıran komuttur.  Aynı zamanda   dosyaların özelliklerini görüntülemeye yarar. 
+Kullanımı: 1- Komut yazılır, boşluğa basılır: Attrib 2- Dosyaya verilecek niteliğe göre eksi veya artı karekterleri yazılır 3- Hiç aralık vermeden eksi-artı karekterinden sonra özellik simgeleri 4- Sürücü adı, yönlendirme karekteri, ayıraç karekteri, 5- Hiç aralık vermeden Dizin adı, ayıraç karekteri, 6- dosya adı ve uzantısı enter   
+a)  +r: Tanımlanan dosyayı yalnız okunabilir özelliği verir. Bu özellik dosyaya verildiğinde dosya ile ilgili işlemlerin yapılması engellenmektedir. Yani disya silinemez, dosya verileri içine herhangi bir veri  eklenemez ya da çıkarılamaz. 
+  b)  -r: Dosyalara sadece  okunabilir özelliğini kaldırmak için kullanılır.  c)  +a: Dosyaya arşiv özelliği verir. Dosya bu şekildeyken okunabilir, yazılabilir ve silinebilirdir.
+  Ç) -a: Dosyanın arşiv özelliğini kaldırır.
+  d)  +s: Dosyaya sistem dosyası özelliği verir.
+  e)  -s: dosyanın sistem dosyası özelliğini kaldırır.
+  f)  +h:  Dosyayı bulunduğu dizin içerisinde gizler. Normal listeleme
+esnasında görülmez.  g)  -h: Dosyanın gizlilik özelliğini kaldırır.
+Ğ) /s: Bu anahtarın kullanılmasıyla alt dizinlerdeki dosyalarıda işleme tutar.
+ Örnek1: Attrib +r C:\okul\*.txt enter  Okul dizini içinde bulunan txt
+uzantılı dosyaları sadece okunur
+hale dönüştürür. (R harfinden önce kullanılan + karekteri artı karekteridir.)
+ Örnek2: Attrib +h C:\sınıf\B*.txt enter  Burada komut, Sınıf dizini içinde
+bulunan B harfi ile başlayan bütün txt
+dosyalarını gizler. (B harfinden sonra kullanılan karekter * yıldız karekteridir.)
+ Örnek3: Attrib -r -s -h -a C:\okul\*.* enter  Burada komut okul dizini içinde bulunan tüm dosyalara daha önceden verilmiş özellikleri iptal etmektedir.
+                              Label: (Etiketleme)
+   Disk veya disketin etiket ismini değiştirir ya da oluşturur.  Kullanımı:
+Label sürücü adı etiket adı enter   Burada disket veya disk adı en fazla 11 en az 0 karekter olabilir.  Örnek: A sürücüsündeki disketimizin adı yedek 1 olsun.  Bunu değiştirmek istediğimizde şu yolu izleyeceğiz: Label A: enter bas. Bu işlemi yaptıktan sonra bilgisayar bize önce eski isimi okuyacaktır. Daha sonra değiştirmek istiyorsak en fazla 11 karekterden oluşan yeni isimi girmemizi ister ya da enter tuşuna tekrar basarak herhangi bir değişiklik yapmadan işlemi sonlandırmamızı ister. Eğer isimi değiştireceksek en fazla 11 karekterden oluşan isimi yazarak enter tuşuna basarız. Bu işlemi şu şekilde de yapabiliriz: Label A: Salih enter bas.
+
+                      Toplu İşlem Dosyaları: (Batch file)
+   Çok sık olarak kullanılan komutların biraraya getirilmesiyle oluşturulan dosyaya Toplu İşlem Dosyası denir. Toplu işlem dosyalarının uzantıları Bat olmak zorundadır.  Toplu işlem dosyaları Autoexec.bat ve diğerleri olmak üzere ikiye ayrılır. Autoexec.bat dosyası içerisindeki komutlar, bilgisayar açıldığında kendiliğinden uygulanır. Diğer toplu işlem dosyaları ise, isimleri ile çağırılır ve ancak isimleri yazıldığında çalışırlar. Toplu işlem dosyalarının içerisinde Dos komutlarının yanı sıra toplu İşlem Dosyası özel Toplu işlem komutları kullanılır. Toplu işlem dosyalarında kullanılan komutlar ise şunlardır: 
+1- Echo: Ekrana mesaj gönderir. Kullanımı: Toplu işlem dosyası oluştururken ekranda istediğiniz mesajın görüntülenmesini istediğinizde bu komut kullanılır:
+2- Örnek:   echo "Program kuruldu"
+  Echo off: Dosya içerisinde yazdığımız komut satırlarının ekranda görüntülenmesini engeller.
+Kullanımı: Görüntülenmesini istemediğimiz komut satırından önceki satırda @ (ed) işaretini satırın başına yazarak hiç aralık vermeden echo off yazarak bir sonraki satıra geçeriz.   3-  Echo on: Dosyamızda echo on komutunu kullandığımızda bundan sonraki komut satırları ekranda görüntülenecektir.
+  4-  Pause: Toplu işlem dosyası pause komut satırına geldiğinde klavyeden bir tuşa basana kadar yaptığı işlemi durdurur. Herhangi bir tuşa basmamız halinde işlemine kaldığı yerden devam eder.    Şimdi bir toplu işlem dosyası örneği yazalım:
+@echo off
+cd\
+C:
+cd C:\tiny
+ttalk.exe
+ttconf load merhaba
+cd\
+echo on
+
+   "TİNY PROGRAMINIZ HAZIRLANDI"
+   Yukarıda okuduğunuz toplu işlem dosyasında öncelikle komut satırlarının ekranda görüntülenmemesi için ilk satırı yazdık. Daha sonra kök dizine döndük. Bulunduğumuz kök dizin çalıştırmak istediğimiz kök dizin olmaması olasılığını düşünerek C sürücüsüne bilgisayarı yönlendirdik. Bundan sonra C sürücüsünde bulunan Tiny dizinine gittik. Tiny dizinine girdikten sonra bu programı çalıştıracak olan exe dosyasını çalıştırdık. Arkasından bu programın sağlıklı çalışması için programa ait olan configrasyon dosyasının yüklenmesini sağladık. Program çalıştıktan sonra Tiny dizinini terk ettik ve ekrana programın hazır olduğunu bildiren bir mesaj gönderildi. Sizlerde çok sık kullandığınız komutlardan oluşan toplu işlem dosyaları üreterek zamandan kazanabilirsiniz. 
+PW PROGRAMI F2 F3 F4 TUŞLARININ ALDIKLARI GÖREVLER  (6 . VERİSİYONA AİT TUŞLAR ) 
+F2 ' YE AİT TUŞLAT : 
+1 : Dosya yükleme ctrl + G 
+2 : Dosya sakla ctrl + S 
+3 : Dosya sil  
+4 : Araya ekle 
+5 : Yazıcı
+6 : Ekranı boşaltma
+7 : Tuş tanımlama
+F3 2' e AİT TUŞLAR 
+1 : Satır Ekleme ctrl + I
+2 : Kelime Silme ctrl + W
+3 : Satır silme ctrl + L 
+4 : Bloklama ctrl + T 
+5 : Paste - Yapıştırma ctrl + P 
+6 : Koyu kelime ctrl + B 
+7 : Kelime alt çizgi ctrl + U 
+8 : Çizim 
+9 : Bul ctlr + F 
+F4 'e AİT TUŞLAR 
+1 : Marj ayarı 
+2 : Üst ve alt yazı 
+3 : Tab ayarı 
+4 : Ekran bölme ctrl + N
+5 : Çift satır ctrl + D 
+6 : Satır ortalama ctrl + X 
+7 : Sola yasla
+8 : Sağa yasla

p01__Tüm_Kitaplar_651_Adet_Bilgisayar_Kitabi_250_Adet_Bilgisayar_Kitabi_ISO_9001_ekitap-Anonim-ISO_9001_2000__fbe2b86863.txt

@@ -0,0 +1,1475 @@
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 1 of 23
+
+
+
+
+
+-Bugünkü  teknik ve uygulamaya dayanılarak  hazırlanmış olan bu  standardın, zamanla ortaya çıkacak
+ değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında k
+ aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.
+
+-Bu standardı oluşturan  Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini;  tasarılar üzerinde görüşleri
+ suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız.
+
+
+
+
+
+Kalite Sistem Belgesi
+
+İmalat ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standarlarına u
+kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.
+
+
+
+
+
+Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası)
+TSE markası, üzerine veya ambalajına konulduğu malların ilgili Türk Standardına uygun olarak imal edilip, p
+ edildiklerini ve mamülle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü'nün garantisi altında old
+ eder.
+
+
+
+
+
+Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası)
+TSEK Markası, üzerine veya ambalajına konulduğu malların henüz Türk Standardı olmadığından  ilgili milletle
+ diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olarak imal edilip p
+ edildiklerini ve mamülle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü'nün garantisi altında old
+ eder.
+
+
+DİKKAT!
+
+TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamülün Türk Standartlarına uygun üret
+ üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir.
+
+
+StandardlarvestandardizasyonkonusundadahagenişbilgiEnstitümüzdensağlanabilir.
+
+                    TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLlDIR.
+
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 2 of 23
+
+
+
+0 Giriş
+
+0. 1 Genel
+
+ Kalite yönetim sisteminin benimsenmesi, kuruluşun stratejik bir kararı olmalıdır. Kuruluşun kalite yönetim
+ tasarımı ve uygulanması, çeşitli ihtiyaçlardan, özel hedeflerden, sunulan ürünlerden, çalışılan proseslerden v
+büyüklüğü ve yapısından  etkilenir.  Kalite yönetim sisteminin yapısındaki tek  tipliliğin veya dokümantasy
+ tipliliğinin uygulanması bu standardın amacı değildir.
+
+Bu standardda belirtilen kalite yönetim sistemi şartları, ürün için tamamlayıcı şartlardır. ''Not'' olarak belir
+anlaşılmada rehberlik sağlamak veya diğer bağlantılı şartların açıklığa kavuşturulması içindir.
+
+Bu standard, belgelendirme kuruluşları da dahil olmak üzere, iç ve dış taraflarca kuruluşun müşteri, mevzuat v
+kendi şartlarını karşılamadaki yeterliliğini değerlendirmek için kullanılabilir.
+
+ISO 9004'te belirtilen kalite yönetim prensipleri bu standardın geliştirilmesi aşamasında dikkate alınmıştır.
+
+0.2 Proses yaklaşımı
+
+Bu standard kalite yönetim sisteminin, müşteri şartlarını karşılamak sureti ile müşteri tatminini artırmak için ka
+ sisteminin geliştirilmesi uygulanması ve etkinliğinin iyileştirilmesinde proses yaklaşımının benimsenmesini teşvi
+
+ Bir kuruluş, etkin çalışması için, birçok bağlantılı faaliyetleri tanımlamalı ve yönetmelidir. Kaynakları kullanan v
+ çıktılara dönüşümünün sağlanması için yönetilen faaliyet, proses olarak değerlendirilebilir. Genellikle, bir pro
+ bir sonrakine doğrudan girdi oluşturur.
+
+Kuruluş içinde prosesler sisteminin uygulanması, bu proseslerin tanımlanması, etkileşimleri ve proseslerin yö
+ birlikte " proses yaklaşımı" olarak adlandırılabilir.
+
+Proses yaklaşımının avantajı, proseslerin oluşturduğu hem bireysel sistem dahilinde prosesler arası bağlantı
+ bunların tümü ve etkileşimleri üzerinde sürekli bir kontrol sağlamasıdır.
+
+Böyle bir yaklaşım, kalite yönetim sisteminde kullanıldığında,
+
+ a) Şartların anlaşılmasının ve yerine getirilmesinin,
+
+b) Proseslerin değer katma açısından dikkate alma gereksiniminin,
+
+ c) Proses performans ve etkinliğinin sonuçlarının elde edilmesinin,
+
+d) Objektif ölçmelere dayandırılan proseslerin sürekli iyileştirilmesinin,
+
+önemini vurgular.
+
+ Şekil  1'de  gösterilen proses  tabanlı  kalite yönetim  sistemi modeli Madde  4'ten Madde  8'e kadar  ver
+ bağlantılarını gösterir. Bu gösterim, şartların girdi olarak tanımlanmasında müşterinin önemli bir rol oynadığ
+Müşteri  memnuniyetinin  izlenmesi,  müşteri  algılamaları  ile   ilgili  bilgilerin,  kuruluşun  müşteri  isteklerin
+ karşılamadığı açısından değerlendirilmesini gerektirir. ��ekil 1'de gösterilen model, bu standardın tüm şartla
+ancak bu prosesleri detaylı seviyede göstermez.
+
+Not - Ek olarak , ''Planla-Yap-Kontrol et -Önlem al'' olarak bilinen (PYKÖ) metodolojisi, bütün proseslere u
+PYKÖ kısaca şöyle açıklanabilir;
+
+ Planla:          Müşteri istekleri ve kuruluşun politikası ile uyumlu sonuçların ortaya çıkması için gerekli objek
+               ve prosesleri oluştur,
+Yap:             Prosesleri uygula,
+ Kontrol et:       Prosesleri ve ürünü, politikalar, hedefler ve ürünün şartlarına göre izle, ölç ve sonuçları rapor
+Onlem al:       Proses performansını sürekli iyileştirmek için faaliyetler başlat.
+
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 3 of 23
+
+
+
+
+
+               Anahtar
+                                     Değer katma faaliyetleri
+                                                       Bilgi akışı
+
+                                Şekil 1 - Proses tabanlı kalite yönetim sistemi modeli
+
+0.3 IS0 9004 ile bağlantılar
+
+ISO 9001 ve ISO 9004'ün bu baskıları kalite yönetim sisteminin tutarlı bir  çifti olarak geliştirilmiştir. Bu st
+ birbirlerini tamamlayacak şekilde tasarımlanmış olmalarına rağmen bir birbirlerinden bağımsız olarak ta kulla
+ne kadar bu  iki standardın kapsamları farklı ise de bunlar, uygulanmalarını tutarlı bir çift olarak destekley
+benzer yapılara sahiptir.
+
+ISO 9001, bir kalite sistemi için kuruluş tarafından içerdeki uygulamalarda veya belgelendirme için veya sözleş
+ için  kullanılmak  üzere,  şartları  belirler ve müşteri  şartlarının karşılanmasında  kalite yönetim  sisteminin
+ odaklanır.
+
+ISO 9004 Kalite Yönetim Sisteminin hedefleri için özellikle bir kuruluşun genel performansının, verimliliğinin ve
+ sürekli  iyileştirilmesi bakımından, ISO 9001'in yaptığından daha geniş  bir biçimde rehberlik  sağlar. ISO
+yönetiminin performansının sürekli iyileştirilmesinde ISO 9001'in ötesine geçmeyi isteyen kuruluşlar için bir kı
+ önerilir. Bununla birlikte bu standard belgelendirme ve sözleşme amaçları için amaçlanmamıştır.
+
+0.4 Diğer yönetim sistemleriyle uyumluluk
+Bu standard, kullanıcıların yararına olmak üzere ISO 14001, 1996 ile uyumluluğu artırmak için, bu adı geçen
+ aynı çizgiye getirilmiştir.
+
+Bu standard, çevre yönetimine özgü olan iş sağlığı ve güvencesi, yönetimi, mali yönetim veya risk yönetim gib
+ için özel şartları içermez. Bununla birlikte, bu standard bir kuruluşun kendi yönetimini diğer ilgili yönetim sistem
+ çizgiye getirmesini veya onlarla bütünleşmesini mümkün kılar. Bir kuruluş için, bu standardın şartları ile uyum
+ kalite yönetimi sistemini oluşturmak için, kendisinin mevcut olan yönetim sistem(sistemler)ini benimsemesi mü
+
+
+                            KALİTE YÖNETİM SİSTEMLERİ-ŞARTLAR
+
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 4 of 23
+
+
+
+1 Kapsam
+
+1.1 Genel
+Bu standard, bir kuruluşun;
+
+ a) Müşteri taleplerini ve yürürlükteki mevzuat şartlarını karşılayan ürünü düzenli bir şekilde sağlama yeteneği
+ ihtiyacı olduğunda,
+b) Sistemin sürekli  iyileştirilmesi ve müşteriye yürürlükteki mevzuat şartlarına uyulduğu güvencesinin ve
+ prosesler de  dahil olmak üzere, sistemin  verimli uygulanması yolu  ile müşteri memnuniyetinin  artırılma
+ yöneldiği durumlarda,
+
+ kalite yönetim sistemi için karşılanması gerekli şartları belirler.
+
+Not - Bu standardda "ürün” terimi, yalnızca müşteri için amaçlanan veya müşteri tarafından talep edilen ürüne
+
+1.2 Uygulama
+Bu standardın bütün şartları genel olup, tiplerine, büyüklüklerine ve sağladıkları ürünlere bakılmaksızın bütün
+ uygulanabilir olması amaçlanmıştır.
+
+Bu standardın bazı şartları, kuruluşun ve ürünün yapısı nedeniyle uygulanamadığında, bu durum bir ''hariç tu
+ düşünülebilir.
+
+ Hariç  tutmaların  yapıldığı  yerlerde, bu  standarda  uygunluk  iddiaları, bu  hariç  tutmalar Madde  7'de
+ sınırlandırılmadıkça ve bu hariç tutmalar kuruluşun, müşteri şartlarını ve yürürlükteki mevzuat şartlarını karş
+üretme yetenek ve sorumluluğunu etkilememesi sağlanmadıkça kabul edilemez.
+
+2 Atıf yapılan standardlar
+Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standardlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar met
+uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda Iiste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan
+ revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standar
+ belirtilmemesi halinde ilgili standardın en son baskısı kullanılır.
+
+     IEC, ISO, EN vb           Adı (İngilizce)             TS No.1)               Adı (Türk
+          No.
+  ISO 9000-2000            Quality Management Systems-  TS EN ISO 9000               Kalite  Yönetim
+                          Fundamentals and Vocabulary                           Temel kavramlar
+
+
+3 Terimler ve tarifler
+Bu standardın amacı bakımından, ISO 9000 standardında verilen terimler ve tarifler uygulanır.
+
+ISO 9001 standardının bu baskısında tedarik zincirini tanımlamak için kullanılan ve aşağıda verilmiş olan terim
+ kullanımı yansıtmak için değiştirilmiştir.
+
+                                         Tedarikçi →Kuruluş →Müşteri
+
+ ''Kuruluş'' terimi ISO 9000:1994 baskısındaki, “tedarikçi'' terimi yerine geçer ve bu standardın uygulandığ
+yapar. Aynı şekilde ''tedarikçi'' terimi ise ''taşeron” terimi yerine geçer. Bu standardın bütün metninde her ne
+ terimi yer alıyorsa bu aynı zamanda ''hizmet'' anlamını da taşıyabilir.
+
+
+
+
+
+1) TSE NOTU: Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir.
+
+4 Kalite yönetim sistemi
+
+4.1 Genel şartlar
+
+ Kuruluş, bu standardın öngördüğü şartlara uygun olarak  bir  kalite yönetim sistemi oluşturmalı, doküma
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 5 of 23
+
+
+
+
+uygulamalı, sürekliliğini sağlamalı ve bunun etkinliğini sürekli iyileştirmelidir.
+
+ Kuruluş;
+
+     a)   Kalite yönetim sisteminin gerektirdiği prosesleri ve bütün kuruluştaki uygulamalarını tanımlamalı (Mad
+    b)  Proseslerin sırasını ve birbirleri ile etkileşimini tayin etmeli,
+     c)   Proseslerin çalıştırılmasının ve kontrolünün etkinliğini sağlamak için gerekli kriterler ve metotları tayin
+    d)   Proseslerin çalıştırılmasını ve izlenmesini desteklemek için gereken kaynağın ve bilginin hazır bulun
+         sağlamalı,
+     e)  Bu prosesleri ölçmeli, analiz etmeli ve
+      f)   Planlanmış sonuçları başarmak ve prosesleri sürekli iyileştirmek için gerekli faaliyetleri uygulamalıdır.
+
+Bu prosesler, kuruluş tarafından bu standardda belirtilmiş şartlara uygun olarak yönetilmelidir.
+
+ Kuruluş, ürünün şartlara uygunluğunu etkileyecek herhangi bir prosesi dış kaynaklı hale getirmeyi seçtiğ
+ prosesler üzerindeki kontrolü sağlamalıdır. Bu tür dış kaynaklı hale getirilmiş proseslerin kontrolü, kalite yön
+ içinde tanımlanmalıdır.
+
+Not - Yukarıda söz konusu olan kalite yönetim sistemi için gerekli prosesler; yönetim faaliyetleri, kaynakların
+gerçekleştirme ve ölçmeler ile ilgili prosesleri içermelidir.
+
+4.2 Dokümantasyon şartları
+
+4.2.1 Genel
+
+ Kalite yönetim sistemi dokümantasyonu
+
+     a)   Kalite politikasının ve kalite hedeflerinin doküman haline getirilmiş beyanlarını,
+    b)   Kalite el kitabını,
+     c)  Bu standardın istediği dokümante edilmiş prosedürleri,
+    d)  Proseslerin etkin planlanması, yürütülmesi ve kontrolünü sağlamak için kuruluşun ihtiyaç duyduğu dok
+     e)  Bu standardın gerektirdiği kayıtları (Madde 4.2.4),
+
+ içermelidir.
+
+Not 1  - Bu standardda ''dokümante  edilmiş  prosedür''  ifadesi görüldüğü  yerlerde, bu prosedürün o
+dokümante edilmiş, uygulanmış ve sürekliliğinin sağlanmış olduğu anlaşılır.
+
+Not 2 - Bir kalite yönetim sisteminin dokümantasyonunun içeriği aşağıda verilenlere bağlı olarak bir ku
+ diğerine farklılık gösterir:
+
+ a) Kuruluşun büyüklüğü ve faaliyetlerin tipi,
+b) Proseslerin karmaşıklığı ve bunların aralarındaki etkileşim,
+ c) Personelinin yeterliliği.
+
+Not 3 - Dokümantasyon herhangi bir şekilde veya ortam tipinde olabilir.
+
+4.2.2 Kalite el kitabı
+ Kuruluş, aşağıdakileri içeren bir kalite el kitabı oluşturmalı ve sürekliliğini sağlamalıdır.
+
+     a)   Kalite yönetim sisteminin kapsamı ve herhangi bir hariç tutmanın ayrıntıları ve haklılığı (Madde 1.2),
+    b)   Kalite yönetim sistemi için oluşturulmuş dokümante edilmiş prosedürleri veya bunlara atıfları,
+     c)   Kalite yönetim sistemi prosesleri arasındaki etkileşmenin açıklanması.
+
+
+4.2.3 Dokümanların kontrolü
+ Kalite yönetim sistemi tarafından gerekli görülen dokümanlar kontrol edilmelidir. Kayıtlar, özel dokümanlar
+ 4.2.4 'te belirtilen kurallara uygun olarak kontrol edilmelidir.
+Aşağıdaki ihtiyaç duyulan kontrolleri açıklamak için dokümante edilmiş bir prosedür oluşturulmalıdır.
+
+
+     a)  Yayımlanmadan önce dokümanların yeterlilik açısından onaylanması,
+    b)  Dokümanların gözden geçirilmesi, gerektiğinde güncelleştirmesi ve tekrar onaylanması,
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 6 of 23
+
+
+
+
+     c)  Doküman değişikliklerinin ve güncel revizyon durumunun tanımlanmasının sağlanması,
+    d)  Yürürlükteki dokümanların ilgili "baskılarının kullanım noktalarında bulunabilir olmasının sağlanması,
+     e)  Dokümanların okunabilir kalmasının ve kolaylıkla tanımlanabilmesinin sağlanması,
+      f)   Dış kaynaklı dokümanların tanımlanmış olması ve bunların dağıtımının kontrol altında olmasının sağlan
+    g)   Güncelliğini  yitirmiş dokümanların istenmeyen kullanımının önlenmesi ve herhangi  bir amaçla s
+       durumunda, uygun bir tanıtımın uygulanması.
+
+4.2.4 Kayıtların kontrolü
+
+ Kalite yönetim  sisteminin  şartlara uygunluğunun ve  etkin olarak uygulandığının kanıtlanması  için  oluşt
+muhafaza  edilmelidir.  Kayıtlar  okunabilir olarak  kalmalı,  kolaylıkla  ayırt  edilebilir ve  tekrar elde  edilebil
+ Kayıtların tanımlanması, muhafazası, korunması, tekrar elde edilebilir olması, saklama süresi ve elden çık
+gereken kontrollerin tanımlanması amacıyla dokümante edilmiş prosedür oluşturulmalıdır.
+
+5 Yönetim sorumluluğu
+
+5.1 Yönetimin taahhüdü
+
+Üst yönetim, kalite yönetim sisteminin uygulanması, geliştirilmesi ve etkinliğinin sürekli iyileştirilmesi için
+ yerine getirilmesine dair kanıtlarını aşağıdaki yollarla sağlamalıdır;
+
+     a)   Kuruluşa,  yasal  şartlar ve mevzuat  şartları  kadar,  müşteri  şartlarının da  yerine  getirilmesini
+          iletilmesiyle,
+    b)   Kalite politikasının oluşturulmasıyla,
+     c)   Kalite hedeflerinin belirlenmiş olmasıyla,
+    d)  Yönetimin gözden geçirmesinin yapılmasıyla,
+     e)  Kaynakların bulunabilirliğinin sağlanmasıyla.
+
+5.2 Müşteri odaklılık
+
+Üst yönetim, müşteri tatmininin artırılması amacına yönelik olarak, müşteri şartlarının belirlenmiş ve yerin
+ olmasını sağlamalıdır (Madde 7.2.1 ve Madde 8.2.1).
+
+5.3 Kalite politikası
+Üst yönetim, kalite politikasının
+
+     a)  Kuruluşun amacına uygunluğunu,
+    b)   Kalite yönetim sisteminin etkinliğinin sürekli iyileştirilmesini ve şartlara uygunluk için bir taahhüdü içer
+     c)   Kalite hedeflerinin oluşturulması ve gözden geçirilmesi için bir çerçeve oluşturulmasını,
+    d)  Kuruluş içinde iletilmesini ve anlaşılmasını,
+     e)   Sürekli uygunluk için gözden geçirilmesini,
+
+ sağlamalıdır.
+
+5.4 Planlama
+
+5.4.1 Kalite hedefleri
+Üst yönetim, kuruluş içinde, ürün (Madde 7.1 a)  için karşılanması gerekli olan şartlar da dahil olmak ü
+ hedeflerinin kuruluşun  ilgili fonksiyon ve seviyelerinde oluşturulmasını sağlamalıdır. Kalite hedefleri ölçülebi
+ kalite politikası ile tutarlı olmalıdır.
+
+
+5.4.2 Kalite yönetim sisteminin planlanması
+Üst yönetim;
+ a) Kalite hedefleri de dahil olmak üzere Madde 4.1'de verilen şartları yerine getirmek için, kalite yönetim
+ planlanmasını,
+b)  Kalite  yönetim  sisteminde,  değişiklikler  planlanıp  uygulandığında,  kalite  yönetim  sisteminin  bü
+ sürdürülmesini,
+ sağlamalıdır.
+
+5.5 Sorumluluk, yetki ve iletişim
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 7 of 23
+
+
+
+
+5.5.1 Sorumluluk ve yetki
+Üst yönetim, sorumlulukların,  yetkilerin ve bunlar arasındaki  ilişkilerin, tanımlanmasını ve kuruluş  içind
+ sağlamalıdır.
+
+5.5.2 Yönetim temsilcisi
+Üst yönetim, diğer sorumluluk alanlarına bakılmaksızın aşağıda belirtilen yetki ve sorumluluklara sahip olacak
+ bir üyeyi temsilci olarak atamalıdır:
+
+ a) Kalite yönetim sistemi için gerekli proseslerin oluşturulmasını, uygulanmasını ve sürdürülmesini sağlamak,
+b) Kalite yönetim sisteminin performansı ve iyileştirilmesi için herhangi bir ihtiyaç hakkında üst yönetime rapor
+ c) Kuruluşta, müşteri şartlarının bilincinde olunmasının yaygınlaştırılmasını sağlamak.
+
+Not - Yönetim temsilcisinin sorumluluğu, kalite yönetim sistemi ile  ilgili konularda dış kuruluşlarla işbirliği
+ içerebilir.
+
+5.5.3 İç İletişim
+Üst yönetim, kuruluşta uygun iletişim proseslerinin oluşturulmasını ve iletişimin, kalite yönetim sisteminin etki
+ alınarak gerçekleşmesini sağlamalıdır.
+
+5.6 Yönetimin gözden geçirmesi
+
+5.6.1 Genel
+Üst yönetim, kuruluşun kalite yönetim sistemini, sürekli uygunluğunu, yeterliliğini ve etkinliğini sağlamak için
+ aralıklarla gözden geçirmelidir. Bu gözden geçirme, iyileştirme  için değerlendirme  fırsatları, kalite politika
+ hedefleri de dahil olmak üzere, kalite yönetim sisteminde değişiklik ihtiyaçlarını içermelidir.
+
+Yönetimin gözden geçirmelerinden elde edilen kayıtlar muhafaza edilmelidir (Madde 4.2.4).
+
+5.6.2 Gözden geçirme girdisi
+Yönetimin gözden geçirme girdisi, aşağıda belirtilenler hakkındaki bilgileri içermelidir;
+
+     a)   Tetkiklerin sonuçları,
+    b)  Müşteri geri beslemesi,
+     c)   Proses performansı ve ürün uygunluğu,
+    d)  Önleyici ve düzeltici faaliyetlerin durumu,
+     e)   Bir önceki yönetimin gözden geçirmesinden devam eden takip faaliyetleri,
+      f)   Kalite yönetim sistemini etkileyebilecek değişiklikler,
+    g)   Iyileştirme için öneriler.
+
+5.6.3 Gözden geçirme çıktısı
+Yönetim gözden geçirme çıktısı, aşağıdakilerle ilgili kararları ve faaliyetleri içermelidir;
+
+     a)   Kalite yönetim sisteminin ve bu sisteme ait proseslerin etkinliğinin iyileştirilmesi,
+    b)  Müşteri şartları ile ilgili ürünün iyileştirilmesi,
+     c)  Kaynak ihtiyaçları.
+6 Kaynak yönetimi
+
+6.1 Kaynakların sağlanması
+ Kuruluş;
+
+     a)   Kalite yönetim sistemini uygulamak, sürdürmek ve etkinliğini sürekli iyileştirmek,
+    b)   Müşteri  isteklerinin yerine  getirilmesi yolu  ile müşteri memnuniyetini artırmak  için, gerekli olan
+         belirlemeli ve sağlamalıdır.
+
+6.2 İnsan Kaynakları
+
+6.2.1 Genel
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 8 of 23
+
+
+
+
+Ürün kalitesini etkileyebilecek işi yapan personel, uygun eğitim, öğrenim, beceri ve deneyim yönünden yeterli
+
+6.2.2 Yeterlilik, farkında olma (bilinç) ve eğitim
+
+ Kuruluş;
+     a)  Ürün kalitesini etkileyen faaliyetleri yürüten personelin sahip olması gereken yeterliliği tayin etmeli,
+    b)  Eğitimi sağlamalı veya bu gibi ihtiyaçları karşılamak için diğer tedbirleri almalı,
+     c)   Alınan tedbirlerin etkinliğini değerlendirmeli,
+    d)   Personeli yaptığı  faaliyetlerin öneminin ve uygunluğunun farkında olmasını sağlamalı ve  kalite
+         başarılması için personelin nasıl katkıda bulunacaklarını belirlemeli,
+     e)  Eğitim, öğretim, beceri ve deneyim (Madde 4.2.4) konusunda uygun kayıtları muhafaza etmelidir.
+
+6.3 Alt yapı
+ Kuruluş, ürünün şartlara uygunluğunu sağlamak için gerekli olan altyapıyı tayin etmeli, sağlamalı ve sürdürmel
+ uygulanabildiğinde aşağıdakileri kapsar:
+
+     a)   Binalar, çalışma alanları ve bununla ilgili tesisler;
+    b)  Proses teçhizatı, (yazılım ve donanım),
+     c)  Destek hizmetleri (taşıma veya iletişim gibi).
+
+6.4 Çalışma ortamı
+ Kuruluş, ürünün şartlara uygunluğunu sağlamak için gerekli olan çalışma ortamını belirlemeli ve yönetmelidir.
+
+7 Ürün Gerçekleştirme
+
+7 .1 Ürün gerçekleştirmenin planlanması
+ Kuruluş, ürünün gerçekleştirilmesi için gerekli prosesleri planlamalı ve geliştirmelidir. Ürün gerçekleştirme
+ kalite yönetim sisteminin diğer proseslerinin şartları ile tutarlı olmalıdır (Madde 4.1).
+
+Ürün gerçekleştirme planlamasında, kuruluş uygun olduğunda aşağıdakileri belirlemelidir;
+
+ a) Ürün için kalite hedefleri ve şartlar,
+b) Proseslerin, dokümanların oluşturulması ve ürüne özgü kaynakların sağlanması,
+ c) Ürüne özgü gerekli doğrulama, geçerli kılma, izleme, muayene ve deney faaliyetleri ve ürün kabulü için krite
+d) Gerçekleştirme proseslerinin ve bunun sonucu meydana gelen ürünün şartları karşıladığına dair kanıtları sa
+gereken kayıtlar (Madde 4.2.4).
+
+Bu planlamanın çıktısı, kuruluşun çalışma metoduna uygun bir formda olmalıdır.
+
+Not 1 - Kalite yönetim sisteminin proseslerini (ürün gerçekleştirme proseslerini içeren) ve belirli bir ürüne, p
+sözleşmeye uygulanan kaynakları belirten bir doküman kalite planı olarak adlandırılabilir.
+
+Not 2 - Kuruluş, Madde 7.3'te verilen şartları, ürün gerçekleştirme proseslerinin geliştirilmesine de uygulayabi
+
+7.2 Müşteri ile ilişkili prosesler
+
+7.2.1  Ürüne bağlı şartların belirlenmesi
+ Kuruluş;
+
+ a) Teslim ve teslim sonrası faaliyetler için şartlar da dahil olmak üzere müşteri tarafından belirtilmiş olan şartla
+b) Müşteri tarafından beyan edilmeyen ancak belirtilen veya bilinen ve amaçlanan kullanım için gerekli olan şa
+ c) Ürünle ilgili yasal ve mevzuat şartlarını,
+d) Kuruluş tarafından belirlenen ilave şartları,
+ belirlemelidir.
+
+7.2.2 Ürüne bağlı şartların gözden geçirilmesi
+ Kuruluş, ürüne bağlı şartları gözden geçirmelidir. Bu gözden geçirme, kuruluşun müşteriye ürünü sağlam
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numara... Page 9 of 23
+
+
+
+
+etmesinden önce  (mesela;  tekliflerin  verilmesi,  sözleşmelerin veya  siparişlerin  kabulü,  sözleşme veya
+ değişikliklerin kabulü sırasında) yapılmalı ve,
+
+     a)  Ürün şartlarının tarif edilmiş olmasını,
+    b)  Önceden ifade edilenlerden farklı olan sözleşme veya sipariş şartlarının çözümlenmesini,
+     c)   Kuruluşun tarif edilmiş şartları karşılama yeterliliğine sahip olmasını sağlamalıdır.
+
+Gözden geçirme sonuçlarının kayıtları ve gözden geçirmeden kaynaklanan faaliyetler sürdürülmelidir (Madde 4
+
+Müşterinin  şartlarını dokümante  edilmiş beyanını sağlamadığı durumlarda, müşteri  şartları, kabulden ö
+ tarafından teyit edilmelidir.
+
+Ürün şartfarı değiştiğinde, kuruluş,  ilgili dokümanların tadil edilmiş ve  ilgili personelin bu değişiklikten habe
+ olmasını sağlamalıdır.
+
+Not - Bazı durumlarda, mesela internet ortamında satış ta olduğu gibi, resmi bir gözden geçirme, her sipar
+ değildir. Onun yerine gözden geçirme, ürün ile ilgili bilgileri (kataloglar veya reklam malzemeleri gibi) kapsayab
+
+7.2.3 Müşteri ile iletişim
+ Kuruluş, aşağıdakilerle ilgili olarak müşterileri ile iletişim için etkin düzenlemeleri belirlemeli ve uygulamalıdır:
+
+     a)  Ürün bilgisi,
+    b)   Tadiller de dahil olmak üzere, başvurular, sözleşmeler veya sipariş alımı,
+     c)   Müşteri şikayetleri de dahil olmak üzere müşteri geri beslemesi.
+
+7.3 Tasarım ve geliştirme
+
+7 .3.1 Tasarım ve geliştirme planlaması
+ Kuruluş, ürünün tasarımını ve geliştirilmesini planlamalı ve kontrol etmelidir.
+
+Tasarım ve geliştirme planlaması aşamasında, kuruluş aşağıdakileri tayin etmelidir.
+
+     a)  Tasarım ve geliştirme aşamalarını,
+    b)  Her tasarım ve geliştirme aşamasına uygun olan gözden geçirme, doğrulama ve geçerli kılmayı,
+     c)  Tasarım ve geliştirme için sorumlulukları ve yetkileri.
+
+ Kuruluş, etkin iletişimi ve sorumlulukların açıkça belirlenmesini sağlamak için tasarım ve geliştirmenin içinde ye
+ gruplar arasındaki arayüzleri yönetmelidir.
+
+Planlama çıktısı, uygun olduğunda, tasarım ve geliştirme ilerledikçe güncelleştirilmelidir.
+
+
+
+7.3.2 Tasarım ve geliştirme girdileri
+
+Ürün  şartları  ile  ilgili  girdiler  belirlenmeli ve  kayıtlar muhafaza  edilmelidir (Madde  4.2.4). Bu  girdiler a
+ içermelidir:
+
+     a)  Fonksiyon ve performans şartları,
+    b)  Uygulanabilen yasal ve mevzuat şartları,
+     c)   Uygulanabildiğinde önceki benzer tasarımlardan elde edilen bilgi,
+    d)  Tasarım ve geliştirme için esas olan diğer şartları.
+
+Bu girdiler, yeterlilik bakımından gözden geçirilmelidir. Şartlar, tam, tek anlamlı olmalı ve birbiri ile çelişkili olma
+
+7.3.3 Tasarım ve geliştirme çıktıları
+
+Tasarım ve geliştirme çıktıları, tasarım ve geliştirme girdisine karşı doğrulamayı sağlayabilecek bir formda te
+ve dağıtımdan önce onaylanmalıdır.
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 10 of 23
+
+
+
+
+
+Tasarım ve geliştirme çıktıları
+
+     a)  Tasarım ve geliştirme için girdi şartlarını karşılamalı,
+    b)  Satın alma, üretim ve hizmet sunumu için uygun bilgiyi sağlamalı,
+     c)  Ürün kabul kriterlerini içermeli veya atıf yapmalı,
+    d)   Bir ürünün güvenli ve uygun kullanımı için esas olan ürün özelliklerini belirtmelidir.
+
+7.3.4 Tasarım ve geliştirmenin gözden geçirilmesi
+
+Uygun aşamalarda (Madde 7 .3.1), tasarım ve geliştirmenin sistematik gözden geçirilmesi, aşağıda verilen
+ planlı düzenlemelere uygun olarak gerçekleştirilmelidir:
+
+     a)   Şartların karşılanmasında, tasarım ve geliştirme sonuçlarının yeterliliğinin değerlendirilmesi,
+    b)  Herhangi bir problemin belirlenmesi ve gerekli düzeltici faaliyetlerin önerilmesi.
+
+Bu gözden  geçirme  faaliyetine  katılanlar, gözden  geçirilmekte  olunan  tasarım  ve  geliştirme  aşamal
+ fonksiyonların  temsilcilerini de  içermelidir. Gözden geçirme  sonuçlarının ve  gerekli  faaliyetlerin  kayıtlar
+ edilmelidir (Madde 4.2.4).
+
+7.3.5 Tasarım ve geliştirme doğrulaması
+
+Tasarım ve geliştirme çıktılarının, tasarım ve geliştirme girdi şartlarını karşılaması için planlı düzenlemelere (Ma
+uygun olarak doğrulama yapılmalıdır. Doğrulama ve gerekli faaliyetlerin sonuçlarının kayıtları muhafaza edilme
+ 4.2.4).
+
+7.3.6 Tasarım ve geliştirmenin geçerli kılınması (geçerliliği)
+ Nihai ürünün belirlenmiş veya amaçlanan kullanım veya uygulama şartlarını karşılayacak yeterlilikte olmasını sa
+planlanan düzenlemelere (Madde 7.3.1) göre tasarım ve geliştirme geçerliliği yapılmalıdır.
+
+ Uygulanabildiği  yerlerde,  geçerli  kılma,  ürünün  tesliminden  veya  uygulanmasından  önce tamamlanm
+Doğrulama sonuçlarının kayıtları muhafaza edilmeli ve gerekli faaliyetler yürütülmelidir (Madde 4.2.4).
+
+7.3.7 Tasarım ve geliştirme değişikliklerinin kontrolü
+
+Tasarım  ve  geliştirme  değişiklikleri  tanımlanmalı  ve  kayıtları  muhafaza  edilmelidir. Bu  değişiklikler
+konulmadan önce gözden geçirilmeli, doğrulanmalı ve uygun olduğunda geçerli kılınmalı ve onaylanmalıdır.
+ geliştirme  değişiklikleri, önceden teslim edilmiş ürün ve ürünü oluşturan parçalar üzerindeki  değişiklikle
+ değerlendirilmesini de içermelidir.
+
+ Değişikliklerin gözden geçirilmesi ve gerekli faaliyetlerin sonuçları ile ilgili kayıtlar muhafaza edilmelidir (Madde
+
+
+7.4 Satın alma
+
+7.4.1 Satın alma prosesi
+
+ Kuruluş, satın alınan ürünün, belirtilen satın alma şartlarına uygunluğunu sağlamalıdır. Tedarikçiye ve satın a
+uygulanan kontrolün tipi ve içeriği, satın alınan ürünün bir sonraki ürün gerçekleştirilmesine olan etkisine veya
+ bağımlı olmalıdır.
+
+ Kuruluş,  tedarikçilerini, kuruluş  şartlarını karşılayan ürün sağlama yeteneği temelinde değerlendirmeli ve
+Seçme,  değerlendirme  ve  tekrar  değerlendirme  için  kriterler  oluşturulmalıdır.  Değerlendirme  sonuç
+değerlendirme sonucu olarak ortaya çıkan gerekli faaliyetlerin kayıtları muhafaza edilmelidir (Madde 4.2.4).
+
+7.4.2 Satın alma bilgisi
+
+ Satın alma bilgisi, satın alınacak ürünü açıklamalı ve uygun olduğu yerlerde, aşağıdakileri içermelidir
+
+     a)  Ürün onayı, prosedürler, proses ve donanımlar için şartları,
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 11 of 23
+
+
+
+
+    b)  Personelin niteliği için şartları,
+     c)   Kalite yönetim sistemi şartları.
+
+ Kuruluş, tedarikçilere iletilmeden önce belirlenmiş satın alma şartlarının yeterliliğini sağlamalıdır.
+
+7.4.3 Satın alınan ürünün doğrulanması
+
+ Kuruluş,  satın alınan ürünün  belirtilmiş satın alma  şartlarını karşılamasını sağlamak  için muayene ve d
+ faaliyetleri oluşturmalı ve uygulamalıdır.
+
+Kuruluş veya onun müşterisi, tedarikçinin yerinde doğrulama yapmak istediğinde, kuruluş satın alma bilgi
+ edilen doğrulama düzenlemelerini ve ürünün serbest bırakılma metodunu belirtmelidir.
+
+7.5 Üretim ve hizmetin sağlanması (sunulması)
+
+7.5.1 Üretim ve hizmet sağlamanın kontrolü
+ Kuruluş,  kontrollü  koşullar  altında  üretim  ve  hizmet  sağlamayı  planlamalı  ve  yürütmelidir.  Kontrol
+ uygulanabildiğinde;
+
+     a)  Ürünün özelliklerini açıklayan bilgilerin bulunabilirliğini,
+    b)  Gerekli olduğunda, çalışma talimatlarının bulunabilirliğini,
+     c)  Uygun donanımın kullanımını,
+    d)  Izleme ve ölçme cihazlarının bulunabilirliğini ve kullanımını,
+     e)  Izleme ve ölçmenin uygulanmasını,
+      f)   Serbest bırakma, teslimat ve teslimat sonrası faaliyetlerin uygulanmasını
+
+ kapsamalıdır.
+
+7.5.2 Üretim ve hizmet sağlanması için proseslerin geçerliliği
+
+ Kuruluş, elde edilen çıktının, bir sonraki izleme ve ölçme ile doğrulanamadığı yerlerde, üretim ve hizmet sağlam
+ geçerli  kılmalıdır. Bu. sadece ürün  kullanıma  girdikten veya hizmet  verildikten sonra  kusurların görü
+durumlardaki her prosesi içerir,
+
+ Geçerli kılma, bu proseslerin planlanmış sonuçlarının elde edilme yeteneğini göstermelidir;
+
+ Kuruluş, uygulanabilir olduğunda aşağıdakiler de dahil olmak üzere bu prosesler için düzenlemeler yapmalıdır:
+
+     a)  Bu proseslerin gözden geçirilmesi ve onaylanması için tanımlanmış kriterler,
+    b)  Donanımın ve personelin yeterliliğinin onaylanması,
+     c)    Belirli metotların ve prosedürlerin kullanılması,
+    d)   Kayıtlar için şartlar (Madde 4.2.4),
+     e)  Yeniden geçerli kılma.
+7.5.3 Tanımlama ve İzlenebilirlik
+
+Uygun durumlarda, kuruluş, ürünü, ürün gerçekleştirilmesi boyunca uygun yollarla tanımlamalıdır.
+
+ Kuruluş, ürün durumunu izleme ve ölçme şartlarına göre tanımlamalıdır.
+
+ İzlenebilirlik bir şart olduğunda, kuruluş, ürünü tek olarak, kontrol ve kayıt etmelidir (Madde 4.2.4).
+
+Not - Bazı endüstri sektörlerinde, konfigürasyon yönetimi, tanımlama ve izlenebilirliğin sürdürülebildiği bir araç
+
+7.5.4 Müşteri malı (varlığı)
+
+Kendi kontrolü altında olduğu sürece veya  kullanıldığı sürece, kuruluş müşteri malına dikkat göstermelid
+kullanım için veya ürün oluşturmak üzere birleştirmek için sağlanan müşteri malını, tanımlamalı, doğrulamalı,
+ güvenliğini sağlamalıdır. Herhangi bir müşteri malı kaybolursa, zarar görürse veya kullanım için uygun olm
+bulunursa, bu durum müşteriye bildirilmeli ve kayıtlar muhafaza edilmelidir (Madde 4.2.4)
+
+Not - Müşteri malı, fikir haklarını da kapsar,
+
+7.5.5 Ürünün korunması
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 12 of 23
+
+
+
+
+
+ Kuruluş, iç proses süresince ve amaçlanan teslimatın yerine ulaşmasına kadar ürünün uygunluğunu muhafaz
+Bu muhafaza, tanımlamayı, taşımayı, ambalajlamayı, depolamayı ve korumayı içermelidir. Muhafaza, ürünü
+ parçalara da uygulanmalıdır.
+
+7.6 İzleme ve ölçme cihazlarının kontrolü
+ Kuruluş, taahhüt edilen izleme ve ölçmeyi ve bunun için gereken izleme ve ölçme cihazlarını belirlemelidir (Mad
+
+ Kuruluş, izleme ve ölçmelerin yapılabilmesini ve bunların izleme ve ölçme şartları ile tutarlı olmasını sağlayaca
+ oluşturmalıdır.
+
+ Gerekli olduğunda, geçerli sonuçların sağlanması için ölçme teçhizatı ;
+
+     a)    Belirli aralıklarla kalibre edilmiş veya doğrulanmış olmalı veya kullanılmadan önce uluslar arası
+        referans ölçme standardlarına göre  izlenebilir olmalıdır; bu tipte referans ölçme standardlarının
+         yerlerde, kalibrasyon veya doğrulamada esas alınan hususlar '' kaydedilmelidir,
+    b)  Gerekli olduğunda, ayar edilmiş veya yeniden ayar edilmiş olmalıdır,
+     c)   Kalibrasyon durumunun tayin edilmiş olmasını sağlamak için tanımlanmış olmalıdır,
+    d)  Ölçme sonuçlarını geçersiz kılacak ayarlardan korunmuş olmalıdır,
+     e)  Taşıma, bakım ve depolanma sırasında hasar ve bozulmalara karşı korunmuş olmalıdır.
+
+Ek  olarak,  kuruluş,  teçhizatın  şartlara uygun  olarak bulunmadığında, daha önceden  yapılmış ölçme
+ geçerliliğini değerlendirmeli ve bu sonuçların geçerliliğini kaydetmelidir. Kuruluş, bu durumda etkilenen teçh
+hakkında uygun tedbiri almalıdır. Kalibrasyon ve doğrulama sonuçlarının kayıtları muhafaza edilmelidir (Madde
+
+ Belirli şartların izlenmesinde ve ölçülmesinde bilgisayar yazılımı kullanıldığında, amaçlanan uygulamayı yer
+yeteneği teyit edilmelidir. Bu işlem ilk kullanımdan önce yapılmalı ve gerektiğinde yeniden teyit edilmelidir.
+
+Not- Kılavuzluk için ISO 10012-1 ve ISO 10012-2 standardlarına bakınız.
+
+8 Ölçme, analiz ve iyileştirme
+
+8.1 Genel
+ Kuruluş, aşağıdakiler için gerekli olan izleme, ölçme, analiz ve geliştirme prosesini planlamalı ve uygulamalıdır.
+
+     a)  Ürünün uygunluğunu göstermek,
+    b)   Kalite yönetim sisteminin uygunluğunu sağlamak,
+     c)   Kalite yönetim sisteminin etkinliğini sürekli iyileştirmek.
+
+Bu,  istatistiksel  teknikler de  dahil olmak  üzere,  uygulanabilir  metotların  tayin  edilmesini ve  bunların
+ kullanımını da kapsamalıdır.
+8.2 İzleme ve ölçme
+
+8.2.1 Müşteri memnuniyeti
+
+ Kalite yönetim sistemi performansının ölçmelerinden biri olarak, kuruluş, müşteri şartlarını ne dereceye kad
+ karşılamadığı hakkındaki müşteri algılaması ile  ilgili bilgiyi izlemelidir. Bu bilgiyi elde etmek ve kullanmak  i
+ belirlenmelidir.
+
+8.2.2 İç tetkik
+
+ Kuruluş, kalite yönetim sisteminin
+
+     a)  Planlanmış düzenlemelere (Madde 7.1), bu standardın şartlarına ve kuruluş tarafından oluşturulan ka
+         şartlarına uyduğunu ve
+    b)  Etkin olarak uygulandığını ve sürdürüldüğünü, teyit etmek için planlı aralıklarla iç tetkikler yerine getir
+
+ Bir tetkik programı, geçmiş tetkiklerin sonuçları da dahil olmak üzere, tetkik edilecek alanların ve prosesler
+durumları dikkate alınarak planlanmalıdır. Tetkik kriterleri, kapsamı, sıklığı ve metotları tarif etmelidir. Tetkikç
+ve  uygulanan  tetkik,  tetkik  prosesinin  objektifliğini  ve  tarafsızlığını  sağlamalıdır.  Tetkikçiler  kendi  iş
+etmemelidir.
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 13 of 23
+
+
+
+
+
+ Tetkiklerin planlanması ve yerine getirilmesi, sonuçların rapor edilmesi, kayıtların (Madde 4.2.4) muhafaza e
+ sorumluluklar ve şartlar dokümante edilmiş bir prosedür içinde tarif edilmelidir.
+
+ Tetkik edilmekte olan alandan sorumlu yönetim,  tespit  edilmiş uygunsuzlukların ve bunların nedenleri
+ kaldırılması  için gecikmeksizin tedbirler alınmasını sağlamalıdır. Takip  faaliyetleri, alınan tedbirlerin doğru
+doğrulama sonuçlarının raporlanmasını da kapsamalıdır (Madde 8.5.2).
+
+Not - Kılavuzluk içi ISO 10011-1, ISO 10011-2 ve ISO 10011-3 standardlarına bakınız.
+
+8.2.3 Proseslerin izlenmesi ve ölçülmesi
+
+ Kuruluş, gerektiğinde kalite yönetim sistemi proseslerinin ölçülmesi ve izlenmesi için uygun metotları uygul
+ metotlar,  planlanmış  sonuçları  elde  etmeye  yönelik  proseslerin  yeteneğini  göstermelidir.  Planlanm
+başarılamadığında, ürünün uygunluğunu sağlamak için gerektiğinde, düzeltmeler ve düzeltici faaliyetler yapılm
+
+8.2.4 Ürünün izlenmesi ve ölçülmesi
+
+ Kuruluş, ürün şartlarının yerine getirildiğini doğrulamak için ürünün karakteristiklerini izlemeli ve ölçmelidir. Bu
+ürün gerçekleştirme prosesinin uygun aşamalarında planlanan düzenlemelere göre gerçekleştirilmelidir (Madde
+
+Kabul kriterlerinin uygunluğu ile  ilgili kanıtlar muhafaza edilmelidir. Kayıtlar, ürünün serbest bırakılmasında
+ kişileri göstermelidir (Madde 4.2.4).
+
+Ürünün serbest bırakılması ve hizmetin sunumu 1 planlı düzenlemelerin (Madde 7.1) tatmin edici olarak tama
+kadar ve yetkili personel tarafından ve mümkün olduğunda müşteri tarafından onaylanmadıkça, yapılmamalıdır
+
+8.3 Uygun olmayan ürünün kontrolü
+
+ Kuruluş, belirlenen şartlara uymayan ürünün, yanlışlıkla kullanımının veya teslimatının önlenmesi için tanıml
+ kontrol edilmesini sağlamalıdır. Kontroller ve uygun olmayan ürünle  ilgili sorumluluk ve yetkiler, dokümante
+prosedür içinde tarif edilmelidir.
+
+ Kuruluş, uygun olmayan ürünü; aşağıdaki yollardan biri veya birden fazlası ile
+
+     a)  Tespit edilen uygunsuzluğu gidermek için tedbir alınması yolu ile,
+    b)  Uygun olmayan ürünün kullanımı, serbest bırakılması veya kabulü için yetkili personelin veya uygula
+        müşterinin izini ile,
+     c)  Ürünün asıl amaçlanan kullanımını veya uygulanmasını engellemek için gerekli önlemlerin alınması ile,
+ ele almalıdır.
+Uygunsuzlukların yapısı ve uygunsuzluklardan sonra alınan takip tedbirlerine ait kayıtlar, alınan izinlerin kayıt
+olmak üzere, muhafaza edilmelidir. (Madde 4.2.4).
+
+Uygun olmayan ürün düzeltildiğinde, şartlara uygunluğunu göstermek için ürün yeniden doğrulamaya tabi tutu
+
+Uygun olmayan ürün veya teslimatından sonra uygun olmayan ürün tespit edildiğinde, kuruluş, uygunsuzluğu
+veya uygunsuzluğun potansiyel etkilerine karşı uygun tedbirler almalıdır.
+
+8.4 Veri analizi
+
+ Kuruluş, kalite yönetim sisteminin etkinliğini ve uygunluğunu göstermek ve kalite yönetim sisteminin etkinli
+ iyileştirilmesinin nerelerde yapılabileceğini değerlendirmek için uygun verileri belirlemeli, toplamalı ve analiz e
+ analiz, izleme ve ölçme sonuçlarından çıkan ve diğer ilgili kaynaklardan çıkan verileri kapsamalıdır.
+
+ Veri analizi aşağıdakilerle ilgili bilgi sağlamalıdır
+
+     a)  Müşteri memnuniyeti ( Madde 8.2.1),
+    b)  Ürün şartlarına uygunluk (Madde 7.2.1),
+     c)   Önleyici faaliyet için fırsatlar da dahil olmak üzere, proseslerin ve ürünlerin özellikleri ve eğilimleri,
+    d)   Tedarikçiler.
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 14 of 23
+
+
+
+
+8.5 İyileştirme
+
+8.5.1 Sürekli iyileştirme
+
+ Kuruluş,  kalite  politikasını,  kalite hedeflerini, tetkik sonuçlarını,  verilerin  analizini, düzeltici ve önleyici fa
+yönetimin gözden geçirmesi yolu ile kalite yönetim sisteminin etkinliğini sürekli iyileştirmelidir.
+
+8.5.2 Düzeltici faaliyet
+
+ Kuruluş, uygunsuzluğun sebebini gidermek ve tekrarını önlemek için tedbirler almalıdır. Düzeltici faaliyetler
+uygunsuzlukların etkilerine uygun olmalıdır. Dokümante edilmiş prosedür;
+
+     a)  Müşteri şikayetleri dahil olmak üzere uygunsuzlukların gözden geçirilmesi,
+    b)  Uygunsuzlukların nedenlerinin belirlenmesi,
+     c)   Uygunsuzlukların tekrarını önlemek için alınacak tedbir ihtiyacının değerlendirilmesi,
+    d)  Gereken tedbirin belirlenmesi ve uygulanması,
+     e)  Alınan tedbirin sonuçlarının kayıtları, (Madde 4.2.4),
+      f)   Alınan düzeltici tedbirin gözden geçirilmesi için,
+
+ şartları tanımlamak üzere oluşturmalıdır.
+
+8.5.3 Önleyici faaliyetler
+
+ Kuruluş,oluşmasını önlemek amacıyla potansiyel uygunsuzlukların sebeplerini gidermek için tedbirler almalı
+ faaliyetler, potansiyel uygunsuzlukların etkilerine uygun olmalıdır.
+
+Dokümante edilmiş bir prosedür;
+
+     a)  Potansiyel uygunsuzlukların ve bunların nedenlerinin belirlenmesi,
+    b)  Uygusuzlukların tekrarını önlemek için gerekli tedbirlerin değerlendirilmesi,
+     c)   Gerekli faaliyetlerin belirlenmesi ve uygulanması,
+    d)  Alınan tedbirlerin sonuçlarının kayıtları (Madde 4.2.4 ),
+     e)  Alınan tedbirlerin yeniden gözden geçirmesi için,
+
+ şartları tanımlamak üzere oluşturmalıdır.
+
+
+
+
+                                           Ek A
+
+                      ISO 9001:2000 ve ISO 14001:1996 arasındaki eşleme
+
+                        Çizelge A.1- ISO 9001:2000 ve ISO 14001:1996 arasındaki eşleme
+
+                 ISO 9001:2000                              ISO 14001:1996
+  Giriş                                        0.1                                   Giriş
+  Proses Yaklaşımı                            0.2
+  ISO 9004 ile olan ilişki                       0.3
+  Diğer yönetim sistemleriyle uygunluk         0.4
+ Kapsam                               1              1           Kapsam
+  Genel                                       1.1
+  Uygulama                                  1.2
+  Atıf yapılan standartlar                   2              2                 Atıf yapılan standartlar
+  Terimler ve tarifler                      3              3                Tarifler
+  Kalite yönetim sistemi                    4              4              ÇYS’nin şartları ve başlıca un
+  Genel şartlar                                4.1              4.1           Genel şartlar
+  Dokümantasyon şartları                     4.2
+  Genel                                        4.2.1             4.4.4        ÇYS ile belgeye bağlama işlem
+  Kalite el kitabı                               4.2.2             4.4.4        ÇYS ile ilgili belgeye bağlama
+  Dokümanların kontrolü                       4.2.3             4.4.5          Belge kontrolü
+  Kayıtların kontrolü                           4.2.4             4.5.3           Kayıt
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 15 of 23
+
+
+
+
+  Yönetim sorumluluğu                    5                 4.4.1         Bünye (yapı) ve sorumluluk
+  Yönetim taahhüdü                          5.1              4.2           Çevre politikaları
+                                                                 4.4.1          Yapı ve sorululuk
+  Müşteri odaklılık                             5.2               4.3.1         Çevre boyutları
+                                                                 4.3.2         Kanuni ve diğer şartlar
+  Kalite politikası                              5.3              4.2           Çevre politikası
+  Planlama                                   5.4              4.3           Planlama
+  Kalite hedefleri                               5.4.1             4.3.3         Amaçlar ve hedefler
+  Kalite yönetim sistemi planlanması           5.4.2             4.3.4         Çevre yönetim programı ve p
+  Sorumluluk, yetki ve iletişim                 5.5              4.1           Genel şartlar
+  Sorumluluk ve yetki                          5.5.1             4.4.1         Bünye (yapı) ve sorumlulukla
+  Yönetim temsilcisi                            5.5.2
+  İç iletişim                                    5.5.3             4.4.3            İletişim
+  Yönetimin gözden geçirmesi                 5.6              4.6           Yönetimce yürütülen gözden
+  Genel                                        5.6.1
+  Gözden geçirme girdisi                       5.6.2
+  Gözden geçirme çıktısı                       5.6.3
+  Kaynak yönetimi                        6                 4.4.1         Bünye (yapı) ve sorumlulukla
+  Kaynakların sağlanması                      6.1
+  İnsan kaynakları                            6.2
+  Genel                                        6.2.1
+  Yeterlilik, bilinç (farkında olma) ve eğitim     6.2.2             4.4.2           Eğitim, bilinç ve ehliyet
+  Alt yapı                                     6.3               4.4.1         Bünye (yapı) ve sorumlulukla
+  Çalışma ortamı                              6.4
+  Ürün gerçekleştirme                     7                4.4          Uygulama ve işlem
+                                                                 4.4.6          İşlem kontrolü
+  Ürün gerçekleştirmesinin planlanması        7.1               4.4.6          İşlem kontrolü
+  Müşteri ile ilgili prosesler                    7.2
+  Ürüne bağlı şartların belirlenmesi            7.2.1             4.3.1         Çevre boyutları
+                                                                 4.3.2         Kanuni ve diğer şartlar
+                                                                 4.4.6          İşlem kontrolleri
+  Ürüne bağlı şartların gözden geçirilmesi      7.2.2             4.4.6          İşlem kontrolü
+                                                                 4.3.1         Çevre boyutları
+  Müşteri ile iletişim                            7.2.3             4.4.3            İletişim
+
+
+                    Çizelge A.1- ISO 9001:2000 ve ISO 14001:1996 arasındaki eşleme (devamı)
+
+                 ISO 9001:2000                              ISO 14001:1996
+  Tasarım ve geliştirme                       7.3
+  Tasarım ve geliştirme planlaması             7.3.1             4.4.6          İşlem kontrolü
+  Tasarım ve geliştirme girdileri                7.3.2
+  Tasarım ve geliştirme çıktıları                7.3.3
+  Tasarım ve geliştirmenin gözden             7.3.4
+  geçirilmesi                                   7.3.5
+  Tasarım ve geliştirmenin doğrulaması        7.3.6
+  Tasarım ve geliştirmenin geçerli kılınması
+  (geçerliliği)                                  7.3.7
+  Tasarım ve geliştirme değişikliklerinin
+  kontrolü                                    7.4               4.4.6          İşlem kontrolü
+  Satın alma                                   7.4.1
+  Satın alma prosesi                           7.4.2
+  Satın alma bilgisi                            7.4.3
+  Satın alınan ürünün doğrulanması            7.5               4.4.6          İşlem kontrolü
+  Üretim ve hizmetin sağlanması               7.5.1
+  Üretim ve hizmetin sağlanmasının kontrolü   7.5.2
+  Üretim ve hizmet sağlanması için
+  proseslerin geçerliliği                        7.5.3
+  Tanımlama ve izlenebilirlik                   7.5.4
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 16 of 23
+
+
+
+
+  Ürünün korunması
+  İzleme ve ölçme cihazlarının kontrolü        7.6               4.5.1          İzleme ve ölçme
+  Ölçme, analiz ve iyileştirme               8                4.5            Kontrol ve düzeltici faaliyet
+  Genel                                      8.1               4.5.1          İzleme ve ölçme
+  İzleme ve ölçme                            8.2
+  Müşteri tatmini                              8.2.1
+  İç tetkik                                     8.2.2             4.5.4        ÇYS denetimi
+  Proseslerin izlenmesi ve ölçülmesi            8.2.3             4.5.1          İzleme ve ölçme
+  Ürünün izlenmesi ve ölçülmesi               8.2.4
+ Uygun olmayan ürünün kontrolü             8.3               4.5.2            Riayetsizlik, düzeltici-önleyici
+                                                                 4.4.7            Acil hal hazırlığı ve bu hallerd
+                                                                                yapılması gereken işler
+  Veri analizi                                 8.4               4.5.1          İzleme ve ölçme
+  İyileştirme                                  8.5              4.2           Çevre politikası
+  Sürekli iyileştirme                            8.5.1             4.3.4         Çevre yönetim programı veya
+                                                                              programları
+  Düzeltici faaliyet                             8.5.2             4.5.2            Riayetsizlik, düzeltici-önleyici
+  Önleyici faaliyet                              8.5.3
+
+
+
+
+
+                        Çizelge A.2- ISO 14001:1996 ve ISO 9001:2000 arasındaki eşleme
+
+                ISO 14001:1996                              ISO 9001:2000
+  Giriş                                                         0.1              Giriş
+                                                               0.2           Proses Yaklaşımı
+                                                               0.3          ISO 9004 ile olan ilişki
+                                                               0.4            Diğer yönetim sistemleriyle uy
+ Kapsam                               1              1           Kapsam
+                                                               1.1           Genel
+                                                               1.2          Uygulama
+  Atıf yapılan standartlar                   2              2                 Atıf yapılan standartlar
+  Tarifler                               3              3              Terimler ve tarifler
+  ÇYS’nin şartları ve başlıca unsurları         4              4                Kalite yönetim sistemi
+  Genel şartlar                                4.1              4.1           Genel şartlar
+                                                               5.5            Sorumluluk, yetki ve iletişim
+                                                                 5.5.1          Sorumluluk, yetki
+  Çevre Politikası                             4.2              5.1           Yönetimin taahhüdü
+                                                               5.3              Kalite politikası
+                                                               8.5             İyileştirme
+  Planlama                                   4.3              5.4           Planlama
+  Çevre boyutları                              4.3.1            5.2            Müşteri odaklılık
+                                                                 7.2.1         Ürüne bağlı şartların belirlenm
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 17 of 23
+
+
+
+
+                                                                 7.2.2         Ürüne bağlı şartların gözden g
+  Kanuni ve diğer şartlar                       4.3.2            5.2            Müşteri odaklılık
+                                                                 7.2.1         Ürüne bağlı şartların belirlenm
+  Amaçlar ve hedefler                         4.3.3             5.4.1            Kalite hedefleri
+  Çevre yönetim programı veya programları    4.3.4             5.4.2            Kalite yönetim sistemleri plan
+                                                                 8.5.1           Sürekli iyileştirme
+  Uygulama ve işlem                          4.4            7            Ürün gerçekleştirme
+                                                               7.1          Ürün gerçekleştirmenin planla
+  Bünye (yapı) ve sorumluluklar                4.4.1           5            Yönetim sorumluluğu
+                                                               5.1           Yönetimin taahhüdü
+                                                                 5.5.1          Sorumluluk, yetki
+                                                                 5.5.2         Yönetim temsilcisi
+                                                     6            Kaynak yönetimi
+                                                               6.1            Kaynakların sağlanması
+                                                               6.2           İnsan kaynakları
+                                                                 6.2.1         Genel
+                                                               6.3              Alt yapı
+                                                               6.4           Çalışma ortamı
+  Eğitim, bilinç ve ehliyet                      4.4.2             6.2.2             Yeterlilik, bilinç (farkında olma
+                                                                                eğitim
+  İletişim                                      4.4.3             5.5.3           İç iletişim
+                                                                 7.2.3          Müşteri ile iletişim
+  Ürün gerçekleştirmesinin planlanması        7.1               4.4.6          İşlem kontrolü
+  Müşteri ile ilgili prosesler                    7.2
+  Ürünle bağlı şartların belirlenmesi           7.2.1             4.3.1         Çevre boyutları
+                                                                 4.3.2         Kanuni ve diğer şartlar
+                                                                 4.4.6          İşlem kontrolleri
+  Ürünle bağlı şartların gözden geçirilmesi      7.2.2             4.4.6          İşlem kontrolü
+                                                                 4.3.1         Çevre boyutları
+  Çevre yönetimi sistemi ile ilgili belgeye       4.4.4            4.2          Dokümantasyon şartları
+  bağlama işlemleri                                            4.2           Genel
+                                                                 4.2.2            Kalite el kitabı
+
+
+
+
+
+                    Çizelge A.2- ISO 14001:1996 ve ISO 9001:2000 arasındaki eşleme (devamı)
+
+                 ISO 9001:2000                              ISO 14001:1996
+  Belge kontrolü                              4.4.5             4.2.3         Dokümanların kontrolü
+  Acil hal hazırlığı ve bu hallerde yapılması     4.4.6           7            Ürün gerçekleştirme
+  gereken işler                                                7.1          Ürün gerçekleştirmenin planla
+                                                              7.2            Müşteri ile ilişkili prosesler
+                                                                7.2.1         Ürüne bağlı şartların belirlenm
+                                                                7.2.2         Ürüne bağlı şartların gözden g
+
+                                                              7.3           Tasarım ve geliştirme
+                                                                7.3.1         Tasarım ve geliştirme planlam
+                                                                7.3.2         Tasarım ve geliştirme girdileri
+                                                                7.3.3         Tasarım ve geliştirme çıktıları
+                                                                7.3.4         Tasarım ve geliştirmenin gözd
+                                                                7.3.5          geçirmesi
+                                                                7.3.6         Tasarım ve geliştirmenin doğr
+                                                                       Tasarım ve geliştirmenin geçe
+                                                                                     kılınması (geçerliliği)
+                                                                7.3.7         Tasarım ve geliştirme değişikl
+                                                                               kontrolü
+                                                              7.4             Satın alma
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladı��ı ISO 9001 numar... Page 18 of 23
+
+
+
+
+                                                                7.4.1           Satın alma prosesi
+                                                                7.4.2           Satın alma bilgisi
+                                                                7.4.3           Satın alınan ürünün doğrulanm
+                                                              7.5           Üretim ve hizmetin sağlanmas
+                                                                7.5.1          Üretim ve hizmet sağlanmasın
+                                                                7.5.2          kontrolü
+                                                                         Üretim ve hizmet sağlanması
+                                                                7.5.3           proseslerin geçerliliği
+                                                                7.5.4         Tanımlama ve izlenebilirlik
+                                                                7.5.5          Müşteri malı
+                                                                  Ürünün korunması
+  Acil hal hazırlığı ve bu hallerde yapılması     4.4.7             8.3          Uygun olmayan ürünün kontro
+  gereken işler
+  Kontrol ve düzeltici faaliyet                 4.5            8             Ölçme, analiz ve iyileştirme
+  İzleme ve ölçme                            4.5.1             7.6           İzleme ve ölçme cihazlarının k
+                                                              8.1           Genel
+                                                              8.2           İzleme ve ölçme
+                                                                8.2.1          Müşteri memnuniyeti
+                                                                8.2.3           Proseslerin izlenmesi ve ölçülm
+                                                                8.2.4         Ürünün izlenmesi ve ölçülmes
+                                                              8.4             Veri analizi
+  Riayetsizlik, düzeltici-önleyici faaliyetler      4.5.2             8.3          Uygun olmayan ürünün kontro
+                                                                8.5.2            Düzeltici faaliyet
+                                                                8.5.3           Önleyici faaliyet
+  Kayıt                                        4.5.3             4.2.4            Kayıtların kontrolü
+ ÇYS denetimi                               4.5.4             8.2.2           İç tetkik
+  Yönetimce yürütülen gözden geçirme        4.6              5.6           Yönetimin gözden geçirmesi
+                                                                5.6.1         Genel
+                                                                5.6.2         Gözden geçirme girdisi
+                                                                5.6.3         Gözden geçirme çıktısı
+
+
+
+
+
+                                           Ek B
+
+                      ISO 9001:2000 ve ISO 9001:1994 arasındaki eşleme
+
+                        Çizelge B.1- ISO 9001:1994 ve ISO 9001:2000 arasındaki eşleme
+
+
+                  ISO 9001:1994                            ISO 9001:2000
+     1. Kapsam                                   1
+     2. Hüküm ifade eden referanslar                 2
+     3.Tarifler                                    3
+     4. Kalite sistem şartları (sadece başlıklar)
+     4.1 Genel gereksinimler
+     4.1.1 Kalite politikası                                    5.1+5.3+5.4.1
+     4.1.2 Organizasyon (sadece başlıklar)
+     4.1.2.1 Sorumluluk ve yetki                                  5.5.1
+     4.1.2.2 Kaynaklar                                        6.1+6.2.1
+     4.1.2.3 Yönetim temsilcisi                                    5.5.2
+     4.1.3 Yönetimin gözden geçirmesi                          5.6.1+8.5.1
+     4.2 Kalite sistemi (sadece başlıklar)
+     4.2.1 Genel                                              4.1+4.2.2
+     4.2.2 Kalite sistemi prosedürleri                              4.2.1
+     4.2.3 Kalite planlaması                                    5.4.2+7.1
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 19 of 23
+
+
+
+
+     4.3 Sözleşmenin gözden geçirilmesi (sadece başlıklar)
+     4.3.1 Genel
+     4.3.2 Gözden geçirme                                    5.2+7.2.1+7.2.2+7.2.3
+     4.3.3 Sözleşmede değişiklik                                  7.2.2
+     4.3.4 Kayıtlar                                                7.2.2
+     4.4 Tasarım kontrolü (sadece başlıklar)
+     4.4.1 Genel
+     4.4.2 Tasarım ve geliştirme planlaması                       7.3.1
+     4.4.3 Kuruluşla ilgili ve teknik ilişkiler                         7.3.1
+     4.4.4 Tasarım girdileri                                     7.2.1+7.3.2
+     4.4.5 Tasarım çıktıları                                        7.3.3
+     4.4.6 Tasarımın gözden geçirilmesi                           7.3.4
+     4.4.7 Tasarımın doğrulanması                                7.3.5
+     4.4.8 Tasarımın geçerliliği                                    7.3.6
+     4.4.9 Tasarım değişiklikleri                                   7.3.7
+     4.5 Doküman ve veri kontrolü (sadece başlıklar)
+     4.5.1 Genel                                                  4.2.3
+     4.5.2 Doküman ve veri onayı ve yayını                       4.2.3
+     4.5.3 Doküman ve verilerin değişiklikleri                      4.2.3
+     4.6 Satın alma (sadece başlıklar)
+     4.6.1 Genel
+     4.6.2 Taşeronların değerlendirilmesi                          7.4.1
+     4.6.3 Satın alma verileri                                     7.4.2
+     4.6.4 Satın alınan ürünün doğrulanması                      7.4.3
+
+
+
+
+
+                    Çizelge B.1- ISO 9001:1994 ve ISO 9001:2000 arasındaki eşleme (devamı)
+
+
+                  ISO 9001:1994                            ISO 9001:2000
+     4.7 Müşterinin temin ettiği ürünün kontrolü                  7.5.4
+     4.8 Ürün tanımı ve izlenebilirliği                              7.5.3
+     4.9 Proses kontrol                                       6.3+6.4+7.5.1+7.5.2
+     4.10 Muayene ve deney (sadece başlıklar)
+     4.10.1 Genel                                           7.1+8.1
+     4.10.2 Girdi muayene ve deneyleri                          7.4.3+8.2.4
+     4.10.3 Proses sırsında muayene ve deney                    8.2.4
+     4.10.4 Son muayene ve deneyler                            8.2.4
+     4.10.5 Muayene ve deney kayıtları                          7.5.3+8.2.4
+     4.11 Muayene, ölçme ve deney teçhizatının kontrolü
+     (sadece başlıklar)
+     4.11.1 Genel                                               7.6
+     4.11.2 Uygun olamayan ürünün incelenmesi ve elden        7.6
+     çıkarılması
+     4.12 Muayene ve deney durumu                             7.5.3
+     4.13 Uygun olmayan ürünün kontrolü (sadece başlıklar)
+     4.13.1 Genel                                               8.3
+     4.13.2 Uygun olmayan ürünün incelenmesi ve elden         8.3
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 20 of 23
+
+
+
+
+     çıkarılması
+     4.14 Düzeltici ve önleyici faaliyetler (sadece başlıklar)
+     4.14.1 Genel                                              8.5.2+8.5.3
+     4.14.2 Düzeltici faaliyetler                                   8.5.2
+     4.14.3 Önleyici faaliyetler                                    8.5.3
+     4.15 Taşıma, depolama, ambalajlama, muhafaza ve
+     sevkiyat (sadece başlıklar)
+     4.15.1 Genel                                                7.5.5
+     4.15.2 Taşıma                                               7.5.5
+     4.15.3 Depolama                                            7.5.5
+     4.15.4 Ambalajlama                                         7.5.5
+     4.15.5 Muhafaza                                            7.5.1
+     4.15.6 Sevkiyat
+     4.16 Kalite kayıtlarının kontrolü                              4.2.4
+     4.17 Kuruluş içi kalite tetkikleri                             8.2.2+8.2.3
+     4.18 Eğitim                                                  6.2.2
+     4.19 Servis                                                  7.5.1
+     4.20 İstatistiksel teknikler
+     4.20.1 İhtiyaçların belirlenmesi                           8.1+8.2.3+8.2.4+8.4
+     4.20.2 Prosedürler                                      8.1+8.2.3+8.2.4+8.4
+
+
+
+
+
+                        Çizelge B.2- ISO 9001:2000 ve ISO 9001:1994 arasındaki eşleme
+
+                  ISO 9001:2000                             ISO 9001:1994
+   1.Kapsam                                           1
+    1.1. Genel
+    1.2.Uygulama
+     2.Atıf yapılan standartlar                               2
+    3.Terimler ve tarifler                                   3
+    4. Kalite yönetim sistemi (sadece başlıklar)
+    4.1.Genel şartlar                                              4.2.1
+    4.2. Dokümantasyon şartları (sadece başlıklar)
+    4.2.1. Genel                                                  4.2.2
+    4.2.2. Kalite El Kitabı                                          4.2.1
+    4.2.3. Doküman Kontrolü                                   4.5.1+4.5.2+4.5.3
+    4.2.4. Kayıtların Kontrolü                                   4.16
+    5.Yönetimin sorumluluğu (sadece başlıklar)
+    5.1. Yönetimin taahhüdü                                      4.1.1
+    5.2. Müşteri pdaklılık                                          4.3.2
+    5.3. Kalite Politikası                                           4.1.1
+    5.4.Planlama (sadece başlıklar)
+    5.4.1 Kalite hedefleri                                          4.1.1
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 21 of 23
+
+
+
+
+    5.4.2 Kalite yönetim sistemi planlaması                        4.2.3
+    5.5. Sorumluluk, yetki ve iletişim (sadece başlıklar)
+    5.5.1. Yetki ve sorumluluk                                     4.1.2.1
+    5.5.2. Yönetimin temsilcisi                                     4.1.2.3
+    5.5.3. İç İletişim
+    5.6 Yönetimin Gözden Geçirmesi (sadece başlıklar)
+    5.6.1 Genel
+    5.6.2 Gözden Geçirme Girdileri                                4.1.3
+    5.6.3 Gözden Geçirme Çıktıları
+   6 Kaynak yönetimi (sadece başlıklar)
+    6.1 Kaynakların sağlanması                                    4.1.2.2
+    6.2 İnsan kaynakları
+    6.2.1 Genel                                                    4.1.2.2
+    6.2.2  Yeterlilik,  bilinç (farkında olma) ve eğitim (sadece  4.18
+     başlıklar)
+    6.3 Altyapı                                                  4.9
+    6.4 Çalışma Ortamı                                          4.9
+   7 Ürün gerçekleştirme (sadece başlıklar)
+    7.1 Ürün gerçekleştirmenin planlanması                      4.2.3+4.10.1
+    7.2 Müşteriyle ilişkili prosesler (sadece başlıklar)
+    7.2.1 Ürüne bağlı şartların belirlenmesi                       4.3.2+4.4.4
+    7.2.2 Ürüne bağlı şartların gözden geçirilmesi
+    7.2.3 Müşteri iletişimi
+    7.3. Tasarım ve geliştirme (sadece başlıklar)
+    7.3.1 Tasarım ve geliştirmenin planlanması                   4.4.2+4.4.3
+    7.3.2 Tasarım ve geliştirme girdileri                            4.4.4
+    7.3.3 Tasarım ve geliştirme çıktıları                            4.4.5
+    7.3.4 Tasarım ve geliştirmenin gözden geçirilmesi              4.4.6
+    7.3.5 Tasarım ve geliştirmenin doğrulanması                   4.4.7
+    7.3.6 Tasarım ve geliştirmenin geçerli kılınması                4.4.8
+    7.3.7 Tasarım ve geliştirme değişikliklerinin kontrolü           4.4.9
+    7.4. Satınalma
+    7.4.1 Satın alma prosesi                                       4.6.2
+    7.4.2 Satın alma bilgisi                                        4.6.3
+    7.4.3 Satın alınan ürünün doğrulanması                      4.6.4+4.10.2
+
+
+
+                    Çizelge B.2- ISO 9001:2000 ve ISO 9001:1994 arasındaki eşleme (devamı)
+
+        7.5.Üretim ve hizmetin sağlanması (sadece başlıklar)
+            7.5.1 Üretimin ve hizmet sağlamanın kontrolü                       4.9+4.15.6+419
+         7.5.2.Üretim ve servis faaliyetlerinin doğrulanması                               4.9
+                     7.5.3. Tanım ve izlenebilirlik                                4.7+4.10.5+4.12
+                          7.5.4. Müşteri malı                                              4.7
+                    7.5.5.Ürünün korunması                            4.15.2+4.15.3+4.15.4+4.15.5
+              7.6. İzleme ve ölçme cihazlarının kontrolü                            4.11.1+4.11.2
+           8. Ölçme, analiz ve iyileştirme (sadece başlıklar)
+               8.2.İzleme ve ölçme (sadece başlıklar)
+                     8.2.1 Müşteri memnuniyeti
+                           8.2.2 İç tetkik                                             4.17
+               8.2.3 Proseslerin izlenmesi ve ölçülmesi                         4.17+4.20.1+4.20.2
+                8.2.4 Ürünün izlenmesi ve ölçülmesi               4.10.2+4.10.3+4.10.4+4.10.5+4.20.1+4
+                 8.3. Uygun olmayan ürünün kontrolü                              4.13.1+4.13.2
+                            8.4. Veri analizi                                        4.20.1+4.20.2
+                   8.5. İyileştirme (sadece başlıklar)
+                       8.5.1. Sürekli İyileştirme                                           4.1.3
+                       8.5.2. Düzeltici Faaliyetler                                   4.14.1+4.14.2
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 22 of 23
+
+
+
+
+                       8.5.3. Önleyici Faaliyetler                                   4.14.1+4.14.3
+
+
+
+
+
+                                            Kaynaklar
+
+
+
+
+ [1] ISO 9000-3: 1997, Quality management and quality assurance standards – Part 3: Guidelines for the ap
+ISO 9001:1994 to the development, supply, installation and maintenance of computer software.
+
+ [2] ISO 9004:2000, Quality management -Guidelines for performance improvements.
+
+ [3] ISO 10005:1995, Quality management - Guidelines for quality plans.
+
+ [4] ISO 10006:1997, Quality management -Guidelines to quality in project management.
+
+ [5] ISO 10007:1995, Quality management -Guidelines for configuration management. Quality plans.
+
+ [6] ISO 10011-1:1990, Guidelines for auditing quality systems – Part 1: Auditing 1).
+
+ [7] ISO 10011-2:1991, Guidelines for auditing quality systems – Part 2: Qualification criteria for quality syste
+ 1).
+ [8] ISO 10011-3:1991, Guidelines for auditing quality systems – Part 3: Management of audit programs 1).
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002
+
+Bu standard, Milletlerarası Standardizasyon Teşkilatı'nın yayımladığı ISO 9001 numar... Page 23 of 23
+
+
+
+
+ [9] ISO 10012-1:1992, Quality assurance requirements for measuring equipment – Part 1: Metrological c
+system for measuring equipment.
+
+[10] ISO 10012-2:1997, Quality assurance for measuring equipment – Part 2: Guidelines for control of m
+processes.
+
+[11] ISO 10013:1995, Guidelines for developing quality manuals.
+
+[12] ISO/TR 10014-2:1998, Guidelines for managing the economics of quality.
+
+[13] ISO 10015:1999, Quality management – Guidelines for training.
+
+[14] ISO/TR 10017:1999, Guidance on statistical techniques for ISO 9001:1994.
+
+[15] ISO 14001:1996, Environmental management system – specification with guidance for use.
+
+[16] IEC 60300-1:2), Dependability management - Part 1: Dependability programme management.
+
+[17] Quality management principles brochure 3)
+
+[18] ISO 9000+ISO 14000 news  (a bimonthly  publication which provides compressive coverage  of   i
+developments relating to ISO’s managements system standards, including news of their implementatio
+ organizations around the world.)
+
+[19] Referance web sites: http://www.iso.ch
+                           http://www.bsi.org.uk/iso-tc176-sc2
+
+
+
+
+
+http://logo.logo.com.tr/kalite/standartlar/ISO_9001_2000.htm                         09.09.2002

p01__Tüm_Kitaplar_Agâh_Özgüç_Agâh_Özgüç_-_Bugüne_Kadar_Çevrilen_En_İyi_10_Türk_Filmi__fa6dac84e5.txt

@@ -0,0 +1,47 @@
+ENİYİ 10 TÜRK FİLMİ
+
+Düzenleyen < Agâh OZGOC
+
+Yücel Çakmaklı (Yönetmen:yapımcı) “Nijat Özön (Sinama yazanı)
+ari razy)
+
+Y= Getirin Moraes / A: Yumaz
+15 Üç Arkadaş / Ün
+
+rats raya)
+Kanun Naming / L Akyd
+2 - Gelinin Muradı / AL Yilmaz
+
+= Yangın Var / Akad 32 Oy Arkadaş Mk. On
+Sevmek. Zamanı / A Essay 4 Karaniata Uyananlar //E Göreç
+Çala 0. Seden 5 Hüremee 4 Kadın / A. Raliğ
+
+© Be Malan Kanunu / Akad = Hodutiann Kanunu / Lakes
+2 Seyir Hare / Ve Güney 7 Seyit Han /¥. Güney
+> Bir Türe Gönül Var / HL Relğ > Uma / Y. Garey
+3 Vatan ve Büy Kemal /.D. Sağıroğlu 8 — Age / V Güney
+10- Birleşen Yollar / V. Çakmaklı 102 Gelin /'L Akad
+
+Hürrem Erman (Yapımcı) Orhan Öztürk (Gazetesi)
+ram
+Te Yari Kahpeye / 1 Akad
+
+25 Hick / 0 Ak
+
+Bo Fatma Bi / Ht Reng
+
+8 Gürtet Kaşlar / 4. Relig
+> Umut 1 Y, Güney,
+= Aes Ve Güney
+i Gelin / Le Alas
+t0- Dönüş / 1, Sota
+
+Osman F. Seden (Yönetmen-yapımcı)
+
+Sasa)
+
+15 Atonten Gömisk / Me
+2 Karun Nama L
+
+34 Op Artan (14 / Me ün
+Pe en ae

p01__Tüm_Kitaplar_Alexandre_Dumas_-_Siyah_Lale_1__45555be063.txt

@@ -0,0 +1,1491 @@
+SİYAH LALE
+ALEXANDRA DUMAS
+
+Parıltı Yayınları
+Yedi Renk Dizisi Kitabın Adı ve Yazarı
+SİYAH LALE Alexandre Dumas
+Türkçesi
+Cahide Günay
+Yayına Hazırlayan
+Mithat Toptaş
+İç Düzen
+Cahide Günay
+Kapak Tasarımı
+Salih Koca
+Kapak Baskısı
+Emirler Ofset
+İç Baskı
+Kilim Matbaacılık ve Ciltçilik
+Tel: (0212) 612 95 59
+Baskı Tarihi
+İstanbul, Eylül 2002
+ISBN-0975-8602-42-X
+PARILTI YAYINCILIK
+Yerebatan Cad. Salkım Söğüt Sokak No: 6
+Zemin Kat Cağaloğlu - İSTANBUL
+Tel: (0212) 512 83 79&.Fax: (0212) 511 87 23
+
+HOLLANDA'NIN DÖRT BÖLGESİNDE MÜTLÜ BİR ADAM
+
+1672 yılını gösterdiği zamanlarda Hollanda'nın Dört bölgesinde mutlu bir adam
+yaşıyordu.
+İş hayatına doktor olarak başlayan Cornelius Van Baerle, babasının ölümünden sonra
+mesleğini bıraktı. Van Baerle'nin babası tüccardı ve parasal bir sıkıntısı yoktu. Babası
+ölüm döşeğinde oğluna, "Mutlu ol" demişti. "Gün boyu büroda çalışmak mutluluk
+değildir. Sakın benim gibi tüccarlık yapmaya kalkışma. Sakin bir yaşamın olsun ue her
+şeyin ötesinde mutlu ol!.."
+Babasının ölümünden sonra Van Baerle geniş bahçesi olan bir eve taşındı ve zamanını
+değerlendirmek amacı ile lâle yetiştirmeye başladı. Yepyeni bir tür yada değişik renklerde
+lâleler ürettiğinde insanlar ona büyük paralar öneriyorlardı.
+Van Baerle'nin evinin yanında Isaac Boxtel adın-
+da biri oturuyordu. Çok çalışkan bir adam olan Boxtel, Van Baerle'den nefret ediyordu. Bu
+nefreti sonsuza dek sürebilirdi. Boxtel, Van Baerle'nin kendi lâlelerinden daha güzel, daha
+değerli lâleler yetiştirmesini çekemiyordu. Bu nedenle gece gündüz Van Baerle'nin evini
+gözetliyordu. Onun lâlelerinin güzelliği kıskançlığını daha da arttınyordu. Sonunda iki
+kediyi kuyruklarından bağlayarak bahçe duvarının dibine bıraktı. Kediler tüm çiçekleri
+berbat ettiler.
+Durumu gören Cornelius Van Baerle, bahçesindeki çiçekleri kedilere karşı korumak için
+bir gözcü tuttu. Van Baerle, bu işi komşusu İsaac Boxtel'in yaptığını bilmiyordu.
+O günlerde, üzerinde başka hiçbir renk bulunmayan siyah lâle yetiştirene, yüz altın ödül
+verileceğini ilân edilmişti.
+Van Baerle hiç zaman kaybetmeden işe koyuldu. Önce koyu kırmızı lâleler yetiştirdi.
+Bunları kahverengiye yakın koyulukta kırmızı lâleler izledi. Van Baerle bütün bu
+çalışmalardan sonra ertesi yıl koyu kahverengi lâlelere sahip olmuştu.
+Boxtel ise ancak açık kahverengi lâleler yetişti-rebilmişti. Kıskançlığından çalışamayacak
+kadar öfkeliydi. Bir teleskop satın alıp Van Baerle'nin bahçesindeki lâle fidelerini
+gözlemeye başladı. Gözledikçe nefreti daha da artıyordu.
+1672 yılının Ocak ayında kente Cornelius De Witte adında bir adam geldi. Doğruca Van
+Baerle'nin evine gitti. Bir süre bahçedeki lâleleri inceledikten sonra yakın dostu Van
+Baerle'ye:
+"Seninle önemli bir konuda görüşmek istiyorum," dedi.
+"O halde tohum odasına gidelim," dedi Van Baerle.
+Bu sırada Boxtel teleskopuyla olup biteni izliyordu.
+Van Baere eline bir lâmba alıp De Witte'yi tohum odasına götürdü. Burada lâle fidelerinin
+ve soğanlarının korunduğu kapalı büyük kutular vardı. Cornelius De Witte hükümetin
+önde gelen kişilerinden biriydi.
+De Witte, Van Baerle'ye heyecanlı bir şekilde bir şeyler anlatıyordu. Sonra cebinden
+çıkardığı bazı kâğıtları Van Baerle'ye verdi.
+Bu arada Boxtel onları devamlı izliyor, ama ne konuştuklarını anlayamıyordu.
+
+Boxtel, De Witte'nin halk tarafından pek sevilen biri olmadığını biliyordu. Belki de bu
+kâğıtlar, De Witte'nin bilinmesini istemediği bazı bilgileri içeren gizli belgelerdi.
+Van Baerle kâğıtları alıp, fide kutularından birinin içine koydu. Sonra.De Witte ile birlikte
+tohum odasından çıktılar.
+Boxtel düşüncesinde haklıydı. Kâğıtlar Fransa Krah'na yazılmış mektuplardı. Ama De
+Witte ne olduklarını arkadaşına açıklamayacak kadar tedbirliydi. Ondan sadece bir
+kâğıtları dikkatle saklamasını ve hiç kimseye söz etmemesini istemişti.
+Van Baerle, kâğıtları kutuya yerleştirdikten sonra onları bir daha aklına bile getirmedi.
+O dönemde Hague Hollanda'nın başkentiydi. 20 Ağustos 1672 günü caddeler silâhlı
+insanlarla kaynıyordu. Bunlar hızlı adımlarla hapishane yönünde yürüyorlardı.
+Bir grup atlı bu insanları hapishane kapısından uzaklaştırmaya çalışıyordu. İçeride
+Cornelius De Witte ile kardeşi John De Witte vardı.
+"De Witte kardeşler kaçmamalı!"
+"Öldürün onları!" diye kalabalık bağırıyordu.
+Hapishanenin dışındaki askerlerin başındaki komutan:
+"Bir adım daha ilerlerseniz ateş ederiz!" diye haykırdı.
+Bunun üzerine kalabalık durdu.
+İçerde ise Cornelius De Witte hücresindeki yatağında hasta yatıyordu. John De Witte
+başucunday-dı:
+"Sevgili Cornelius," dedi. "Hapishanenin arka kapısına bir araba getirttim. Kaçman için
+her şey hazır!"
+"Kalabalığın bağırtısını duyuyorum."
+John:
+"Evet çok kalabalıklar. Fransa Kralına yazdığımız mektuplar nedeniyle bağırıyorlar.
+Merede o mektuplar?"
+"Onları Van Baerle'ye bıraktım... Biliyorsun Van Baerle, Dort'ta yaşıyor."
+"Van Baerle konu hakkında hiçbir şey bilmez. Ama o mektuplar evinde bulunacak olursa,
+onun da başı derde girer. O mektuplar yakılmalı. Van Baerle'ye onları yakması için haber
+göndermeliyiz." John'u bu sözleri üzerine Cornelius: "Kiminle haber gönderebiliriz?" diye
+sordu, "uşağım Craeke haberi götürebilir. O burada!.." Cornelius masanın üzerinde duran
+İncil'den bir sayfa koparıp dostu Van Baerle'ye kısa bir not yazdı.
+"Sevgili Van Baerle,
+Sana uerdiğim mektupları lütfen hiç okumadan yak. Yazılanları bilmen emniyetin
+bakımından sakıncalı. Onları yakmakla De Witte kardeşlerin şerefini ue yaşamlarını
+kurtarmış olacaksın.
+Cornelius De Witte 20 Ağustos 1672."
+John, İncil yaprağını Craeke'ye verdi. Bu arada kalabalığın uğultusu daha yükselmiş,
+sesler gittikçe daha yakından gelmeye başlamıştı.
+"De Witte kardeşlere ölüm!"
+"Kahrolsunlar!"    '
+"Onları yok edelim..."
+"Gel," dedi John kardeşine. "Buradan gitmeliyiz!"
+John'un yardımı ile zorlukla yataktan kalkabilen Cornelius De Witte, hücresinden çıkıp,
+merdivenleri indi. Merdivenlerin bitiminde Rosa onları bekliyordu. Rosa gardiyanın
+kızıydı. On sekiz yaşında
+güzel mavi gözlü bir kızdı. Heyecanla:
+
+"Sakın ön kapıdan caddeye çıkmayın," dedi. "Askerler gitti... erse, hemen öldürür."
+Cornelius:
+"Ne yapacağız?"
+Rosa:
+"Arka kapıdan çıkın. Dar bir yola açılır. Arabanızın sürücüsüne sizi orada beklemesini
+söyledim. Ayrıca, babamın size yardımcı olmayacağını bildiğim için anahtarı da
+getirdim."
+Cornelius:
+"Sevgili Rosa," dedi. "Sana nasıl teşekkür edeceğimi bilmiyorum. Odamdaki masanın
+üzerinde duran İndiden başka sana verecek bir şeyim yok. Onu okuyamayacağını da
+biliyorum, ülkesini seven bir adamın sana verebileceği tek armağan bu! umarım sana şans
+getirir"
+"Teşekkür ederim, efendim. Okuyamasam da onu hep saklayacağım."
+Dışarıdan gelen sesler iyice yaklaşmıştı.
+"Çabuk gelin," dedi Rosa.
+Rosa kapıyı açınca kendilerini avluda buldular.
+"Durmayın, hemen gidin!" diye bağırdı kız. "Halk kapıyı kırmak üzere..."
+Araba hemen hareket etti. Hapishanenin arka kapısına geldiklerinde arabacı:
+"Kapıyı açın!" diye bağırdı.
+Görevli:
+"Açamam, anahtarı benden aldılar," dedi.
+Bunun üzerine John, arabacıya:
+"Başka bir kapıyı denemeliyiz," dedi.
+Araba geri döndü. O sırada avluya giren eli sopalı bir sürü adam arabanın peşinden
+koşmaya başladı.
+John, arabacıya:
+"Daha hızlı! Daha hızlı sür!" diye bağırdı.
+Adamlar yolu kesmişlerdi.
+"Dur!" diye bağırdılar.
+Hızla yoluna devam eden araba, kendini arabanın önüne atan bir adamın üzerinden geçti.
+John tekrar bağırdı:
+"Dur! Arabayı terketmeliyiz..."
+"Oradalar!" diye haykırdı kalabalık.
+O sırada bir adam atlardan birini vurdu. Hayvan yere yıkıldı.
+Diğerleri Cournelius'la ile John'u arabadan çekip çıkardılar..
+"Kardeşim, kardeşim nerede?" diye bağırdı John De Witte.
+Ama çok geçti. Cornelius'un cesedi avlunun ortasında yatıyordu. Kalabalığın arasından
+biri John'un başına nişan aldı, ama silâh tutukluk yaptı. Bunun üzerine adam silâhın
+kabzasını John'un başına indirdi ve onu yere yıktı.
+Çok geçmeden iki kardeşin cesedi hapishanenin avlusundaki bir ağaçta sallanıyordu...
+Adamlar işlerini bitirmişlerdi.
+Hague'de Cornelius ve John De Witte kardeşlerin öldürüldükleri sırada Craeke bindiği atı
+çatiatır-casına Dort'a doğru ilerliyordu. Yıkık dökük bir kulübede atını bıraktıktan sonra
+kayıkla ırmağı geçip tepeye doğru tırmandı. Karşıda Dört kenti görünmüştü. Su
+kenarında güzel görünümlü evler vardı. Tepenin bir kenarında uzun ağaçların arasında
+diğer evlere oranla daha geniş bir ev göze çarpıyordu. Burası Van Baerle'nin eviydi.
+
+Craeke, eve doğru yürüdü.
+Van Baerle limonlukta elinde tuttuğu üç çiçek fidesini inceliyor:
+"Siyah lâleyi mutlaka yetiştireceğim," diye kendi kendine konuşuyordu. "Kazanacağım
+para ödülünü de Dort'un yoksullarına dağıtacağım. Bu lâle, Van Baerle'nin Siyah Lâlesi
+olarak anımsanacak."
+Bu sırada kapı çalındı. Hizmetçi gidip kapıyı açtı. Sonra limonluğa koşup:
+"Craeke adında biri sizi görmek istiyor, efendim. Size Hauge'den bir mektup getirmiş."
+"Craeke! Bu John De Witte'in uşağı. Söyle birkaç dakika beklesin."
+Craeke'nin, "Bekleyemem," diyerek limonluğa girmesiyle Van Baerle elindeki fideleri yere
+düşürdü.
+"Neler oluyor?" diye sordu Van Baerle. "Bu telâşın niye?"
+"Size getirdiğim mektubu hemen okumalısınız."
+"Pekâlâ Craeke. Telaş etme okuyacağım."
+Mektubu masaya bırakıp, az önce düşürdüğü fidelerini yerden aldı. O sırada hizmetçi
+tekrar koşarak geldi.
+"Efendim! Efendim! Hemen buradan gitmelisiniz!''
+"Şimdi ne var? Gene ne oldu?"
+"Sokak askerlerle dolu!"
+"Ne istiyorlarmış?"
+"Sizi! Hemen gitmelisiniz!" diye haykırdı hizmet-Çi-
+Van Baerle ne yaptığını düşünmeksizin Craeke'nin getirdiği mektubu aldı, fideleri içine
+sarıp ceketinin cebine koydu.
+Tam o sırada bir subay ve altı asker limonluğa girdiler.
+Subay:
+"Siz Cornelius Van Baerle misiniz?"
+"Evet, benim."
+"Evinizde bulunan resmi mektupları derhal bana verin!"
+"Ne mektupları, bir şey anlamıyorum?"
+"Cornelius De Witte'nin size ocak ayında bıraktığı mektuplardan söz ediyorum."
+"Fakat, onları size veremem. Arkadaşıma söz verdim."
+"Şu kutuyu açmanızı emrediyorum. Siz açmazsanız ben açacağım»"
+Subay dediğini yaptı. Mektuplar kutudaydı.
+"Güzel, mektupların burada olduğunu söylemişlerdi bize... Gerçekten de burada..."
+"Ne demek istiyorsunuz?"
+"Bilmezmiş gibi davranmayın. Şimdi bizimle geleceksiniz. Sizi tutukluyorum."
+"Beni niçin tutukluyorsunuz? Suçum ne?"
+"Bunu size yargıç söyler."
+"Nereye gidiyoruz?" "Hague'ye!"
+* Van Baerle hizmetkârlarına veda ederek evden çıktı ve kapıda bekleyen arabaya bindi.
+Van Baerle'yi sürekli gözleyip ihbar eden, Cornelius De Witte'nin bıraktığı mektupları
+görüp onların gizli belgeler olduğunu tahmin eden Boxtel'den başkası değildi. Amacı onu
+tutuklatıp yetiştirmekte olduğu siyah lâle soğanını ele geçirmekti.
+Boxtel, Van Baerle tutuklandıktan sonra onun evine gizlice girip limonlukta siyah lâle
+soğanlarını tüm aramasına karşın bulamadı. Kendi kendine:
+"Herhalde Van Baerle giderken lâle soğanlarını yanında götürdü," diye düşündü. Ve onu
+izlemeye karar verdi.
+
+Kalabalık, Cornelius ve John De Witte'yi hapishanede ararken Rosa ile babası merdivenin
+altındaki bir odaya gizlenmişlerdi. Adamlar hapishaneyi terk ettikten sonra saklandıkları
+yerden çıktılar. Vakit gece yarısıydı. O birada kapıya bir araba yanaştı ve Van Baerle
+arabadan indirilip, içeriye alındı.
+Subay, gardiyan Gryphus'a:
+"Bu adam De Witte'lerin arkadaşlarından biri," dedi. Gryphus:
+"Witte'lerin dostu ha! O halde onu da aynı hücreye koyalım."
+Rosa, babasıyla birlikte Van Baerle'ye yol gösterirken, bir yandan da bu kibar görünüşlü
+adamı buraya düşüren nedeni merak ediyor, ona acıyordu. Sonunda hücreye geldiler.
+Gryphus köşedeki tahtadan yapılmış sediri göstererek:
+"İşte yatağın burası," dedi. Sonra kapıyı kapattı. Rosa'nın tuttuğu lâmbanın ışığı
+kaybolunca her yer karardı. Van Baerle yattığı yerin penceresinden bir süre yıldızları
+seyretti. Sonra derin bir uykuya daldı.
+Yavaş yavaş belirmeye başlayan grimsi aydınlık güneşin doğmak üzere olduğunu
+gösteriyordu. Van Baerle yattığı yerden kalkıp demirli pencereye gitti.
+Avlunun sonundaki ağaçta iki ceset sallanıyordu, üzerlerine bir kâğıt iliştirilmişti. Kâğıtta
+iri harflerle şunlar okunuyordu:
+"CORNELİÜS VE JOHN DE WİTTE HALK DÜŞMANLARI"
+Yazıyı okuyan Van Baerle elinde olmadan bağırdı. Onun bağırması üzerine Gryphus
+hücrenin kapısında belirdi:
+"Sabahın bu erken saatinde niçin gürültü ediyorsun? Kes sesini!" diye söylendi.
+Van Baerle ağaçta sallanan iki cesedi gösterip:
+"Yazdıkları mektuplar onların bu hale gelmelerine neden oldu. O mektupları saklayanın
+sonu da böyle olabilir," dedi.
+Gryphus, yanıt vermeden kapıyı kapatıp gitti.
+Van Baerle okluğu yere çöküverdi. Neden sonra toparlanıp kalktığında ceketinin
+cebinden lâle soğanlarını çıkardı.
+Tüm çabaları boşa gitmişti! Burada ne toprak, ne de güneş ışığı vardı. Siyah Lâleyi
+yetiştirmesi artık olanaksızdı.
+Akşam üzeri Gryphus, Van Baerle'nin yemeğini getirdi. Tam kapıyı açtığı sırada ayağı
+kayıp yere düştü. Kolu kırılmıştı. Van Baerle bu durumu fırsat bilip kaçmayı
+deneyeceğine ona yardım etmek amacıyla yanına gitti. O sırada Rosa da koşarak geldi.
+Kız kötü bir şey olduğunu anlamıştı.
+Van Baerle, Rosa'ya:
+"Babanız kaza ile düşüp kolunu kırdı," dedi. "Ben ona yardım etmeye çalışıyordum."
+"Siz doktor musunuz?"
+"Evet, bir zamanlar doktordum."
+Bu sözleri duyan gardiyan Gryphus:
+"Öyleyse kolumu yerine oturtabilirsin," dedi.
+"Tabii. İki parça tahta ve biraz kumaş gerekecek. Kemik kırılmış..."
+Rosa koşarak istenilenleri getirdi.
+Van Baerle kemiği yerine yerleştirip sararken Gryphus acıyla inliyordu. Sonra bayıldı.
+Rosa, Van Baerle'ye:
+"Bu iyiliğinizi unutmayacağım. Ben de size yardım etmek istiyorum," dedi. "De Witte
+kardeşler gibi sizi de asabilirler. Babam ayılmadan hemen buradan kaçmalısıniz! Benimle
+gelin!"
+
+Van Baerle:
+"Hayır!" dedi. "Kaçtığımı öğrenirlerse başınız derde girer. Böyle bir hata yapamam."
+Rosa:
+"Yavaş, babam sizinle konuştuğumu duymamalı."
+"Neden?"
+"Babam böyle konuştuğumu duyarsa bir daha yanınıza gelmeme hiçbir zaman izin
+vermez."
+"Yine benimle konuşmaya gelecek misiniz?"
+"Evet."
+O sırada gözlerini açan Gryphus:
+"Meler konuşuyorsunuz?" diye kızını tersledi.
+Rosa:
+"Babacığım, bu bey dinlenmeniz gerektiğini söylüyor," diye karşılık verdi.
+Gryphus:
+"Ben de sana mahkûmlarla konuşmaman gerektiğini söylüyorum," dedi..
+
+
+YARGICIN KARŞISINDA...
+Ertesi gün Van Baerle yargıcın karşısına çıkartıldı. Sorgulamadan sonra, kararı beklemek
+üzere tekrar hücresine gönderildi.
+Hücresine getirildikten yaklaşık yarım saat geçmişti ki, bir görevli hapishaneye gelip,
+yargıcın kararını bildirdi.
+Van Baerle başı kesilmek suretiyle ölüm cezasına mahkûm edilmişti.
+Cornelius Van Baerle ölüm kararını şaşkınlıkla dinledi.
+Görevli:
+"Son bir isteğin var mı?" diye sordu.
+"Hayır, yok! Ama bu cezayı hak edecek ne suç işlediğimi bilmiyorum. İnfaz ne zaman?"
+"Bugün!"
+"Saat kaçta?"
+"On ikide."
+Görevlinin yanında duran Rosa göz yaşları içinde Van Baerle'ye baktı. Subay hücrenin
+kapısını kapatıp oradan ayrıldı.
+Hücrenin kapısındaki demirli küçük pencereden bakan Van Baerle:
+"Ağlama Rosa," dedi.
+Bu sırada kilisenin saati on biri vurdu.
+"Oh, acele etmeliyim," dedi Van Baerle.
+Sonra cebindeki üç lâle soğanı çıkardı ve Ro-sa'ya:
+"Tatlı kız," dedi. "Bu çiçekleri hep sevdim. Onlara gözüm gibi bakardım. Siyah lâle
+yetiştirmeye çalışıyordum. Şimdi bu soğanları sana veriyorum. Eğer onları
+yetiştirebilirsen alacağın para ödülü senin olsun."
+"Ama efendim!"
+"İzin ver de konuşayım. Dünyada hiç kimsem yok! Son arzum senin ve benim adımla
+anılacak lâlelerin yetiştirilmesi... Rosa/Baerle Lâleleri! Bana bir kâğıt getir. Sana bu ismi
+yazayım!"
+Rosa, koşarak oradan ayrıldı. Az sonra elinde bir kitapla geri döndü. "
+
+"Bu kitap arkadaşınız Cornelius De Witte'ye aitti. Buna yazabilirsiniz. Ben okuma bilmem
+ama birine okutabilirim."
+Van Baerle, De Witte'ye ait İncil'in boş olan son sayfasına şunları yazdı.
+"Ben Cornelius Van Baerle,
+Bugün 25 Ağustos 1672. Rosa Gryphus'a, büyük bir olasılıkla önümüzdeki Mayıs ayında
+siyah olarak açacak üç lâle soğanını veriyorum. Bana verilecek ödülü o alacak. Lâlelerin
+Rosa/Baerle olarak anılmasını istiyorum. Rosa Gryphus'a da uzun ömür ve mutluluklar
+diliyorum."
+Van Baerle yazdıklarını Rosa'ya okuduktan sonra:
+"Kabul ediyor musun?" diye sordu.
+"Hayır," dedi Rosa. "Bu parayı ben alamam."
+Bu sırada merdivenlerde ayak sesleri duyuldu. Rosa, lâle soğanlarını alıp kalbinin üzerine
+bastırdı.
+Askerlerin izlediği subayın hücreye girmesiyle Rosa fenalaşıp yere yığıldı.
+Hapishane avlusu çok kalabalıktı. Avlunun orta yerine yüksek bir idam sehpası
+kurulmuştu. Cellât elinde baltasıyla yerini almıştı.
+Boxtel'de kalabalığın arasındaydı. Van Baer-le'nin lâle soğanlarını kendisiyle birlikte
+ölüme götüreceğine kesin gözüyle bakıyordu. Cellâdın yanına giderek, Van Baerle'nin
+eski bir dostu olduğunu ve öldükten sonra cesedini almak istediğini söyledi. Karşılığında
+ona para verecekti.
+"Peki," dedi cellât. "Ama önce parayı vermelisin."
+Boxtel parayı verdi ve herkesle birlikte idamın gerçekleşeceği anı beklemeye başladı.
+Tam bu sırada bir dalgalanma oldu. Başlar kapıya çevrildi. Cornelius Van Baerle
+getiriliyordu. Van Baerle sehpaya çıktı. Diz çöküp dua etti. Başını kütüğün üzerine
+koyarken:
+"Her şey bitiyor, umarım Rosa lâleleri en iyi biçimde yetiştirebilir..." diye düşündü.
+Bir an cellâdın baltasını boynunda hissetti. Gözlerini kapattı. Ama balta bir türlü
+inmiyordu.
+Sonra birileri onu ayağa kaldırdı. Yanında elinde kâğıtlar olan biri duruyordu. Etrafta çıt
+çıkmıyordu. Görevli, kâğıdı yüksek sesle okumaya başladı. Hollanda Prensi, Cornelius
+Van Baerle'nin ölüm cezasını yaşam boyu hapse çevrilmesine karar vermişti.
+Van Baerle kulaklarına inanamıyordu. Yine hapishanedeki hücresine dönecek, Rosa ve üç
+siyah lâle soğanına yeniden kavuşacaktı.
+Ama Van Baerle Hollanda'da tam yedi tane hapishane olduğunu unutuyordu. Prens onun
+Dört yakınlarında Loevestein hapishanesine konmasına karar vermişti.
+Van Baerle bir arabaya bindirildi. Araba idamı izlemeye gelen insanların şaşkın bakışları
+arasında hızla hareket etti. Bu sırada öfkeyle soluyan bir adam vardı. Bu adam BoxtePden
+başkası değildi.
+Rosa'yı ve lâlelerini sonsuza değin kaybettiğini sanan Van Baerle yanılıyordu. Bir sabah
+hücresinin küçük penceresinden dışarı bakarken minik güvercinler gelip hapishanenin
+damına kondular.
+"Bu güvercinler Dort'tan geliyorlarlar ve oraya geri dönecekler," diye düşündü Van
+Baerle. "Acaba onlardan birinin bacağına bir mesaj bağlasam Ro-sa'ya ulaşır mı? Tabii
+ondan da bana yanıt gelebilmeli... Bunu nasıl yapabilirim? İki güvercini burada alıkoyup,
+yumurtlatıncaya dek bekletmeliyim. Sonra gönderirim. Burayı yuvaları bilip geri
+döneceklerdir nasıl olsa..."
+
+Van Baerle sonunda pencerenin önüne koyduğu yemleri almaya gelen iki güvercini
+yakaladı. Birkaç hafta sonra dişi güvercin yumurtladı.
+Van Baerle küçük bir kâğıda bir iki not yazarak kuşun ayağına bağladı. Ve güvercin uçup
+gitti. Akşam üstü dönüp geldiğinde notların yazılı olduğu kâğıt hâlâ bacağında bağlı
+duruyordu. Bu durum on beş gün kadar devam etti. Güvercin ancak on altıncı günün
+sonunda bacağında notlar olmadan geri döndü.
+Van Baerle'nin notu güvercin beslemeye meraklı yaşlı bir kadının eline ulaşmıştı.
+Gardiyan Gryphus'un kızı Rosa'yı çok iyi tanıyan yaşlı kadın not kâğıdını hemen Rosa'ya
+ulaştırdı.
+İşte böylece bir Şubat akşamı, Cornelius Van Baerle, hücresinin kapısında çok özlediği sesi
+duydu. Bu Rosa'nın sesiydi. Rosa hücre kapısındaki pencerenin demir parmaklıklara
+yüzünü dayıyarak:
+"Oh! Efendim," dedi. "İşte geldim..."
+Van Baerle parmaklıklar arasından elini uzatıp, "Rosa Rosa" diye haykırdı.
+Rosa:
+"Susun! Böyle yüksek sesle konuşmayın," dedi.
+"Babam yakınımızda. Hapishane müdürüyle konuşuyor."
+"Baban burada mı?"
+"Evet," dedi Rosa. "Notunuzu alınca doğru prense gittim. Babamın bu hapishanede görev
+almak istediğini söyledim. Medenini bilmemesine karşın bu isteğini kabul etti ve işte
+buradayım."
+"Seni her gün görebilecek miyim Rosa?"
+"Sanırım."
+"Sevgili Rosa, seni nasıl özledim bilemezsin?"
+"Babam geliyor," dedi Rosa.
+Gryphus merdivenin başındaydı.
+Gryphus hücrenin önüne gelince:
+"Bak sen!" dedi. "Doğrusu çok şaşırdım. Seninle bir daha karşılaşacağımızı
+ummuyordum!"
+Van Baerle:
+"Kolunuzun iyi olduğuna sevindim," dedi.
+Gryphus:
+"Artık yeni gardiyan benim. Sana diğer mahkumlardan farklı davranacağımı sanma,"
+dedikten sonra hücrenin kapısını açıp içeri girdi.
+"Ooo! Bunlar da ne?" dedi.
+"Güvercinlerim," diye yanıt verdi Van Baerle:
+"Güvercinlerin mi? Ben böyle şeylere izin veremem! Güvercinlerin yarın sabah öldürülüp,
+pişirilecekler!"
+Gryphus güvercinlerin yuvasına bakarken Rosa usulca Van Baerle'ye, "Akşam dokuzda,"
+diye fısıldadı.
+Sonra baba kız, hücreden çıkıp kapıyı kilitlediler. Hapishanenin yakınındaki kilisenin
+saati dokuzu vurduğunda, Rosa söz verdiği gibi gelmişti.
+"Bu saatte babam uyur," dedi. "Her akşam gelebilirim."
+"Oh Rosa ne kadar iyisin,"
+"Lâle soğanlarını da getirdim."
+
+"Bunları bir arada yetiştirmek sakıncalı olur," dedi Van Baerle. "Hepsini ayrı yerde
+yetiştireceğiz. Hapishane bahçesinde uygun bir yer var mı?"
+"Evet, var!"
+"Bana bahçeden biraz toprak getirir misin? Çiçek yetiştirmeye uygun olup olmadığına
+bakacağım. Sonra sen birini alıp bahçenin uzak bir köşesine dikeceksin. Ben de birini
+burada bir kutunun içine dikeceğim. Diğeri de sende kalacak. Ama bu tehlikeli olabilir."
+"Me tehlikesi?" diye sordu Rosa.
+"Fareler," dedi Van Baerle. "Onlar fideleri yerler. Ayrıca kediler de ikinci tehlike... Fakat en
+büyük tehlike insanlar..."
+Rosa:
+"Benim odamın penceresinden bahçe görünüyor... Diktiğim yeri dikkatle gözlerim," dedi.
+Van Baerle:
+"Çok iyisin Rosa, çok teşekkür ederim."
+Bu konuşmalardan sonra Rosa yanında iki lâle soğanı ile hücreden ayrıldı. Lâle
+soğanlarından biri Van Baerle'de kalmıştı. Rosa bahçeden getirdiği toprağı Van Baerle bir
+kutunun içine koydu. Nisan ayı başlarında da ilk lâle soğanını dikti.
+Rosa, her akşam Van Baerle'nin yanına geliyordu. Lâlelerden ve başka konulardan söz
+ediyorlardı.
+Rosa ikinci lâle soğanı için bahçede yer hazırladı. Van Baerle buna çok sevindi. Fakat bir
+kaygısı vardı. Bu kaygısını Rosa'ya açıp:
+"Babanın başka bir hapishaneye gönderilmesinden korkuyorum Rosa, dedi. "Eğer böyle
+bir şey olursa sana nasıl ulaşırım?" Nasıl mektup yazarım?"
+"Sen yazabilirsin ama ben okuyamam," dedi Rosa. "Van Baerle, bana okuma yazmayı
+öğretmelisin."
+"Tamam Rosa. Ne zaman başlayalım?"
+"Şimdi."
+"Şimdi mi? Fakat elimizde bir kitap olmadan bu olanaksız!"
+"Oh! Bir kitabımız var. Bana Cornelius De Witte vermişti. Onu yarın akşam getireceğim ve
+hemen başlayacağız."
+Ertesi akşam Rosa kitabı getirdi. Diğer elinde de bir lâmba tutuyordu. Van Baerle kitabı
+hücresindeki tahta masanın üstüne koydu. Sonra harfleri birer birer gösterip öğretmeye
+başladı.
+Rosa çok çabuk öğreniyordu...
+Bir akşam Rosa, dersinin olmasına karşın her zamankinden daha geç bir saatte Van
+Baerle'nin yanına geldi.
+"Lütfen bana kızma," dedi. "Babamın eski tanıdıklarından biri geldi. Bu adam babama çok
+yakınlık gösteriyor. Ayrıca babama para da verdi."
+"O adam hakkında tüm bildiğin bu mu? Hükümet tarafından hapishaneyi denetlemek için
+gönderilmiş bir kişi olmadığından emin misin?"
+"Oh, hayır! Böyle bir şey olması olanaksız."
+"Belki de seninle ilgileniyordun"
+Rosa şaşırmış bir halde:
+"Bu adam sen Hague'deki hapishanedeyken de gelmiş ve seni görmek istediğini
+söylemişti. Belki de senin bir arkadaşındır."
+"Hayır, benim arkadaşım yok," dedi Van Baerle. "Yalnızca evimde bir uşağım var."
+Rosa heyecanlı bir sesle:
+
+"Dün akşam bahçede çalışırken sanırım o adam beni gözetliyordu," dedi.
+"Adam herhalde sana âşık. Nasıl genç mi? Yakışıklı mı?"
+"Tam aksine, çok çirkin, üstelik neredeyse elli yaşında..."
+"Adını biliyor musun?"
+"Jacob Gisseis."
+"Tanımıyorum."
+Kısa bir sessizlikten sonra Rosa:
+"Lâle istediğin gibi büyüyor mu?" diye sordu.
+Van Baerle:
+"Evet," dedi. "Bu sabah topraktan çıkan ilk yaprakları gördüm. Çok mutluyum..."
+"Ne güzel. Peki, ben lâle soğanını ne zaman dikeceğim."
+"Bir müddet daha beklesen iyi olur. Ben sana ekeceğin zamanı söyleyeceğim. Yalnız
+bundan hiç kimseye söz etme. Fideyi iyi muhafaza ediyorsun değil mi?"
+"Elbette. Hâlâ bana verdiğin günkü gibi kâğıdın içinde duruyor. Onu giysilerimin arasına
+sakladım..."
+Tam bu sırada merdivenlerde ayak sesleri duyan Rosa hemen oradan ayrıldı.
+Gardiyan Gryphus o gün ve daha sonraki üç gün zamanlı zamansız Van Baerle'nin
+hücresine geldi. Sanki gizli bir şeyi arıyor gibiydi. Van Baerle, lâle fidesini kimsenin
+görmemesi için pencerenin dışına koymuştu.
+Gryphus etrafa göz attı. Fakat bir şey bulamadı. Sekizinci gün Van Baerle tam fidesini
+incelerken Gryphus hücreye daldı ve Van Baerle'nin elindeki kutuyu çekip aldı.
+"Nedir bu?" diye sordu. "İşte seni yakaladım. İçinde toprak olan bir kutu..."
+Gryphus eliyle kutuyu karıştırdı.
+"Dikkat edin!" diye bağırdı Van Baerle. Sonra da kutuyu Gryphus'un elinden almaya
+çalıştı.
+Gryphus:
+"Ya! Demek bana karşı geliyorsun, öyle mi?" di-
+yerek kutunun içindeki fideyi çıkarıp yere attı ve ayağıyla ezdi.
+Van Baerle öfke ile bir çığlık attı. Kutuyu alıp tam Gryphus'un kafasına fırlatacağı anda
+Rosa'nın sesini duydu:
+"Baba! Baba! Yapma," diye bağırıyordu.
+Gryphus:
+"Senin burada ne işin var? Bu seni ilgilendirmez," diye kızını tersledi.
+Rosa, bir fırsatını bulup babasının duyamayacağı bir sesle Van Baerle'ye:
+"Diğer soğanı yarın dikeceğim," diye fısıldadı.
+O sırada merdivenlerden biri daha çıkıyordu.
+"Bay Jacob geliyor," dedi Rosa babasına.
+"Geliyorum" diye bağırdı Gryphus. "Önce sen git Rosa. Haydi!"
+Hücrenin kapısı kapandığında Van Baerle'nin umutlan yerdeki ezilmiş lâle fidesiyle
+birlikte yok olmuştu.
+Rosa akşam tekrar geldi.
+"Babam, eğer istersen lâle yetiştirebileceğini söyledi," dedi.
+"Fikrini neden'değiştirdi?"
+"Arkadaşı Bay Jacop, fideyi ezdiğini duyunca çok öfkelendi. Hem de tahmin
+edemeyeceğiniz kadar... Gözleri kıpkırmızı oldu. Babamı dövecek sandım. "Demek bunu
+yaptın!" diye bağırdı. "Lâleleri mahvettin! Yere atıp çiğnedin! Ne korkunç bir şey!" Evet,
+
+babamı dövecek sandım. Babam da çok şaşırdı. "Deli misin?" dedi. Sonra bana döndü.
+"Tek lâle soğanı bu muydu? Başka var mıydı?" diye sordu.
+Van Baerle:
+"Ne dedin?"
+"Yanıt vermedim. Ama babam ona; "Bir guldene kasabadan yüzlerce soğan alabilirsin,"
+dedi. Ben: "Belki diğerleri bunun gibi değerlidir," diye ağzımdan kaçırdım. Bay Jacob
+bana; "Sevgili Rosa, demek sendeki soğan çok değerli?" dedi. Bir hata yaptığımı
+anlamıştım. "Bilmiyorum," dedim. "Lâleler hakkında hiç bilgim yok. Sadece tutukluların
+vakit geçirmek amacıyla bir takım işlerle uğraşmaktan hoşlandıklarını bilirim. Zavallı Bay
+Van Baerle de lâle soğanıyla mutlu oluyor. Onu sevdiği bir şeyden ayırmak hiç hoş bir şey
+olmaz," dedim.
+Babam:
+"Önce bu lâle soğanını Van Baerle'nin nereden ve nasıl ele geçirdiğini öğrenmeliyiz," dedi.
+Bunun üzerine ben ondan gözlerimi kaçırdım. Ama Bay Jacob'un bakışlarına yakalandım.
+Sanki düşüncelerimi okumuş gibi geldi bana. Kalkıp kapıya yürüdüm. Bu sırada Bay
+Jacob; "Bunu keşfetmek zor değil," dedi. Babam "Nasıl?" diye sordu. Bay Jacob; "Lâle
+yetiştiricileri genellikle üç soğan birden yetiştirirler," dedi.
+Van Baerle:
+"Bay Jacob üç soğanım olduğunu mu söyledi?"
+"Evet," diye yanıtladı Rosa. "Bu sözlerine ben de çok şaşırdım."
+Van Baerle:
+"Bu Jacob bir hırsız!" dedi.
+Rosa:
+"Bence de öyle..."
+Van Baerle:
+"Lâle soğanlarını dikmek için toprağı hazırladığın gün bir adamın seni izlediğini
+söylemiştin."
+"Evet!"
+"Yaptığın her şeyi gördü mü?"
+"Sanırım gördü."
+"Rosa, o seni izlemiyordu? O benim lâle soğanlarımı, izliyordu. Benim lâlelerimi!"
+"Ama neden?"
+"Bunun nedenini anlamak çok kolay."
+"Nasıl?"
+"Rosa! Yarın bahçeye çık. Emin ol Jacob seni izleyecektir. Lâle soğanını toprağa gömer gibi
+yap! Sonra içeri gir, ama kapıdan onun ne yaptığını gözetle."
+"Peki, sonra?"
+"Sonra ne yaptığını göreceğiz."
+"Ah!" dedi Rosa üzüntüyle. "Sen bu lâle soğanlarını çok seviyorsun."
+"Evet... Baban lâle soğanını çiğnerken yüreğim parçalanıyor sandım. Onun için bahçeye
+dikeceğin ikinci soğana dikkat et."
+"Peki."
+"Jacop ya da baban, lâle soğanının bana ait olduğunu öğrenirlerse seni bir daha yanıma
+göndermezler. Bu nedenle bir daha beni görmeye gelme..."
+"Şimdi her şeyi anlıyorum," dedi Rosa.
+"Neymiş o anladığın?"
+
+"Sen başka birini sevemeyecek kadar lâlelerine bağlısın."
+Rosa bu sözleri söyler söylemez koşarak oradan uzaklaştı.
+Van Baerle o gece saatlerce uyuyamadı. Rosa'y1 kaybettiği için üzgündü.
+O gece düşünde hep Rosa'yı gördü.
+Rosa çok üzgün ve öfkeliydi. Bir daha Van Baer-le'yi görmemeye kararlıydı. Okuma
+derslerine tek başına devam edebilirdi.
+Bu kararla ertesi gün ve onu takip eden günler okuma çalışmasını sürdürdü. Sonra bir
+şeyler yazdı. Bir hafta sonra Van Baerle'ye lâleleri hakkında bir mektup yazabilmeyi
+umuyordu.
+Van Baerle ise gözlerini açtığında ilk düşüncesi Rosa'nın kendisini görmeye gelip
+gelmeyeceğin oldu. Neden ona lâleleri her şeyden çok sevdiğini, neden kendisini bir daha
+görmemesini söylemişti?
+Van Baerle bütün gün Rosa'yı bekledi. Saat on biri vurduğunda kızın geleceğinden
+tamamen ümidini kesti. Sonra yatağına uzandı.
+CJzun ve üzücü bir gece bekliyordu kendisini...
+Aradan iki gün geçti. Rosa'dan hiç haber yoktu.Lâle soğanlarının bugünlerde dikilmesi
+gerekliydi.
+Rosa'ya; "Soğanların ne zaman dikileceğini söylerim," demişti.
+Van Baerle ne yiyor, ne içiyor, ne de uyuyordu. Başını pencere demirlerine dayayıp
+bahçede Ro-sa'yı görebilmeyi umut ediyordu. Böylece iki gün daha geçti. Gryphus'un
+getirdiği yiyeceklere elini dahi sürmüyordu.
+Van Baerle yedinci gün, kapısının altında bir kâğıt buldu. Kâğıtta şunlar yazılıydı:
+"Her şey yolunda. Lâlen çok güzel büyüyor."
+Van Baerle hemen bir yanıt yazdı.
+"Lâleler önemli değil! Asıl beni görmeye gelmediğin için hastayım."
+Gryphus o akşam yine Van Baerle'nin yemeğini getirdi. O gittikten sonra Van Baerle
+yazdığı notu kapının altına bıraktı. Biraz sonra koridorda ayak sesleri duyuldu. Gelen
+Gryphus olmalıydı. Van Baerle sessizce hücrenin kapısına yaklaştı. Dışarıdan bir ses:
+"Yarın!" diye fısıldadı.
+Bu Rosa'nın sesiydi.
+Sabahın ilk ışıkları demir parmaklıklar arasından süzülüp hücreyi aydınlattığı sırada Van
+Baerle kapıda bir tıkırtı duydu. Gelen Rosa'ydı. Genç kız hücrenin penceresinden onun
+kederli yüzüne bakarak:
+"Hasta mısın Van Baerle?" diye sordu.
+"Evet, hastayım."
+"Bir şey yemiyormuşsun. Babam giderek kötüleştiğini söyledi. Notunu aldım. Ve
+okudum. Sağlığının düzelmesi için de seni görmeye geldim."
+"Bana iyi haberler vererek sağlığımı geri getirebilirsin."
+"Sana yalnızca lâlenden söz edebilirim. Senin değer verdiğin tek şey bu..."
+"Yapma!" dedi Van Baerle. "Ben yalnız seni düşünüyorum. Lâleye aldırdığım yok."
+Genç kız gülümsedi. Sonra:
+"Ah! Van Baerle," Lâlen büyük bir tehlike içinde!"
+"Tehlike mi? Ne tehlikesi?"
+"Jacob denilen adam buraya benim için değil, senin lâlen için gelmiş."
+"Ya! Demek öyle!.."
+"Lâlelerine daha fazla özen göstermeliyiz."
+
+"Rosa, bana neler olduğunu anlat!"
+"Bahçeye indiğimde lâle soğanını gömmek için hazırladığım yere gittim. Sürekli
+izlendiğimi hissediyordum."
+"Sonra ne oldu?"
+"Sonra kapıda bir gölge farkettim. Gölge sessizce ağaçların arasına süzüldü."
+"Onu gördüğünü fark ettirmedin değil mi Rosa?"
+"Hayır. Başka bir yere çukur kazıp soğanı oraya diker gibi yaptım."
+"Adam ne yapıyordu?"
+"Ağaçların arasından sürekli beni izliyordu."
+"Tam tahmin ettiğim gibi!"
+Rosa konuşmasını sürdürdü:
+"Bir çukur açtım ve onu tekrar kapadım. Sonra işimi bitirmiş gibi içeriye girdim."
+"Jacob ne yaptı?"
+"Kısa bir süre bekledi. Belki de geri döneceğimi düşündü. Sonra gizlendiği yerden çıktı.
+Az önce benim bulunduğum yere gitti. Durup çevresinde bakındı. Sonra ellerini toprağa
+daldırdı. Sanırım lâle soğanını bulmaya çalışıyordu. Birden tuzağa düşürüldüğünü
+anladı. Aceleyle toprağın üzerini düzeltti. Sonra ağır ağır bahçe kapısına yöneldi.
+Çiçekleri seyrediyormuş gibi bir tavır takınmıştı."
+"Hırsız ve alçak!" diye haykırdı Van Baerle. "Daha ilk söylediğinde ondan şühelenmiştim.
+Ama soğan Rosa? Onu ne yaptın? Dikmek için artık çok geç..."
+"Lâle soğanı altı gündür toprağın altında!.."
+"Nerede? Nasıl? Ne çeşit toprak bu? Yeteri kadar güneş ışığı alıyor mu? Jacob tarafından
+çalınama-yacak kadar güvenli bir yerde mi?"
+"Çalınma tehlikesi yok. Tabii Jacob odamın kapısını kırmadıkça... Soğan odamda bir
+kavanozun içinde..."
+"Senin odanda mı? Nasıl bir toprağa koydun?"
+"Senin lâleni diktiğin topraktan..."
+"Yeterince ışık alıyor mu?"
+"Sabah güneş alan pencerenin önünde duruyor. Öğleden sonra da güneye bakan
+pencereye koyuyorum."
+"Çok iyi! Çok iyi!" dedi Van Baerle. "Sen tam bir bahçıvansın, sevgili Rosa... Lâle altı
+gündür toprakta demiştin değil mi?"
+"Evet, altı gün oldu."
+"Yaprak verdi mi?"
+"Hayır! Fakat yarın sabah verir sanırım..."
+"Yarın bana yeni haberler getirirsin değil mi?"
+"Oh! Yapamam. Çünkü yapmam gereken o kadar çok iş var ki..."
+"Çiçekleri sevdiğim için bana kızgınsın."
+"Hayır. Onları sevdiğin için değil, benden çok değer verdiğin için üzülüyorum."
+"Sevgili Rosa, ben yalnız seni seviyorum."
+"Evet, siyah lâleden sonra."
+"Yarın yine gelecek misin?"
+"Geleceğim, eğer..."
+"Eğer ne?"
+"Eğer, siyah lâle hakkında bir şey sormazsan!.."
+
+Van Baerle sabah uyandığında güneş, demir parmaklıkların üzerinde parlıyor,
+güvercinler çevrede uçuşuyordu... Son birkaç gündür hapishane ona daha kasvetli,
+karanlık ve hüzün dolu görünmüyordu
+Gryphus hücreye geldiğinde onu pencerenin yanında şarkı söylerken buldu. Van Baerle
+neşeli bir sesle:
+"Bu sabah nasılsınız?" diye sordu.
+Gryphus yanıt vermedi.
+Van Baerle sormaya devam etti:
+"Ya Bay Jacob nasıllar?"
+Gryphus suratını asarak:
+"İşte yiyeceğin," dedi.
+"Teşekkür ederim. Acıkmıştım..."
+"Ya demek acıktım? Kaçma plânların nasıl gidiyor? Seni devamlı izliyorum."
+"İstediğin gibi izleyebilirsin, sevgili Gryphus."
+"Saat on ikide tekrar geleceğim. Ne plânlar yaptığını mutlaka öğreneceğim."
+Gryphus söylediği gibi tam saat on ikide dört askerle birlikte geldi.
+"Her yeri arayın, gizlediği her neyse bulun!" diye emir verdi.
+Askerler hücrenin her köşesini didik didik aradılar. Yatağının altını üstüne getirdiler.
+Fakat hiçbir-şey bulamadılar.
+Van Baerle diğer soğanı Rosa'ya verdiği için memnundu. Gryphus'un tek bulabildiği bir
+kurşun kalem ve bir kâğıt oldu. Onları da alıp götürdü.
+Saat altıda Gryphus tekrar geldi. Van Baerle onunla son derece nazik bir şekilde
+konuştuğu halde, Gryphus'un kızgınlığını açıkça belli ediyordu. Van Baerle onun bu
+haline gülmekten kendini alamadı.
+"Gül bakalım!" dedi Gryphus çıkarken.
+Akşam üzeri Rosa geldi, ama lâleden bir söz bile etmedi. Van Baerle'nin içine bir kuşku
+düşmüştü. Acaba Rosa neden lâleden hiç söz etmiyordu? Mutlaka bir aksilik olmalıydı.
+Ama yine de lâle konusunu açmadı.
+Genç kız ertesi akşam yine geldi. Yüzü gülüyordu:
+"Lâle çok güzel büyüyor," dedi.
+"Yani bu konuda konuşmama izin veriyor musun?"
+"Evet."
+"Düzgün mü büyüyor?"
+"Tamamen!"
+"Boyu ne kadar?"
+"Beş santim kadar!"
+"Oh, Rosa! Ona çok iyi bak... Bundan sonra daha hızlı büyüyecek."
+"Zaten başka bir şey yaptığım yok. Büyüdüğü zaman yüz bin guldeni alıp, genç ve
+yakışıklı biriyle evleneceğim."
+"Rosa!"
+O günlerden sonra Rosa her akşam gelip lâle hakkında Van Baerle'ye:
+"üzerinde bir tomurcuk var, ama henüz açmadı," diye bilgi vermeye devam etti.
+Aradan bir hafta geçti. Yine bir akşam üstü Rosa Van Baerle'nin hücresine gelip:
+"Açıyor!" dedi.
+"Çok iyi. Rengi nasıl?"
+"Koyu bir renk..."
+
+"Kahverengi mi?"
+"Hayır."
+"Ya?"
+"Daha koyu."
+"Daha koyu mu?"
+"Evet. Siyaha yakın."
+Bunu duyan Van Baerle sevinçle:
+"Sen bir harikasın Rosa," dedi. "Sonunda lâlem çiçek açıyor. Tam olarak ne zaman
+açacağını düşünüyorsun?"
+"Sanırım birkaç gün içinde..."
+"Yani, yarın ya da en geç öbür gün..."
+Rosa:
+"Sonra onu kesmem mi gerekiyor?" diye sordu.
+Van Baerle:
+"Hayır Rosa, hayır! Şimdilik ilk yapacağın iş; lâleyi gölge bir yere taşımak olmalı. Sonra
+Haar-lem'deki çiçek yetiştiricilerinin başkanına bir mektup yazarak Siyah Lâle'nin açtığını
+bildir. Haarlem buraya oldukça uzak... Oraya gönderecek birini bulmalısın? Paran var mı
+Rosa?"
+"Evet var..."
+"Ne kadar?"
+"üç yüz guldenim var."
+"Çok iyi. Ama emniyet bakımından Haarlem'e kendin gitmelisin."
+"Peki, çiçek ne olacak?"
+"Onu da yanında götürmelisin. Çünkü bir dakika bile olsun onu gözünün önünden
+ayırmaman gerek...
+"Ama ne, Van Baerle?"
+"Ama, ya lâle siyah açmazsa!"
+"Bunu yarın, ya da öbür gün öğreneceğiz."
+"Çok uzun bir zaman..."
+Rosa:
+"Eğer çiçek gece açarsa gelip sana haber veririm. Gündüz açarsa kapının altından not
+atarım," dedi.
+Bu sırada saat onu vurdu.
+"Artık gitmeliyim," dedi Rosa. "Yarın her şeyi öğreneceğiz."
+Gece Van Baerle çok az uyudu. Her ayak sesi duyduğunda Rosa'nın geldiğini sanıp,
+yatağından fırlıyordu.
+Bir taraftan da siyah lâlenin bir hapishanede, Cornelius Van Baerle ve Rosa tarafından
+yetiştirilmesinin tüm dünyada büyük yankılara neden olacağını düşünüyordu.
+Bu düşüncelerle saatler geçti, Rosa'dan haber yoktu.
+Saat dokuzu vurduğunda Rosa, büyük bir sevinçle koşarak geldi. Van Baerle heyecan
+içinde:
+"Ne oldu?"
+"Her şey yolunda," dedi Rosa. "Ama henüz tam olarak açmadı. Bu gece açacağını
+umuyorum!"
+"Rengi siyah mı?"
+"Bir kömür kadar siyah!.."
+
+"Sevgili Rosa, gece boyunca düşümde..."
+"Lâleyi mi gördün?"
+"Önce seni, sonra lâleyi gördüm. Ve ne yapmamız gerektiğini düşündüm."
+"Ne yapmalıyız?"
+"Haberi iletecek birini bulmalıyız."
+"Hepsi bu mu? Ben birini buldum bile."
+"Güvenilir biri mi?"
+"Evet. Adı Ralph. Genç ve yakışıklı bir adam... Beni de seviyor..."
+"Ya!"
+"Ama çok genç. Sen evleneceğim erkeğin yirmi altı yaşları civarında olmasını söylemiştin.
+Bu adam ise yirmi yaşında!"
+Van Baerle:
+"Şimdi hemen bir mektup yaz. Bu genç adam mektubu çiçek yetiştiricilerinin başkanına
+mutlaka ulaştırmalı... Eminim başkan hemen buraya gelecektir."
+"Ya başkan hemen gelemeyip, lâle solarsa?"
+"Mutlaka gelecektir. O bir lâle âşığıdır. Bu harika lâleyi görmek için hemen gelecektir...
+Birkaç gün içinde lâle bozulmaz. Keşke onu biz kendimiz götü-rebilseydik. Başkandan
+önce kimsenin görmesini istemiyorum. Çalınabilir yoksa..."
+"Merak etme! Onu benden kimse çalamaz."
+"Jacob bir hırsız... Bu lâlenin değeri yüz bin gulden. Çok dikkat etmelisin..."
+"Dediğin gibi yapacağım!"
+"Sen bir harikasın Rosa. Şey gibi, şey, şey..."
+"Siyah lâle gibi," dedi Rosa. "İyi geceier..."
+Vakit gece yarısına doğru yaklaşırken Van Baerle pencereden yıldızları seyrediyor, işittiği
+her sese kulak kabartıyordu.
+Van Baerle, o anda kayan parlak bir yıldız gördü. Kendi kendine, "Bu bir işaret olmalı,"
+diye düşündü.
+O sırada dışarıdan ayak sesleri duyuldu. Gelen Rosa'ych- Heyecanlı bir sesle:
+"Van Baerle!" diye bağırdı. "Çabuk gel bak!"
+Genç adam kapıya koştu.
+Rosa:
+"Açıyor işte!" diye parmaklıkların arasından çiçek kavanozunu gösteriyordu.
+"Tanrım!" diye bağırdı Van Baerle.
+Lâle çok güzeldi. Yarım metreye yakın uzunluğu olmuştu. Dört yeşil yaprağın arasında
+siyah, hem de kömür gibi siyan bir lâle görülüyordu.
+Van Baerle:
+"Rosa," dedi. "Mektubu yazdın mı?"
+"Yazdım, mektup hazır!"
+Van Baerle, Rosa'nın uzattığı mektubu aldı. Mektup son derece düzgün bir şekilde
+yazılmıştı.
+"Sayın Başkanım,
+Ben Loeuestein Hapishanesi'nde görevli gardiyan Gryphus'un kızıyım. Büyük zorluklarla
+yetiştirmiş olduğum siyah lâle açmak üzere... Ben buradan ayrılamadığım için lâleyi size
+getiremiyorum. Sizden ricam buraya gelip lâleyi almanızdır.
+Lâlemin adı Rosa/Baerle'dir. Gelin bay başkan, hemen gelin!"
+Rosa GRYPHÜS"
+
+"Mektubu çok güzel yazmışsın," dedi Van Baerle. "Ben bile böylesini yazamazdım. Basit
+ve açık..."
+"Başkanın adı ne?"
+"Onu ben yazayım," dedi Van Baerle. Ve mektubu alarak üzerine, "Mr. Van Herysen,
+Haarlem Çiçek Yetiştiricileri Başkanı," diye yazdıktan sonra:
+"Haydi Rosa, git, git! Ve Tann'ya hem bizi, hem de lâlemizi koruması için dua et..." dedi.
+Gerçekten de gençlerin korunmaya gereksinmeleri vardı. Çünkü yaşamları boyunca hiçbir
+zaman bundan daha büyük bir tehlike içinde olmamışlardı.
+Jacob denilen adam, aslında siyah lâleyi ele geçirmek amacıyla Loevestein'e gelen
+Boxtel'den başkası değildi.
+Boxtel, gardiyan Gryphus'la dostluk kurup, adamı kızı Rosa ile evlenmek istediğine
+inandırmıştı. Ona Cornelius Van Baerle'nin çok tehlikeli biri olduğunu ve hükümete karşı
+plânlar yaptığını anlatmıştı. Sonra peşinde olduğu gizli soğanlarından birinin Rosa'da
+olduğunu öğrenmiş ve hapishanenin karşısında Rosa'nın odasını gören bir ev kiralayarak
+teleskopla kızı ve saksı içinde pencerenin önünde büyümekte olan siyah lâleyi izlemeye
+başlamıştı.
+Şimdi sıra saksıyı çalmaya gelmişti.
+Ancak Rosa, lâle büyümeye başladığından bu yana odasından ayrılmıyordu. Yalnızca
+akşamları çıkıyor ve odasının kapısını daima kilitli tutuyordu. Boxtel'in aklına önce
+anahtarı çalmak geldi. Ama bunu yapacak bir fırsat bulamadı. Sonra bir sürü anahtar alıp,
+Rosa odasında yokken bunları denedi, ama başarılı olamadı. Son çare olarak bir anahtarı
+balmumuyla iyice kapladı. Balmumu iyice donduktan sonra kapıyı açmayı denedi ve
+başarılı oldu.
+Ancak lâle açıncaya değin ona dokunmadı. Rosa'nın odasında olmadığı zamanlarda
+devamlı olarak lâlenin gelişmesini izledi.
+Rosa'nın lâleyi göstermek için Van Baerle'nin hücresine gittiği akşam onu gizlice takip etti.
+Gizlendiği yerden tüm konuşulanları ve mektupta yazıh olanları öğrendi.
+Rosa odasına dönüp lâleyi bıraktıktan sonra, mektubu göndermek üzere tekrar çıktı.
+Cornelius Van Baerle, Rosa gittikten sonra yatağına uzandı. Öylesine mutluluk doluydu
+ki, gün ağarıncaya değin gözüne uyku girmedi.
+O sırada merdivenlerden ayak sesleri duydu. Hemen kapıya koştu. Demir parmaklıklar
+arasından Rosa'nın korkudan bembeyaz kesilmiş yüzünü gördü. Rosa haykırıyordu:
+"Van Baerle! Van Baerle!"
+"Ne oldu, Rosa?"
+"Van Baerle, lâle?"
+"Ne olmuş, lâleye?"
+"Nasıl söyleyeceğimi bilemiyorum... Biri onu çalmış!"
+"Çalmış mı?"
+"Evet. Biri çalmış?"
+Bunları söyledikten sonra genç kız, dizlerinin üzerine çöktü.
+Van Baerle:
+"Ama nasıl olur? Anlat bana?"
+''Oh! Beni suçlamamalısın. Benim hatam değil. Mektubu götürecek kişiyle konuşmak için
+yalnızca beş dakikalığına, evet beş dakikalığına çıkmıştım odadan..."
+"Ve anahtarı kapının üstünde bıraktın?"
+"Hayır! Anahtar elimdeydi. Her zaman öyle yapıyorum."
+
+"Öyleyse nasıl oldu?"
+"Anlayamıyorum... Mektubu adama verdim. O gitti. Ben geri dönüp, kapımı kapattım.
+Odamdaki her şey bıraktığım gibi duruyordu. Yalnız lâle yoktu. Biri kilide uygun anahtar
+yaptırmış olmalı."
+Rosa hıçkıra hıçkıra ağlıyordu.
+"Çalınmış! Çalınmış!" diye inledi Van Baerle. "Her şey bitti artık!"
+"Oh, Van Baerle, bağışla beni. Yoksa öleceğim..."
+Van Baerle demirlere yapıştı ve sarstı.
+"Lâle çalınmış!" diye bağırıyordu. "Ama hırsızı biliyoruz! Jacob bu! Onun lâleyi Haarlem'e
+götürmesine izin mi vereceğiz? Hayır! Onun arkasından gitmeliyiz."
+"Fakat, nasıl gidebilirim!.."
+"Rosa! Rosa! Bu kapıyı benim için aç. Ben hırsızı biliyorum. Onu yakalayacağım..."
+"Bende anahtar yok," dedi Rosa. "Kapıyı nasıl açarım?"
+"Anahtarlar babanda. İlk soğanı o ezmişti. O da bir hırsız! Jacob'la işbirliği yaptı!
+Anahtarları ondan çalmalısın!"
+"Yüksek sesle konuşma, duyabilirler."
+"Rosa, eğer sen kapıyı açmazsan kırarım. Burada taş üstünde taş bırakmam. Jacob'u da,
+lâlemin katili babanı da öldüreceğim!"
+"Sakin ol sevgili Van Baerle, sakin ol!"
+Bu sırada bir ses duyuldu.
+"Babam!" diye bağırdı Rosa.
+"Gryphus!" diye haykırdı Van Baerle. "Seni hırsız! Alçak!"
+Yaşlı Gryphus onlar konuşurken sessizce merdivenden çıkmıştı. Kızını kolundan
+yakaladı:
+"Demek anahtarları çalacaktın? Demek bu adam senin sevgili Van Baerle'n!.. Bir tutukluya
+kaçması için yardım edecektin ha! Sana iyi bir ders vereceğim!"
+Rosa hıçkırdı.
+"Gryphus konuşuyordu. Van Baerle'e:
+"Ve sen beni öldüreceksin öyle mi? Zavallı lâle yetiştirici. Ve kızım da sana bunu yapman
+için yardım edecek! Defol git, Rosa! Artık benim kızım değilsin!"
+Birden Rosa'nın aklına bir şey geldi ve koşarcasına merdivenlerden inmeye başladı. Bir
+yandan da:
+"Her şey bitmedi Van Baerle, bana güven!.." diye bağırıyordu.
+Van Baerle yere çöktü. Elleriyle yüzünü kapatıp ağlamaya başladı.
+Boxtel, lâleyi giysilerinin arasına saklayarak hapishaneden çıkmış, kendisini bekleyen
+arabaya binerek yola koyulmuştu. Çiçeğin zarar görmesinden korktuğu için fazla hızlı
+gidemiyorlardı. Sonunda Delft kasabasına vardı. Burada bir kutu satın aldı ve lâleyi
+dikkatle içine yerleştirdi.
+Ertesi sabah Haarlem'deydi. Burada lâleyi yeni bir kavanoza yerleştirdi. Eskisini de kırıp
+parçalarını nehire attı. Sonra da çiçek yetiştiricilerinin başkanına bir mektup yazıp,
+Haarlem'e henüz geldiğini, beraberinde kusursuz bir siyah lâle getirdiğini bildirdi. Sonra
+iyi bir hana yerleşip beklemeye başladı. Bütün bunlar olurken genç kız, çalınan lâleyi geri
+getirmeye, ya da Van Baerle'yi bir daha görmemeye karar vermişti.
+Rosa odasjna gidip yolculuk için gerekli eşyalarını topladı, üç yüz guldeni ve hâlâ Van
+Baerle'nin sarmış olduğu kâğıtta duran lâle soğanını da yanına aldı... Meydandaki son
+arabayı Boxtel kiraladığı için atla yetinmek zorunda kaldı. Genç kız, mektubu Haarlem'e
+
+götüren Ralph'e yetişebileceğini umuyordu. Çok geçmeden ona yetişti ve mektubu ondan
+aldı... Ralph ile birlikte yola devam ettiler. Akşam Haarlem'e vardılar. Rosa hiç vakit
+kaybetmeden doğruca Başkan Van Herysen'in evine gitti. Ancak hizmetçi başkanın çok
+meşgul olduğunu ve kendisiyle görüşemeyeceğini söyledi.
+Rosa, ısrarla hizmetçiye:
+"Başkana söyleyin, onunla siyah lâle ile ilgili olarak görüşmek istiyorum," dedi.
+Bunun üzerine hizmetçi tekrar içeri girdi ve az sonra dönerek Rosa'ya başkanın kendisiyle
+görüşeceğini söyledi.
+Bay Van Herysen kocaman kafasına oranla ufak tefek yapıda bir adamdı. Adamın
+görünüşü tıpkı bir lâleyi andırıyordu. Başkan hemen söze girdi:
+"Benimle siyah lâle hakkında görüşmek istemişsiniz."
+"Evet, Bay Başkan."
+"Gerçekten öyle mi? Getirirken zedelemediniz ya?"
+"Haklısınız. Gerçekten zedelendi. Sözünü ettiğimiz lâle çalındı!"
+"Ne!"
+"Onu benden çaldılar, efendim."
+"Hırsızı biliyor musunuz?" diye sordu başkan.
+"Bildiğimi sanıyorum, ama emin olmadan bir şey söyleyemem."
+"Sanırım hırsız fazla uzaklaşmış olamaz," dedi Bay Başkan. "Çünkü lâleyi iki saat önce
+gördüm."
+"Siyah lâleyi gördünüz mü?" diye haykırdı Rosa.
+"Gördüm."
+"Nerede gördünüz?"
+"Efendiniz gösterdi."
+"Anlayamadım, efendim mi?"
+"Evet. Siz Bay Isaac Boxtel'in hizmetçisi değil misiniz?"
+Rosa şaşkın bir halde:
+"Fakat, ben Boxtel'in kim olduğunu bilmiyorum," dedi.
+"Başkan:
+"Lâle çahnmışsa Bay Isaack Boxtel'den çalınmıştır."
+Rosa'nın şaşkınlığı sürüyordu:
+"Benim siyah lâlemden başka bir siyah lâle daha mı var?"
+"Evet. Bay Isaac Boxtel'in var."
+"Siyah mı?"
+"Evet."
+"Tıpkı kömür gibi siyah mı?"
+"Evet, kömür gibi siyah!"
+"Peki, lâle burada mı?"
+"Hayır. Burada değil! Ödülü almadan önce Haarlem Çiçek Yetiştiricileri Jürisi'ne
+gösterilecek."
+Rosa:
+"Oh! Efendim," diye bağırdı. "Bu Boxtel, Isaac Boxtel, kendisini siyah lâlenin sahibi olarak
+tanıtan adam zayıf biri miydi?"
+"Evet."
+"Başı da keldi değil mi?"
+"Evet."
+
+"Gözleri de koyu renk miydi?"
+"Evet."
+"Yürürken başını ileriye doğru uzatıyor muydu?"
+"Gerçekten Bay Boxtel'i çok iyi tarif ettiniz."
+"Şimdi iyi düşünün, efendim. Lâle, kenarlarında sarı benekleri bulunan beyaz kavanozda
+mıydı?"
+"Bundan pek emin değilim. Kavanoza bakmadım. Çiçek beni fazlasıyla etkiledi."
+"Bu benim lâlem," dedi Rosa. "Benden çalındı. Onu geri almaya geldim."
+"Aman! Aman!" dedi Bay Van Herysen. "Yani Bay Boxtel'in lâlesinin aslında size ait
+olduğunu mu söylüyorsunuz?"
+"Size lâlemin çalındığını söylüyorum! Siyah lâle benimdir!"
+"Sizin mi?"
+"Evet. Onu ben ektim. Bakımını ben yaptım. O benimdir. Anladınız mı benim!"
+"Pekâlâ, gidip Bay Boxtel'i bulun. Beyaz At Ha-nı'nda kalıyor. Onunla bu konuyu
+tartışabilirsiniz. Ben jüri üyelerine kim siyah lâleyi getirirse yüz bin guldenlik ödülü ona
+vermelerini söyleyeceğim. İyi günler çocuğum."
+"Oh, efendim!" diye haykırdı Rosa.
+Başkan:
+"Siz genç ve güzelsiniz," dedi. "Çok dikkatli olun. Haarlem'de bir de hapishanemiz var.
+Doğru söylemeyenler oraya giderler."
+Sonra kalemini alıp yazmaya başladı.
+Rosa da, Beyaz At Hanı'na doğru yola çıktı.
+Rosa, Ralph ile birlikte Beyaz At Hanı'na doğru yola çıktı. Ralph uzun boylu, güçlü bir
+adamdı. Rosa ona tüm olanları anlatmıştı.
+O sırada caddede büyük bir gürültü oldu. Kapılar açılıp, kapanıyor, insanlar sağa sola
+koşuyorlardı.
+"Prens geliyor!" haykırışı duyuldu... Ama Rosa hiçbir şey farkedecek durumda değildi.
+Ralph'e:
+"Yeniden Başkan'ın evine dönmeliyiz," dedi.
+Odaya girdiğinde Bay Van Herysen masasında çalışıyordu. Rosa'yi tekrar karşısında
+görünce fena halde öfkelendi:
+"Çık dışarı!" diye bağırdı. "Buraya bir daha gelme! Beyaz At Hanı'na git, ya da..."
+Rosa, Başkan'ı susturdu:
+"Yalvarırım söyleyeceklerimi dinleyin," dedi. "Eğer dinlemezseniz sonradan çok
+üzülürsünüz. Ödülü yanlış kişiye verirseniz halk ne der? Dinleyin! Buraya gelen adam
+Bay Jacob'dur ve size gösterdiği lâle bana aittir. Eğer bu lâle benim lâlem değilse hiçbir
+şey söylemeyeceğim. Bana istediğinizi yapabilirsiniz!"
+"Peki, farzedelim ki bu adam Bay Jacob ve lâle de senin lâlen. Bunu nasıl kanıtlarsın?"
+"Siz şerefli bir insansınız... Ödülü yanlış birine veremezsiniz. Ben de şerefli bir kişiyim.
+Bana ait olmayan bir ödülü almam."
+Bay Van Herysen yanıt vermek üzere iken caddede bir gürültü koptu ve Başkan
+sandalyesinden fırladı.
+"Ne oluyor?" diye bağırdı. Sonra da koşarak odadan çıktı.
+Van Herysen tam merdivenlerin başına ulaştığı sırada genç bir adamın yukarı çıkmakta
+olduğunu gördü. Genç adamını üstünde mavi ipek üzerine gümüş işlenmiş bir giysi
+vardı. Arkasından son derece şık giyimli gençler geliyordu.
+
+Bay Van Herysen reverans yaparak, "Efendimiz," dedi.
+Gelen Orange Prensi'ydi.
+Bay Van Herysen:
+"Onur verdiniz, efendim!" diye sözlerine devam etti.
+Prens:
+"Sevgili Bay Van Herysen," dedi. "Ben ülkemde yaşayan tüm insanları çok severim.
+Harika bir siyah lâle yetiştirildiğini duydum ve onun hakkında bilgi almaya geldim. O
+lâle burada mı?"
+"üzgünüm efendim," dedi Bay Van Herysen. "Burada değil."
+"Peki, nerede?"
+"Dort'tan gelen bir lâle yetiştiricisinin yanında... Şu anda Beyaz At Hanı'nda kalıyor. Adı
+Boxtel."
+"Derhal gelmesi için haber gönderin."
+"Tabii efendim. Ama..."
+Prens, Başkan'ın tereddüt ettiğini görünce:
+"Me var?" diye sordu.
+"Efendim, önemli bir şey değil."
+"Her şey önemlidir," dedi Prens.
+"Küçük bir sorun var, efendim."
+"Nedir o?"
+"Burada bir genç kız var. Lâlenin kendisinden çalındığını iddia ediyor..."
+"Peki, siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?"
+"Efendim, ben bu hanımın pek dürüst olmadığını ve yüz bin guldenlik ödülü almak
+istediği kanısındayım."
+"Sözünü ettiğiniz genç kız, lâlenin kendisine ait olduğunu nasıl kanıtlayacak?"
+"Siz geldiğiniz sırada ben de aynı soruyu soruyordum."
+Prens ve Bay Van Herysen, Rosa'nın oturduğu odaya girdiler. Genç kız dönüp onlara
+baktı, ama Prens'i tanımadığı için ona pek aldırmadı. Prens bir koltuğu oturup, eline bir
+kitap aldı ve okuyormuş gibi yaptı. Sonra başıyla Başkana başlamasını işaret etti.
+Bu sırada bir görevli Boxtel'i getirmeye gitmişti.
+Başkan, Rosa'ya:
+"Çocuğum, bu lâle hakkında gerçeği, evet sadece gerçeği söyleyeceğine söz veriyor
+musun?" diye sordu.
+Rosa.
+"Evet, söz veriyorum," dedi.
+"Bu beyin önünde konuşabilirsin. O da bir çiçek yetiştiricisidir."
+"Söyleyecek fazla bir şey yok... Size her şeyi anlattım zaten."
+"Peki, o halde ne istiyorsun?"
+"Bay Boxtel'in lâlesiyle birlikte buraya gelmesini istiyorum. O lâle bana aittir Bunun için
+Orange Prensi'ne bile gidebilirim."
+"Lâlenin senin olduğunu nasıl kanıtlayacaksın?"
+"Tanrı yardım eder."
+Orange Prensi, Rosa'ya baktı ve bu tatlı sesi daha önce nerede duyduğunu düşündü.
+Van Herysen:
+"Siyah lâlenin size ait olduğunu neye dayanarak söylüyorsunuz?"
+"Çünkü ben onu odamda kendi elimle yetiştirdim."
+
+"Kendi odanda mı? Odan nerede?"
+"Loevestein'de. Orada görevli gardiyanın kızıyım ben."
+Prens yine ona baktı. "Şimdi anımsadım," diye düşündü. Sonra Rosa'yı daha dikkatli
+izlemeye başladı.
+Van Herysen, Rosa'ya:
+"Çiçekleri sever misin?" diye sordu.
+"Evet, efendim."
+"Çiçekler hakkında çok bilgin var mı?"
+Rosa bu soruya karşılık vermedi. Ve bir anlık sessizlikten sonra:
+"Size güvenebilir miyim?" dedi. "Evet, tabii," dedi Başkan. Prens de:
+"Elbette güvenebilirsin," diye ekledi. "Pekâlâ! Çiçekler hakkında pek fazla bilgim
+olduğunu söyleyemem. Ben yoksul bir kızım. Üç ay öncesine dek okuma yazma bile
+bilmiyordum. Siyah lâleyi de bulan ben değilim."
+"Ya! Kim buldu o halde?"
+"Lovestein'de bulunan zavallı bir tutuklu."
+Bu yanıtı duyan Prens dayanamadı ve Rosa'ya dönüp:
+"Lovestein'deki tutuklu mu?" diye sordu.
+Prens'in sesinde bir şaşkınlık vardı. Artık bu sesi ne zaman ve nerede duyduğunu kesin
+olarak anımsıyordu. Rosa'ya tekrar sordu:
+"Bu özel getirilen siyasi tutuklu mu?"
+"Evet. Lâle de onun tarafından yetiştirildi."
+"Durma, devam et. Bilmek istiyorum!"
+"Ah, efendim. Kendimi tehlikeye atmış oluyorum."
+"Evet. Gerçekten de öyle," dedi Van Herysen.
+"Siyasî tutuklularla görüşmek yasaktır. Öyle değil mi?"
+"Biliyorum, efendim!"
+Van Herysen:
+"Siyasî bir tutukluyla görüşmek kötü bir şey..."
+Rosa'nın korkusu adeta yüzünden okunuyordu.
+Prens, Başkan'a:
+"Bu konu çiçek yetiştiricileriyle ilgili bir şey değil," dedi. "Siz, çiçek yetiştiricileri başkanı
+olarak yalnızca kendi konunuzla ilgilenin! Devam edin küçük hanım! Devam edin!"
+Rosa'nın korkusu azalmıştı. Son üç ayda geçen tüm olayları bir bir anlattı. Babasının ilk
+soğanı ezi-şinden, ikinci lâle soğanını güçlüklerle yetiştirdiğinden ve son olarak da
+çalmışından...
+Rosa'nın öylesine içten bir anlatımı vardı ki, Van Herysen de Rosa'ya inanmaya
+başlamıştı.
+"Ama," dedi Prens. "Tutukluyu uzun zamandır tanıyordunuz, değil mi?"
+Rosa, gözlerini iri iri açarak ona baktı. Prens, Rosa'nın bunu yanıtlamak istemediğini
+anladı.
+Rosa başını öne eğerek:
+"Bunu nereden biliyorsunuz?.." diye sordu.
+"Gardiyan ve kızının Hague'den Loevestein'e gidişinin üzerinden dört ay geçti," dedi
+Prens.
+Rosa:
+"Evet, bu doğru efendim."
+
+"Siz bu tutukluyu izlemek istediniz. Babanızın Hague'den Loevestein'e tayin edilmesini
+siz istemiştiniz. O mahkumun arkasından gidebilmek amacıyla yaptınız bunu..."
+"Efendim!..." diyebildi Rosa yere bakarak.
+Prens:
+"Bu konuda ne söyleyeceksiniz?" diye tekrar sordu.
+Rosa:
+"Söylediklerinizin hepsi doğru. Ben bu tutukluyu Hague'den tanıyorum."
+O sırada bir hizmetkâr Boxtel'in geldiğini haber verdi. Prens ve Rosa hemen yan odaya
+geçtiler.
+Boxtel, arkasında büyük bir kutuyu taşıyan iki adamla birlikte odaya girdi. Adamlar
+kutuyu masanın üzerine koydular. Kutu açıldı. İçinde siyah lâle vardı. Prens, bulunduğu
+odadan çıkıp lâlenin getirildiği odaya geçti. Hiçbir şey konuşmadan lâleye baktı ve tekrar
+Rosa'nın bulunduğu odaya döndü. Rosa, Boxtel'in sesini duymuştu.
+"Bu o!" diye fısıldadı. "Bu Jacob!"
+"Git bak," dedi Prens.
+Rosa hemen kapıya gitti ve:
+"O benim lâlem. Onu tanıdım. Oh, zavallı Van Baerle!" diye inledi.
+Prens:
+"Bay Boxtel," dedi. "Lütfen buraya gelir misiniz?"
+Boxtel odaya girip Prensi görünce:
+"Orange  Prensi!  Efendimiz!"  diyerek önünde eğildi.
+Rosa da:
+"Orange Prensi!" diye bağırdı.
+Rosa'nın sesini duyan Boxtel fena halde şaşırmıştı.
+"Boxtel, Rosa'yı görmekten memnun olmadı..." diye düşündü Prens.
+Boxtel elinden geldiğiince sakin görünmeye çalışıyordu.
+Prens:
+"Bay Boxtel, siyah lâlenin gizini keşfetmişsiniz, öyle mi?" diye sordu.
+Sesi titreyen Boxtel:
+"Evet, efendim," dedi.
+"Fakat, buradaki genç hanım bunu kendisinin keşfettiğini söylüyor."
+Boxtel kısa bir kahkaha attı. Bu sırada Prens ona dikkatle baktı ve sordu:
+"Yani, siz bu genç hanımı tanımıyorsunuz öyle mi?"
+"Hayır, efendim."
+Bu yanıt üzerine Prens, Rosa'ya sordu:
+"Ya siz çocuğum, Bay Boxtel'i tanıyor musunuz?"
+Rosa:
+"Hayır, efendim. Ben Bay Boxtel'i tanımıyorum, Bay Jacob'u tanıyorum," diye karşılık
+verdi.
+Prens, Rosa'ya yine sordu:
+"Ne demek bu?"
+Rosa:
+"Bu bay kendisini Loevestein'de Jacob olarak tanıtmıştı, efendim."
+Prens, bu kez Boxtel'e döndü:
+"Bay Boxtel buna ne diyeceksiniz?"
+"Bu kız doğru söylemiyor."
+
+"Demek siz Loevestein'e hiç gitmediğiniz?"
+Boxtel, bir an yanıt veremedi. Prens'in gözleri üzerine dikilmişti. Sonunda:
+"Loevestein'de bulundum," diyebildi. "Ama lâleyi çalmadım!"
+"Çaldın!" Benim odamdan çaldın!" diye öfkeyle haykırdı Rosa.
+"Hayır, çalmadım!"
+"Şimdi beni iyi dinle!" dedi Rosa. "Soğanı toprağa dikeceğim gün beni izlemedin mi? Ben
+diker gibi yaptıktan sonra gidip baktın ve bir şey bulamadın, çünkü orada değildi. Bu
+yalnızca bir oyundu...
+Senin hırsızlığını kanıtlamak için! Söyle, yalan mı tüm bunlar?"
+Boxtel yanıt vermeden Prens'e döndü:
+"Efendim," dedi. "Yirmi yıldır Dort'ta lâle yetiştiririm. Lâle yetiştiricileri arasında iyi
+tanınırım. Bu genç hanım benim siyah lâleyi yetiştirdiğimi öğrenmiş. Loevestein'de
+tutuklu bulunan sevgilisi ile bir plân yapmışlar. Amaçları yüz bin guldenlik ödülü
+almak..."
+"Aman Tanrım!" diye bağırdı Rosa.
+"Sessiz olun," dedi Prens. Sonra da Boxtel'e döndü:
+"Peki, bu küçük hanımın sevgilisi olarak söz ettiğiniz tutuklu kim?"
+Boxtel, soruya memnun olmuştu.
+"Bu tutuklu çok tehlikeli bir adam, efendim," dedi. "Bir zamanlar yargıç, kafası kesilerek
+ölümüne karar vermişti... Böyle bir adamın sözünün ne denli geçersiz olduğunu takdir
+edersiniz."
+"Adı ne bu adamın?"
+"Adı Cornelius Van Baerle! De Witte kardeşlerin yakın dostu."
+Prens şaşırarak baktı. Gözleri parlamıştı. Ro-sa'nın yanına gitti.
+"Ellerini yüzünden çek!" dedi. "Bana Hague'den Loevestein'e gitmenin nedeni olarak
+başka şeyler söylemiştin."
+"Evet, efendim. Bu doğru..."
+Prens, tekrar Boxtel'e döndü:
+"Devam et," dedi.
+"Efendim, söyleyecek daha fazla bir şeyim yok. Her şeyi biliyorsunuz. Ekleyebileceğim bir
+tek şey var. Loevestein'e bir iş için gittim. Orada Bay Gryphus'la tanıştım. Orada
+gördüğüm kızı Rosa ile evlenmek istedim. Ben zengin bir kişi değilim. Onlara bunu
+söyledim ve yetiştirdiğim lâlemin yüz bin guldenlik ödülü kazanabileceğini belirttim. Bu
+kızın sevgilisinin de birkaç lâle soğanı vardı. O hükümete karşı plânlar yapmıştı. Lâle
+yetiştirmek gerçek işini gizlemek için sadece paravandı. Lâlenin açıldığı akşam bu kız
+gizlice onu alıp odasına götürdü. Herkese bunun kendi lâlesi olduğunu söyledi. Sonra
+Başkan'a bir mektup yazıp siyah lâleyi yetiştirdiğini bildirmiş. Bunu onun odasından
+aldım."
+"Yalan! Yalan!" diye bağıran Rosa kendini Prens'in ayaklarının dibine attı.
+
+
+
+BÜYÜK YANLIŞ
+Üzüntüsünden ne yapacağını şaşıran Rosa, Prens'in ayaklarının dibinde öylece kaldı. Kıza
+acıyarak bakan Prens:
+
+"Çocuğum, büyük bir yanlışlık yaptın," dedi. "Sen henüz çok gençsin ve dürüst bir kıza
+benzi-yorsun. Bunların hepsinin senin hatan olduğuna inanamam."
+"Fakat efendim! Efendim!" diye bağırdı Rosa. "Van Baerle kötü bir şey yapmadı!"
+"Yani, lâleyi çalmanı söylemedi mi?"
+"Hapishaneye kapatılmayı hak edecek bir şey yapmadı, efendim."
+"Fransa Kralı'na, De Witte tarafından yazılan mektupları evinde bulundurduğu için
+hapsedildi."
+"Van Baerle bu mektupların ne olduğunu bilmiyordu. Eğer biliyor olsaydı inanın, bana
+söylerdi. Onu tanıyorum. Ah, keşke siz de onu benim kadar tanıyabilseydiniz!" Bu sırada
+Boxtel:
+"De Witte'nin dostuydu!" diye bağırdı. "Prensimiz onu iyi tanır, hayatını bağışladı."
+"Susun!" dedi Prens. "Bunlar hükümet sorunları. Buradaki olaylarla ilgisi yok."
+Sonra devam etti. "Korkmayın Bay Boxtel. Lâleniz hakkında en doğru kararı vereceğim..."
+Prens, Rosa'ya döndü:
+"Siz çocuğum, yanlışlarınızı sürdürüyorsunuz ama, bu sizin hatanız değil. Sizi bunları
+yapmaya yönelten Van Baerle. Anlatılanlar onun bir hırsız olduğunu da gösteriyor."
+"Hırsız mı?" diye bağırdı Rosa. "Van Baerle mi hırsız? Böyle bir şeyi nasıl
+söyleyebilirsiniz? Asıl hırsız adı Jacob ya da Boxtel olan bu adam..."
+"Kanıtla!" dedi Boxtel. "Eğer yapabilirsen..."
+"Kanıtlayacağım. Tann'nın yardımıyla kanıtlayacağım!" dedikten sonra Boxtel'e sordu:
+"Bu lâle senin mi?"
+"Evet."
+"Kaç tane soğan vardı?"
+Boxtel hemen yanıtlayamadı. Fakat, genellikle üç lâle soğanının bir arada bulunduğunu
+biliyordu.
+"üç," dedi.
+"Soğanlar nerede? Onlara ne oldu?"
+"Biri büyümedi. İkincisi işte gördüğün bu siyah lâle."
+"Peki, ya üçüncüsü?"
+"üçüncüsü mü?"
+"Evet, üçüncüsü! O nerede?"
+"Onu evimde bıraktım."
+"Evinde mi? Loevestein'de mi, yoksa Dort'ta mı?"
+"Dort'ta," diye yanıt verdi Boxtel.
+Rosa:
+"Gene yalan söylüyorsun?" diyerek Prens'e döndü:
+"Efendim, bu lâle soğanlarının gerçek öyküsünü anlatacağım: Babam soğanlardan birini,
+Van Baer-le'nin hücresinde ayağıyla ezdi. Bu olayı o da biliyor. Bunun için babama çok
+kızmıştı. İkinci soğan tarafımdan ekildi ve siyah lâle olarak açtı. üçüncüye gelince..."
+"Evet, üçüncü soğan?" dedi Prens.
+Rosa giysilerinin arasından soğanı çıkararak:
+"Efendim, o da burada. Van Baerle'nin ölüme giderken sardığı kâğıdın içinde duruyor.
+İşte, alın efendim!"
+Prens, Rosa'nın uzattığı soğanı aldı ve dikkatle baktı.
+"Ama efendim," dedi Boxtel. "Bu genç hanım lâleyi çaldığı gibi soğanı da çalmış olabilir."
+
+Prens, Boxtel'e yanıt vermedi; soğanı inceliyordu. O sırada Rosa" lâle soğanının sanlı
+olduğu kâğıda dikkatle bakıyordu. Bir anda genç kızın gözleri parladı. Sonra bir çığlık attı
+ve elindeki kâğıdı prense uzattı.
+"Efendim, şunu okuyun!"
+Prens, elindeki soğanı Van Herysen'e verdi. Sonra kâğıtta yazılı olanları okumaya başladı.
+Gözleri acıma duygusuyla dolmuştu ve kâğıdı düşürür gibi yere bıraktı. Bu kâğıt
+Cornelius De Witte'nin, uşağı Craeke ile Van Baerle'ye gönderdiği mektuptu "Sevgili Van
+Baerle, Lütfen gönderdiğim bu mektupları okumadan yak. İçinde yazılı olanları bilmemen
+güvenliğin açısından zorunlu. Onları yak! Cornelius ve John De Witte'nin hem
+yaşamlarını hem de adlarını kurtar.
+20 Ağustos 1672 Cornelius De Witte"
+Bu kâğıt parçası iki şeyi açıklıyordu: Gerçekten Van Baerle mektupta neler yazıldığını
+bilmiyordu ve hükümete karşı hiçbir plân yapmamıştı. Ayrıca bu kâğıt lâle soğanının da
+ona ait olduğunu kanıtlıyordu.
+Rosa, Prens'e baktı. Gözleriyle adeta, "Görüyorsunuz," diyordu.
+Prens de ona baktı. Oda gözleriyle," sakin ol, bekle!" der gibiydi.
+Boxtel çıktıktan sonra, Prens, Van Herysen'e döndü.
+"Sevgili Van Herysen, lütfen, bu genç hanımı ve lâleyi koruyun. Şimdilik hoşça kalın,"
+diyerek merdivenlerden indi. Sokaktaki insanların bağırışları odadan duyuluyordu.
+"Prensimiz çok yaşa!"
+"Yaşasın Prens!"
+Boxtel hana geri döndü. Rosa'nın Prens'e verdiği kâğıtta neler yazılı olduğu kafasını
+kurcalıyordu. Tüm bunların anlamı neydi?"
+Rosa lâleyi kaldırıp yapraklarını öptü. "Oh! Tanrı'ya şükür," diye fısıldadı. "Sevgili Van
+Baerle iyi ki bana okuma yazma öğrettin."
+Roza ve siyah lâle birkaç gün Van Herysen'in evinde konuk oldular. Bir sabah bir görevli
+gelerek Orange Prensi'nin, Rosa'yı Town Hall'da beklediğini bildirdi.
+Rosa, salona girdiğinde Prens masasında bir şeyler yazmakla meşguldü. Ayaklarının
+dibinde kocaman bir köpek yatıyordu... Prens başını kaldırdı ve Rosa'yı görünce:
+"Buraya gel çocuğum," dedi.
+Genç kız masaya yaklaştı. Prens:
+"Otur," dedi.
+Rosa oturdu. Köpek yerinden kalkıp Rosa'ya dostça sokuldu.
+"Eh," dedi Prens. "İkiniz de ülkenin aynı bölge-sindensiniz. Bu kadar çabuk dost
+olmanızın nedeni bu..." Sonra sözlerine devam etti:
+"Şimdi çocuğum," dedi. "Yalnızız. Rahatça konuşabiliriz."
+Rosa korkuyordu ama, Prens'in yüzündeki sevecen ifadeyi görünce rahatladı.
+"Buyrun efendim," dedi.
+Prens:
+"Baban Loevestein'de değil mi?
+"Evet, efendim!"
+"Onu seviyor musun?"
+"Hayır. Kızı olarak onu sevmem gerekir, ama sevdiğimi söyleyemem."
+"Tabii gerçeği söylemek güzel bir şey ama, bir çocuk babasını sevmeli. Babanı neden
+sevmiyorsun?"
+"Çünkü tutuklulara hiç iyi davranmıyor."
+
+"Hepsine mi?"
+"Özellikle Van Baerle'ye."
+"Van Baerle senin sevgilin mi?"
+"Onu seviyorum, efendim."
+"Ne zamandan beri."
+"İlk gördüğümden beri."
+"Yani, Cornelius ve John De Witte'nin ölümünden sonraki günden beri mi? Tüm ömrünü
+hapishanede geçirecek bir adamı sevmenin ne yararı var?"
+"Yaşasa da, ölse de onu seveceğim." "Peki, bu tutuklunun karısı olmak senin için yeterli
+mi?"
+"Bu beni dünyanın en mutlu kadını yapar. Ama..."
+"Ama ne?"
+"Söylemeye cesaret edemem, efendim."
+Genç kız, Prens'e baktı. Gözleriyle merhamet diliyordu.
+"Seni anlıyorum," dedi Prens. "Sana yardım edeceğimi ümit ediyor musun?"
+"Evet efendim."
+Prens yazdığı mektubu bir zarfa koyarak kapattı ve görevlilerden birini çağırdı:
+"Kaptan Van Decken, bu mektubu Loevestenin'e götürün. Hapishane yetkilisine
+isteklerimi okuyun ve yerine getirilmesiyle özellikle ilgilenin," diye emir verdi.
+Van Decken mektubu aldı, Prens'i selâmladı ve odadan çıktı. Çok geçmeden avludan
+hareket eden bir atın nal sesleri duyuldu. Prens, Rosa'ya:
+"Çocuğum, Lâle Bayramı önümüzdeki Pazar günü yapılacak. Daha üç gün var. Sen şimdi
+şu beş yüz guldeni al ve kendine şık giysiler satın al," dedi.
+Rosa:
+"Teşekkür ederim, efendim. Nasıl giyinmemi istersiniz?"
+"Bir gelin gibi," dedi Prens. Şimdi Gryphus ve Van Baerle'nin yanına dönelim ve orada
+neler olup bittiğini bir görelim:
+Gryphus akşama dek kızının evden ayrıldığını anlayamadı. Rosa, Haarlem yolunda
+olduğu sırada, Gryphus, onun odasında olduğunu sanıyordu. Akşam yemeğine de
+gelmeyince çağırmak üzere odasına gitti. Kapı kilitliydi. Kapıyı çaldı ama yanıt alamadı.
+Sonunda kapıyı kırdı, Rosa odasında yoktu. Onun gittiğini anlayınca çok öfkelendi. Van
+Baerle'nin yanına çıktı ve ağzına gelen tüm küfürleri sıraladı. Van Baerle hiçbir şey
+söylemedi. Kimseyle uğraşamayacak kadar üzgündü...
+Gryphus sonra dostu Jacob'u aradı, ama onu da bulamadı. Acaba Rosa onunla mı
+kaçmıştı?
+Rosa'nın gidişinin üçüncü günü Gryphus her zamankinden öfkeli bir halde Van Baerle'nin
+olduğu hücreye gitti.
+Van Baerle demir parmaklıklı pencerenin yanında oturmuş, Rosa'nın nerede olabileceğini
+düşünüyordu. Bir şeyler yapmak istiyordu ama elinden hiçbir şey gelmiyordu. Sonra
+kaçış yolları aramaya başladı... Kendi kendine: "Nasıl kurtulabilirim buradan? Pencerede
+demir var, kapı çok sağlam ve Gryphus her an beni gözetliyor," diye düşündü.
+O sırada Gryphus hücreye girdi. Elinde büyük bir sopa vardı. Gözleri öfke ile parlıyordu.
+Van Ba-erle onun geldiğini duydu ama, dönüp bakmadı bile... Sonra bir şarkı söylemeye
+başladı.
+"Ben dünyanın çevresinde dönen
+Ve asla ölmeyen ateşten bir çocuğum.
+
+Ben su ve havanın kızıyım.
+Toprağın ve gökyüzünün çocuğuyum.
+Gryphus, büsbütün çileden çıkmıştı..."
+"Hey şarkıcı! Beni duyuyor musun?" diye bağırdı.
+Van Baerle kafasını çevirmeden, "Günaydın," dedi ve şarkısına devam etti:
+"Ayağım güzel kahverengi toprağa basıyor.
+Ve başımı gökyüzüne kaldırıyorum.
+Ruhum, doğumumla birlikte cennetten geliyor.
+Ve ölümümle yeniden cennete gidiyor."
+Gryphus, Van Baerle'ye yaklaştı ve elindeki sopayı sallayarak:
+"Sana gerçeği söyletmek için zor kullanacağım," dedi.
+"Yani bana vuracak mısın?"
+"Tabii. Neden olmasın?"
+"Bunu yaparsan işten kovulursun. Kanunda böyle yazıyor."
+"Elimi değil, sopayı kullanacağım. Kanun elden söz ediyor, sopadan değil."
+"Kanun sopa kaldırana, sopa kaldırılır der..."
+"Vay! Bir de beni tehdit ediyorsun? Öyle mi?" diyerek cebinden bir bıçak çıkardı.
+"Bir bıçak!" diye haykırdı Van Baerle. Ve Gryphus'un üstüne atılarak elindeki sopayı kaptı
+ve savunmaya geçti. Birbirlerinin yüzüne bakarak durdular.
+"Pekâlâ," dedi Van Baerle. "Ne istiyorsun?"
+"Kızım Rosa'yı istiyorum."
+"Kızın mı?"
+"Evet, onu bir yere gönderdin. Nereye ve niçin gönderdiğini, öğrenmek istiyorum."
+"Eğer sen bilmiyorsan, ben nasıl bilebilirim?"
+"Seni konuşturacağım!"
+Böyle bağıran Gryphus, elindeki bıçakla Van Ba-erle'nin üzerine yürüdü.
+Van Baerle sopa ile gardiyanın eline vurup bıçağını yere düşürdü.
+Sonra Gryphus'u avaz avaz bağırtıncaya dek dövdü.
+Diğer gardiyanlar yetişip, Gryphus'u kurtardılar. Gyrphus ayağa kalkıp:
+"Kanuna göse gardiyanın saldıran tutuklu kurşuna dizilir," dedi. "Yarın sabah hapishane
+avlusunda kurşuna dizileceksin!"
+O sırada Prens'in mektubunu getiren Kaptan Van Decken hücrenin kapısından içeri girip:
+"On bir numaralı hücre burası mı?" diye sordu.
+"Evet, burası," diye yanıt verdi Gryphus.
+Sonra Van Baerle'ye dönüp:
+"Siz doktor Cornelius Van Baerle misiniz?"
+"Evet, efendim." "Öyleyse beni izleyin." Van Baerle:
+"Beni nereye götürüyorsunuz?" Gryphus:
+"Hemen kurşuna dizileceğinden kuşkun olmasın."
+"Her şeyin sonu geldi," diye düşündü Van Baerle.
+Sessizce görevliyi izledi. Bir taraftan da:
+"Bir daha Rosa'yı göremeyeceğim..." diye mırıldanıyordu.
+Hapishanenin avlusuna çıkmışlardı. Van Baerle bir dizi askerin orada hazır beklediğini
+gördü. Gryphus ise küfürler ederek Van Baerle'nin peşinden koşuyordu.
+"Bu adamın peşimde böyle küfür ederek dolaşması doğru değil," dedi Van Baerle.
+Kaptan Van Decken:
+
+"İyi ama hakkınızda iyi şeyler düşünmesini bekleyemezsiniz. Adama iyi bir sopa
+çekmişsiniz."
+"Bana bıçakla saldırdı. Ben sadece kendimi korudum."
+Sonra:
+"Beni nereye götürüyorsunuz?" diye sordu.
+Van Decken dört atlı arabayı gösterip:
+"Binin," dedi.
+"Ah," dedi Van Baerle. "Sanırım öldürmeden önce şehir meydanında arabayla herkese
+gösterecekler beni..."
+Van Baerle'nin yanında duran bir asker:
+"Hayır," dedi. "Böyle bir şey olacağını sanmıyorum. Ama bazen tutukluyu hapishaneden
+alıp, evinin önünde kurşuna dizerler."
+Van Baerle:
+"Bu güzel sözler için teşekkür ederim," dedi.
+Araba hareket etti. Gryphus arkalarından:
+"Kızımı geri ver!" diye feryat ediyordu.
+Araba gün boyunca yol aldı. Dort'u geçip, Rot-terdam'a yönelmişlerdi. Delft'e
+vardıklarında saat akşamın beşiydi.
+"Nereye gidiyoruz?" diye Van Baerle yeniden sordu.
+Kaptan Van Decken bu soruya yanıt vermedi. Sabahın erken saatlerinde Haarlem'e
+vardılar.
+1673 yılı Mayısının on beşi Haarlem kenti için büyük bir gündü. Lâle Bayramı
+kutlanıyordu. Bu yıl, lâlenin siyah lâlenin bulunuşu nedeniyle daha-bir önem kazanmıştı.
+Siyah lâleyi bulan mutlu kişiye Prens tarafından verilecek yüz bin guldenlik ödül töreni
+için tüm hazırlıklar tamamlanmıştı. Önemli kişiler bir sıra halinde alana geldiler. Önde
+siyahlar giyinmiş Van Herysen yürüyordu. Arkasında ise Haarlem'in önde gelen çiçek
+yetiştiricileri vardı. Daha geride hukukçular, bilim adamları, lordlar ve resmî görevliler
+geliyordu. Tüm bu kişilerin ortasında ise siyah lâle taşınıyordu. Kenarları altın işlemeli,
+siyah ipek bir kumaşın üzerine konmuştu.
+Ba��kan Van Herysen göründüğünde alanda bulunan insanlar bağrışmaya başladılar...
+Herkes siyah lâlenin şanslı sahibini görmeye çalışıyordu.
+Çiçek Yetiştiricileri Başkanı olarak Van Herysen yaptığı konuşmanın sonunda:
+"Ve şimdi," dedi. "Siyah lâleyi yetiştiren kişinin öne çıkmasını istiyorum."
+Isaac Boxtel öne çıktı. Gözleri lâlede değil, para dolu çantadaydı.
+Halk tekrar bağrıştı.
+Boxtel:
+"Prens birkaç dakikaya kadar gelecek ve yüz bin guldeni bana verip, lâlenin adının
+'Boxtel'in Siyah Lâlesi' olduğunu açıklayacak," diye düşündü. Ve gözleriyle Rosa'yı
+araştırdı. "Acaba bir sorun çıkarır mıydı bu kız?"
+O sırada uzaktan bir araba göründü. Toz içindeydi. Arabayı çeken atlar perişan
+görünüyordu, üzün yoldan geldiği belliydi.
+Arabada Van Baerle ve Kaptan Van Decken vardı. Van Baerle yorgun olmasına karşın
+pencereden insanları izliyordu.
+"Bu kalabalık neden toplanmış?" diye sordu. "Bayram mı var?"
+"Evet." diye karşılık verdi Kaptan Van Decken.
+Araba yoluna devam etti.
+
+"Çeşit çeşit çiçekler görüyorum."
+"Evet. Bugün en büyük çiçek bayramı. Haar-lem'liler çiçeği çok severler."
+"Ne güzel renkler! Ben de çiçekleri çok severim!"
+"Dur!" diye seslendi Van Decken arabacıya. "Dur da, bu bay çiçekleri görebilsin."
+"Çok iyisiniz. Ama başkalarının sevinci ve mutluluğu bana acı veriyor. Devam etsin."
+"Nasıl isterseniz. Çiçekleri sevdiğiniz için durmasını söyledim... Çünkü bu tek bir çiçeğin
+bayramı."
+"Hangi çiçek?"
+"Lâle."
+"Ya! Bugün Lâle Bayramı mı?"
+"Evet, ama bu sizi üzüyor, araba yoluna devam etsin."
+"Ödül de bugün mü veriliyor?"
+"Evet. Siyah lâlenin sahibine ödülü bugün verilecek."
+Aldığı yanıtkarşısında Van Baerle'nin yüzü bembeyaz oldu.
+"Ah!" dedi. "Tüm bu insanlar için üzülüyorum. Çünkü görmek istediklerini
+göremeyecekler."
+"Ne demek istiyorsunuz?"
+"Siyah lâleyi görmek istedikleri halde göremeyecekler. Çünkü onu benim tanıdığım kişi
+dışında yetiştiren yok."
+"Yanılıyorsunuz, bugün Haarlem'lilerin tümü siyah lâleyi seyrediyor."
+Kaptan Van Decken'in bu sözleri üzerine Van Ba-erle başını arabanın penceresinden
+çıkardı.
+"Siyah lâle!" diye haykırdı. "Nerede o? Nerede?"
+"Orada," dedi Kaptan Decken.
+"Göremiyorum."
+"Artık içeri girin. Yola devam etmeliyiz."
+"Oh! İzin verin göreyim onu! Lütfen, ne olur! Gerçekten kömür gibi siyah mı? Lütfen inip
+yakından bakayım!"
+"Delirdiniz mi? Böyle bir şeye nasıl izin verebilirim?"
+"Yalvarırım!"
+"Bir tutuklu olduğunuzu unutuyorsunuz."
+"Ben bir tutukluyum ama bana güvenebilirsiniz. Kaçmayacağıma dair size söz
+veriyorum!.. Belki benim çalınan lâlemdir. Onu bir kez gördükten sonra öleyim, ne olur?"
+"Susun artık! Neredeyse. Orange Prensi gelecek. Emirlerine karşı geldiğimi duyarsa bana
+çok kızar."
+Van Baerle, Kaptan Decken'i zor durumda bırakmamak için yerine oturdu. Prens tam
+arabanın yanından geçerken başını yeniden uzattı. Prens durdu ve ona baktı. Kaptan Van
+Decken'e:
+"Kim bu adam?" diye sordu.
+Kaplan Decken hemen arabadan inerek:
+"Efendim," dedi. "Bu emrettiğiniz gibi, Loeveste-in'den getirdiğimiz tutuklu.
+"Anladım. Peki, ne istiyor?"
+"Burada kısa bir süre kalmak istiyor."
+"Siyah lâleyi görmek istiyorum!" diye haykırdı Van Baerle. "Efendim yalvarırım, siyah
+lâleyi görmeme izin verin. Ondan sonra ölmeye hazırım."
+Prens, Kaptan Decken'e:
+
+"Hapishanede karışıklığa neden olan ve gardiyanı öldürmeye kalkışan bu mu?" diye
+sordu.
+Sonra tutukluya arabadan inmesi için izin verdi.
+Dört askerin eşliğinde, Van Baerle siyah lâleye doğru yürüdü. Lâleye yaklaştıkça heyecanı
+da artıyordu.
+Sonunda onu gördü. Bir daha asla göremeyeceği lâlenin çevresi güzel kızlarla çevrilmişti.
+Siyah Lâle'nin, harika bir görüntüsü vardı.
+O sırada Prens ayağa kalktı. Kalabalığın içinde özellikle üç kişinin yüzü dikkatini
+çekiyordu. Box-tel, aç gözlerle para çantasına bakıyordu. Parayı al-mak için can attığı
+belliydi. Diğer yandan Van Ba-erle'nin bütün dikkati lâlede yoğunlaşmıştı. Daha ileride
+duran Rosa bir gelin gibi giyinmişti. Gözlerinden yaşlar akıyordu. Yanında onu koruyan
+bir asker duruyordu.
+Prens, herkesin duyabileceği bir ses tonuyla konuşmaya başladı:
+"Hepinizin bildiği gibi bugün siyah lâleyi yetiştiren kişiye yüz bin guldenlik ödülü
+vermek için toplanmış bulunuyoruz. Bu olay, kentimizin onur defterine geçecektir. Şimdi
+lâlenin sahibi buraya gelsin."
+Prens, kalabalığın arasında bulunan Boxtel, Van Baerle ve Rosa'ya bakıyordu... Boxtel
+çevresindekileri iterek öne fırladı. Van Baerle ona baktı, biraz kımıldadı, sonra durdu.
+Birden Rosa'nın öne çıktığını gördü.
+Boxtel'in yüzü öfkeden kıpkırmızı olmuştu. Van Baerle sevinçle haykırdı:
+"Rosa! Rosa!"
+Prens, Rosa'ya:
+"Bu çiçek senin öyle mi çocuğum?" diye sordu.
+"Evet, efendim," dedi Rosa.
+Bu sırada Van Baerle kendi kendine:
+"Ben unutuluyorum, onu sevdim, ama o beni unuttu," diye söyleniyordu.
+Boxtel olduğu yerde adeta donup kalmıştı.
+"Her şey bitti!.." diye inledi.
+Prens:
+"Bu lâlenin adı," diye sürdürdü konuşmasını... "Rosa Baerle'dir... Yani bu genç hanımın
+gelecekteki..."
+Bu sözleri duyan Van Baerle tarifsiz bir sevinçle öne fırladı. Prens, Rosa ve Van Baerle'nin
+ellerini tutup birleştirdi. Aynı anda Boxtel yere yığılmıştı. Tüm umutlan kırılmıştı. Onu
+yerden kaldırdılar... Adam öimek üzereydi...
+Ama bayram coşkuyla devam etti.
+Müzik çaldı, insanlar coşku içinde dans ettiler. Aralarına Rosa ve Van Baerle'yi de aldılar.
+El ele yürüyerek Town Hall'a geldiler. Prens burada durdu. Siyah Lâle'nin yanısıra
+taşınan yüz bin guldenin bulunduğu çantayı işaret etti.
+"Bu paranın kimin tarafından kazanıldığına karar vermek çok güç... Sizin mi, Rosa'nın
+mı?.. Siz, Cornelius Van Baerle, soğanı buldunuz ama, onu Rosa yetiştirdi ve çiçek haline
+getirdi. Ben parayı Rosa'ya vereceğim; sadece siyah lâleyi yetiştirdiği için değil, aynı
+zamanda dürüstlüğü ve yürekliliği için..."
+"Yalnız lâleyi yetiştirdiği için değil, aynı zamanda serbest bırakılmanız gerektiğini
+kanıtladığı için de Rosa'ya teşekkür etmelisiniz. İşlemediğiniz bir suç nedeniyle
+tutuklanmışsınız. Eviniz ve topraklarınız size geri verilecek. Siz, De Witte kardeşlerin
+dostusunuz. Cornelius De Witte'nin ilk adı size verilmiş... Şimdiden sonra bu adın
+
+değerini sürdürerek yaşayın. De Witte kardeşler, halkın öfkeli olduğu bir sırada
+haksızlığa uğrayarak öldürüldüler. Onlar büyük ve değerli insanlardı, Hollanda onlarla
+gurur duymaktadır."
+İki sevgili, Prens'in önünde diz çöktüler.
+Prens hüzünle:
+"Ah," dedi. "Mutlusunuz, benden daha mutlusunuz. Prensinizin hiçbir zaman
+olamayacağı kadar mutlusunuz. Ben Hollanda'nın büyüklüğünü düşünüyorum. Siz ise
+onun güzelliğini ve gerçek büyüklüğünü, çiçeklerini, güzelliğini düşlüyorsunuz."
+Prens bunları söyledikten sonra arabasına binip oradan ayrıldı.
+Van Baerle ile Rosa kısa bir süre sonra evlendiler. İki güzel çocukları ve bir çok lâleleri
+oldu. Oldukça yaşlanmış olan Gryphus da onların bahçıvanlığını yaptı.
+Van Baerle ile Rosa'nın yaşamlarını sürdürdükleri evin kapsının üstünde şu satırlar
+yazılıdır:
+"Çok acı çekenler, mutlu olmaya en fazla hak kazananlardır."
+
+
+                                                            - SON -

p01__Tüm_Kitaplar_Alvin_H._Marill_-_Movies_Made_for_Television_1964-2004__b474ba01d6.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+version https://git-lfs.github.com/spec/v1
+oid sha256:cccd1ef5ff3d4f9ddac4b80ec4f012cbbb2acc1dc6f583a45145ff86490dda8e
+size 13322976

p01__Tüm_Kitaplar_Anadolu_Üniversitesi_Açıköğretim_Fakültesi_Yayınları_1_Edebiyat_Bilgi_ve_Kuramları_Ünite_5__fdd087ca1e.txt

@@ -0,0 +1,1891 @@
+Şiir Bilgisi                             ÜNİTE
+
+
+ Yazar
+ Yard. Doç. Dr. Canan İLERİ      5
+
+
+
+
+
+Amaçlar
+
+Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
+•  Sanat dalları içinde edebiyatı ve edebiyat içinde şiiri tanıyacak,
+•  Konularına göre şiir türlerini, bu türlerin ayrı ayrı özelliklerini
+   öğrenecek,
+•  Şiirin teknik özelliklerinden ölçüyü kavrayacak,
+•  Aruz ölçüsüyle hece ölçüsü arasındaki ayrılıkları bilecek,
+•  Şiirde uyağı sezmeyi ve incelemeyi öğrenecek,
+•  Uyaklı seslerden yararlanarak uyak türlerini kavrayacak,
+•  Şiirin ahenk ögelerinden birinin de redif olduğunu öğrenecek-
+    siniz.
+
+
+İçindekiler
+
+•  Giriş                                                 79
+•   Şiir                                                  79
+•  Konularına Göre Şiir Türleri                            80
+•  Edebiyat Akımlarına Göre Şiir Türleri                    89
+•  Teknik Özelliklerine Göre Şiir Türleri                    90
+•  Özet                                                107
+•  Değerlendirme Soruları                               107
+
+Çalışma Önerileri
+
+•  Bir düz yazı ile bir şiiri karşılaştırarak, aradaki ayrılıkları belirti-
+    niz.
+•  Lirik şiirle epik şiirin özelliklerini öğrendikten sonra, bu iki tü-
+   rü konusu bakımından inceleyiniz.
+•  Şiirin teknik özelliklerini öğrendikten sonra serbest şiirle, hece
+   ölçüsüyle yazılmış bir şiiri karşılaştırınız.
+•  Ünitenin sonundaki kaynaklara ulaşmaya çalışarak, daha geniş
+    bilgi edininiz.
+•  Ünite sonundaki soruları yanıtlayarak, siz de benzer sorular
+    türetiniz. Bilmediğiniz konuları bir kez daha gözden geçiriniz.
+
+
+
+
+
+A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           79
+
+
+ 1. Giriş
+
+
+  Edebiyat, söz ile yazıya dayanan sanatlı bir anlatım biçimidir. Sanat, düşünceye
+ biçim verme işidir. Düşünce maddeye biçim veriyorsa plâstik sanatlar, harekete bi-
+ çim veriyorsa harekete dayalı sanatlar, sese biçim veriyorsa ses sanatları, söze biçim ve-
+ riyorsa söze dayalı sanatlar oluşur.
+
+
+                                      Sanat
+
+
+     Plâstik Sanatlar       Hareket Sanatları      Ses Sanatları     Söz Sanatları
+
+       Resim              Dans                 Müzik             Edebiyat
+
+        Heykel                Bale                 Opera                 [Şiir
+
+        Seramik                Jimnastik                 Tiyatro vb.       Öykü
+
+        Mimarlık vb.          Pantomim vb.                      Roman vb.]
+
+ Yukarıdaki çizelgeye göre edebiyat; söze biçim veren sanattır. Duygu ve düşünce-
+  leri dile getirmenin yine iki türü vardır: şiir ve düz anlatım. Her ikisi de çok önceden
+ yalnız sözlü idi; çünkü yazının kullanılmadığı dönemlerde başka anlatım türü yok-
+  tu. Yazı kullanılmaya başlanınca, yazılı anlatım ile anlatılanlar daha emekli ve daha
+  kalıcı oldu. Öyle ise edebiyatın iki anlatım türü vardır: sözlü anlatım, yazılı anlatım. Bu
+  bilgilere göre tanımlarsak, edebiyat, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı ola-
+ rak en güzel, en etkili biçimde anlatımıdır. Ancak her edebiyat ürününün sanat de-
+ ğeri yoktur, kimilerinde düşünce yönü ağır basmaktadır. Buna göre de edebiyat
+  eserlerini aşağıdaki gibi ayırabiliriz.
+
+
+
+                                       Edebiyat
+
+
+
+             Sanat Değeri Taşıyanlar               Bilgi ve Haber Değeri Taşıyanlar
+
+                         Şiir                                  Makale
+
+                Öykü                                      Fıkra
+
+               Roman                           Deneme
+
+                      Tiyatro eseri vb.                                  Eleştiri vb.
+
+
+ 2. Şiir
+
+  Şiir; eskilere göre ölçülü, uyaklı, özel dizilişli dizelerden oluşan söz söyleme sa-
+  natıdır; yenilere göre ise yalnız ahenkli söz söyleme sanatıdır. Demek ki eski şairler
+ şiirde ahengi ölçü ve uyakla sağlıyorlardı; ritmi de durakla. Ayrıca nazım şekli, na-
+ zım birimi gibi şiirin dış yapısını ilgilendiren teknik özellikleri de kullanıyorlardı.
+ Terim olarak şiire önce koşuk, Osmanlı döneminde nazım, sonraları şiir, günü-
+ müzde ise kimileri şiir derken, kimileri Türklerin kullandığı ilk terime dönerek
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+80                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                         koşuk demektedir. Şair için önce kam, baksı, şaman, ozan; Osmanlı döneminde na-
+                          zım, şair denildi. Günümüzde ise kimileri şair derken, kimileri ozan adını kullan-
+                        maktadır.
+
+
+                               Şiir de türlü yönleriyle ele alınıp incelenebilir. Konularına göre, edebiyat akımlarına
+                          göre, teknik özelliklerine göre, üretildiği döneme göre...
+
+
+                                                                                 Şiir
+
+
+                             Konularına Göre Şiir Türleri           Teknik Özelliklerine Göre Şiir Türleri
+
+                                             Lirik şiir                                     Şiirde ölçü türleri
+
+                                  Epik şiir                                    Şiirde uyak türleri
+
+                                       Didaktik şiir                                 Şiirde redif türleri
+
+                                      Pastoral şiir                        Nazım şekline göre şiir türleri
+
+                                           Satirik şiir
+
+                                   Dramatik şiir
+
+
+
+                           Edebiyat Akımlarına Göre Şiir Türleri         Üretildiği Döneme Göre Türk Şiirinin Türleri
+
+                                             Klâsik şiir                                      İslâmiyet Öncesi Türk şiiri
+
+                                       Romantik şiir                             Halk şiiri
+
+                                       Parnasyen şiir                            Divan şiiri
+
+                                        Sembolik şiir                              Tanzimat şiiri
+
+                                          Dadaist şiir                                     Servet-i Funun şiiri
+
+                                                 Sürrealist şiir                              Cumhuriyet şiiri
+
+                                                                        1940 Sonrası şiiri
+
+                        Çizelgedeki her kümeyi gözden geçirelim.
+
+
+                  3. Konularına Göre Şiir Türleri
+
+                           Şiirde her konu işlenebilir. Şair isterse duygularını, isterse güzel bir görünümü, is-
+                           terse bilgisini şiirle anlatabilir. Konularına göre; lirik, epik, didaktik, pastoral, satirik,
+                         dramatik şiir olmak üzere altı türlü şiir vardır; fakat şiirin düşünceden çok duyguya
+                          seslendiği düşünüldüğünde, insanların duygu yoluyla da eğitildiği gerçeğine ba-
+                         kıldığında bu türler birbirinden kesin çizgilerle ayrılamaz. Ancak bir şiirde bu altı
+                          özellikten en çok hangisi öne çıkarsa, şiir o türde yazılmış sayılır.
+
+
+
+                       3.1. Duygusal (Lirik) Şiir
+
+
+                     Hayal gücü, ahenk ve duygulardan oluşan şiire lirik şiir denir. Şair özenle seçtiği
+                        sözcük, sözcüğün mecaz anlamları, sözcükler arası anlam bağları ve ritmle okuyanı
+                      ya da dinleyeni kendi duygu dünyasına çekmeyi başarır. Şiir bir etkiye karşı tepki-
+                        nin ürünüdür; öyleyse şair kendi duymadığı bir duyguyu anlatamaz. Ne ki şair bizi
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           81
+
+
+ yoklayıp geçen ya da yoğunlukla yaşadığımız duyguları yazarak kalıcı yapan kişi-
+  dir. Lirik şiirlerde işte bu duygu daha belirgindir. Şiir Türkçe Sözlük'te “1. Zengin
+  sembollerle, ritimli sözlerle, seslerin uyumlu kullanımıyla ortaya çıkan anlatım biçimi; 4.
+ Düş gücüne, gönle seslenen; duygu ile coşku uyandıran, etkileyen yön" diye tanımlanır.
+ Bu tanımlara göre her şiir biraz liriktir.
+
+
+ Aşağıdaki şiiri okuduktan sonra sizde uyandırdığı duyguları ve izlenimleri yazı-
+ nız.
+
+
+     Kitabe-i Seng-i Mezar
+
+
+      Tüfeğini depoya koydular,
+      Esvabını başkasına verdiler,
+      Artık ne torbasında ekmek kırıntısı,
+    Ne matarasında dudaklarının izi;
+     Öyle bir rûzigâr ki,
+     Kendi gitti,
+      İsmi bile kalmadı yadigâr.
+      Yalnız şu beyit kaldı
+     Kahve ocağında el yazısıyla:
+            "Ölüm Allahın emri
+                 Ayrılık olmasaydı."
+                             Orhan Veli
+
+
+ Duygu insanın doğasında var olduğuna göre, insanda duygunun tarihi düşünce-
+ den öncedir. Belki de insanlığın ilk şiirleri liriktir. Eldeki verilere göre ilk şiirlerde
+ duygu o kadar önde idi ki, şiirdeki duygu müzik ile de desteklendi. Eski Yunan'da
+  şiirin lyr denilen dört telli saz eşliğinde söylendiğini, lirik şiir teriminin de bun-
+ dan türediğini biliyoruz. Batı'da toplumuna göre şiir; gitar, lavta, fülüt eşliğinde
+ söylenmekteydi. Eski Yunan'da şiir koroları da vardı. Şiir, şarkı gibi besteli olarak
+ solo ya da koro söylenirdi. Eski Yunan'da şiirin bu dönemine eolien dönemi, müziğin
+ yanı sıra şiire toplu dansın da katıldığı ikinci dönemine dorilen dönemi, lirik şiirin yal-
+ nızca okunduğu dönemine ise İskenderiye dönemi denilmektedir. Orta Çağda Batı şii-
+  ri yine musiki ile birleşir. Eski Türklerde ait olduğu boya göre kam, ozan, baksı gibi
+ adlar alan şairler, şiirlerini kopuz denilen saz eşliğinde söylüyorlardı. Dinleyenler-
+ deki duyguyu daha coşturmak için dans da ederlerdi. Günümüzde şarkı, türkü,
+ opera, bale, müzikli oyun gibi türlerde şiir ile müziği bir arada duyuyoruz. Şiir söy-
+ lemek ya da okumaktaki ses tonlaması, konuşmaktan ya da okumaktan ayrı olmak-
+  la birlikte müziksizdir.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+82                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                            3.1.1. Lirik Şiirin Özellikleri
+
+                          Eskiler lirik şiiri biçimine göre, eleştirici dediğimiz yeniler özüne göre tanımlamak-
+                             tadırlar. Lirik şiir duyguya dayanır, ölümsüzlüğünü de buna borçludur; çünkü he-
+                  men hemen lirizme dayanmayan şiir yoktur. Bir şiir hem epik, hem lirik, hem pasto-
+                             ral olabilir. Duygudaki canlılık, sıcaklık okuyanı ya da dinleyeni de saracak kadar
+                       coşkulu olmalıdır. Şair bunu, kurduğu şiir cümlelerinde seçtiği sözcüklerle, hatta
+                            seslerle sağlar. Şiirdeki duygu kişiseldir; yani bir olay, bir durum karşısında şair ne
+                     duyuyorsa o. Bu nedenle şiir dili ne kadar resmî olursa olsun içtenliğini yitirmez:
+
+
+                                                    Bir Bahar Akşamı
+
+
+                               Bir bahar akşamı rastladım size,           İçimde uyanan eski bir arzu,
+                                 Sevinçli bir telâş içindeydiniz.            Dedi ki yıllardır aradığım bu.
+                            Derinden bakınca gözlerinize,            Şimdi soruyorum büküp boynumu,
+                         Neden başınızı öne eğdiniz?            Daha önceleri neredeydiniz?
+                                                                                   Şarkı sözü
+
+
+                           Lirik şiirin konusu eskiden aşk, ölüm, kahramanlık, din gibi konularla sınırlı iken,
+                   günümüzde konu alanı çok genişlemiştir. İnsanla, evrenle ilgili her konuda lirik şiir
+                             yazılabilir:
+
+
+                           Hiç uyarmadan                    Kızaran nara benzersin dalın tepesinde
+                              Kasırga nasıl sökerse            En yüksek dalında unutulmuş, bir ağacın.
+                               Meşeleri kökünden                  Hayır, unutulmuş değil, yetişilememiş.
+                           Öyle sarsıyor yüreğimi aşk."
+                                                  Sappho (Çeviren: Azra Erhat, Orhan Veli)
+
+
+                           Eski Türk şiirinden bir örnek      Bugünkü Türkçeye çevrilişi
+
+
+                          Üdig mini komıttı                   Aşk beni coşturdu heyecanlandırdı;
+                              Sakınç manga yumıttı                 Dert bende toplandı.
+                         Könglüm angar emitti               Gönlüm ona meyletti;
+                      Yüzüm mening sargarur            Yüzüm benim sararıyor.
+
+
+                                                      . . . . .                                                            . . . . .
+
+
+                              Bardı közüm yarukı                Gözümün nuru sevgilim gitti.
+                              Aldı özüm konukı                Özümün konuğunu aldı.
+                         Kanda erinç kanı-kı                    Nerede ki nerde?
+                         Emdi udın odgarur                    Şimdi uykularım kaçıyor.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           83
+
+
+      Kördi meni emleyü                     Beni gördü, tedavi etti;
+      Bakdı manga imleyü                 Bana baktı, selâmladı..
+     Kaldım köngül tumlıyu              Gönlüm donup kaldı.
+     Kadgu meni torgurur                  Kaygı beni zayıflatıyor.
+
+
+
+ 3.2. Destansal (Epik) Şiir
+
+
+  Bir ulusun başından geçen tarih olaylarını, toplum ile ilgili sorunları, doğal afetleri
+ ve bu olaylarda kahramanlık gösterenleri anlatan tarihsel olmakla birlikte olağa-
+ nüstülüklerle efsaneleşmiş, masallaşmış bir şiir türüdür. Eski Yunan'da bu tür şiire
+  epos, Batı'da epope, Türk Edebiyatında destan denir. Epik şiirin üç yönü vardır: ko-
+ nusunun kahramanlığa dayanması, olağanüstülük, kompozisyon.
+
+
+ Epik şiirde konu kahramanlıktır.
+
+
+ Epik şiirin konusu tarihten alınır. Fakat tarihe dayalı olaylar halkın hayal gücü ile
+ beslene beslene dilden dile dolaşırken gelişir, genişler, yücelir; gerçekle ilgisi azalıp
+ olağanüstülük kazanır. Ana olay destanın çekirdeği, diğer olaylar destanın kolları
+ olur. Eski Yunan'da bunlara epizot denir.
+
+
+ Bütün olaylı anlatımlarda olduğu gibi epik şiirdeki olay da çok canlı ve hareketlidir.
+ Bir ana olay ile bu ana olayı engellemeye çalışan ya da ana olaya yardımcı olan pek
+ çok yan olay akışı vardır. Batı'da epizot denen bu yanlara olay Türk destanlarında kol
+ denir. Epik şiirin uzunluğu bu epizotların çokluğuna bağlıdır.
+
+
+ Dede Korkut Hikâyeleri'ndeki her hikâyeyi daha büyük bir destanın epizotları
+ olarak düşenebiliriz misiniz? Neden?                         ?
+
+ Yaşanmış olayın üzerinden uzun yıllar geçmeden destan oluşamaz; bu nedenle des-
+ tan kahramanı çok eski zamanlarda yaşamış bir kişidir. Kahramanın, bu koca za-
+ man diliminde, anlatıla anlatıla kötü nitelikleri varsa da kalmaz, ideal insan tipi hat-
+  ta yarı Tanrı tipi ortaya çıkar. Kahramanda karakter değil tipleme vardır. Epik şiirde
+ ulusal özellikler, gelenekler vardır; kahramanı da ulusaldır. Epik şiirlerde anlatıldı-
+ ğı dönemlerin uygarlığından izler bulunur. Söz gelimi, Oğuzların demiri işledikle-
+  rini Ergenekon destanından öğreniyoruz. Epik şiirin bir kahramanla gelişmesi, ya-
+ şaması olanaksızdır. Bu yüzden ikinci, üçüncü dereceden kahramanlar; hatta hay-
+ van kahramanlar başkahramana yardımcı olurlar.
+
+
+ Epik şiirin en belirgin özelliği nedir?                         ?
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+84                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                       Olağanüstülük, epik şiirin en belirgin özelliğidir.
+
+
+                      Epik şiirde olaylar olağanüstüdür; duygular, düşünceler olağanüstüdür. Oğuz Ka-
+                     ğan bir ışık olarak yeryüzüne inen, sonradan güzel bir kız olan peri kızı ile evlenir,
+                      Dede Korkut Hikâyeleri'nde insan ile hayvan arası Tepegöz adında bir dev vardır, Kö-
+                         roğlu'nun atı uçar, Yunan epiğindeki Tanrılar ölümsüzdür, Prometheus'un ciğerini
+                            bir kuş her gün yer bitirir, ciğer ertesi güne kadar tamamlanır, Prometheus ölmez...
+
+
+                     Epik şiirlerde işte bu olağanüstü yaratıklarla birlikte yaşayan ya da olağanüstü
+                        devlere karşı savaşan ve çoğu kez onları aklıyla yenen yine olağanüstü kahra-
+                     manlar vardır.
+
+
+                     Epik şiirde nasıl bir anlatım görülür?     ?
+
+                      Epik şiirin anlatımı öykülemedir. Doğa, eşya ve kişi betimlemeleri kısaca, olay anı
+                             ise daha ayrıntılı verilir. Karşılıklı konuşma ya da söylev türü konuşmalar vardır.
+                     Kimi epik şiirlerin, dilden dile dolaşırken yazıya geçirilinceye kadar, şiir biçimi bo-
+                         zularak, düz anlatıma dönüşmüştür.
+
+
+                      Epik şiirler, oluşum tarihine göre doğal epik ve yapay epik olmak üzere ikiye ayrılır.
+                       Doğal epikler o kadar eski tarihte oluşmuştur ki ilk söyleyeni unutulmuş, her anlatan-
+                    dan bir şeyler eklenerek genişlemiştir. Kırgızların Manas Destanı uzunluk bakımın-
+                    dan belki de en uzun olanıdır. Yazıya geçirilmişi 16.000 beyit kadardır; hâlâ da geliş-
+                       mesini sürdürmektedir.
+
+
+                    Daha yeni olaylar için de epik şiirler yazılır. Bunlardaki olay da yazan da bellidir.
+                    Oluşma aşamasında yazıya geçtiği için, artık yapıları değişmeden yıllarca kalabile-
+                           ceklerdir. Böyle epik şiirlere yapay epik denilmektedir. Doğal epik türü için Türk Des-
+                               tanları, Yunan Destanları, Fin, Alman Destanları gösterilebilir.
+
+
+                      Bunlar için daha geniş bilgi, Halk Edebiyatı kitabınızın ilgili bölümünde veril-
+                       diğinden, burada yalnız Türk edebiyatındaki yapay destanlardan bir örnekle ye-
+                            tinilecektir.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           85
+
+
+                        Kurtuluş Savaşı Destanı'ndan
+
+
+  Saat 2.30                               Ve Afyon önünde
+
+  Kocatepe yanık ve ihtiyar bir bayırdır,              Altıgözler Köprüsü'nün altından
+
+  ne ağaç, ne kuş sesi,                                    gündoğuya dönerek
+
+              ne toprak kokusu vardır.            ve Konya tren hattına rastlayıp yolda
+
+  Gündüz güneşin,                             Büyükçobanlar köyünü solda
+
+               gece yıldızların altında kayalardır     ve Kızılkilise'yi sağda bırakıp gider.
+
+  ve şimdi karanlıkta daha bizim               Düşündü birdenbire kayalardaki adam
+
+  ve dünya karanlıkta daha bizim                    kaynakları ve yolları düşman elinde kalan bütün nehirleri,
+
+  daha yakın                                 kim bilir onlar ne kadar büyük
+
+             daha küçük kaldığı için                    ne kadar uzundular?
+
+  ve bu vakitlerde topraktan ve yürekten           Birçoğunun adını bilmiyordu,
+
+        evimize, aşkımıza ve kendimize dair          yalnız Yunan'dan önce ve Seferberlik'ten evvel
+
+                         sesler geldiği için             Selimşahlar Çiftliğinde ırgatlık ederken Manisa'da
+
+  kayalıklarda şayak kalpaklı nöbetçi                 geçerdi Gediz'in sularını başı dönerek.
+
+  okşayarak gülümseyen bıyığını                  Dağlarda tek
+
+       seyrediyordu Kocatepe'den                               tek
+
+            dünyanın en yıldızlı karanlığını.                   ateşler yanıyordu.
+
+  Düşman üç saatlik yerdedir                      ve yıldızlar öyle ışıltılı, öyle ferahtılar ki
+
+  Ve Hıdırlık tepesi olmasa                        şayak kalpaklı adam
+
+  Afyonkarahisar şehrinin ışıkları gözükecek.         nasıl ve ne zaman geleceğini bilmeden
+
+  Şimali garbîde Güzelim dağları                        öcalıcı, güzel ve rahat günlere inanıyordu
+
+  ve dağlarda tek                                 ve gülen bıyıklarıyla duruyordu ki mavzerinin yanında,
+
+                  tek ateşler yanıyor.                  birdenbire beş adım sağında onu gördü.
+
+  Ovada Akarçay bir pırıltı halinde                 Paşalar onun arkasındaydılar.
+
+  ve şayak kalpaklı nöbetçinin hayalinde           O, saati sordu.
+
+        şimdi yalnız suların yaptığı                Paşalar "üç" dediler.
+
+                                bir yolculuk var.        Sarışın bir kurda benziyordu.
+
+  Akarçay belki bir akarsu                    Ve mavi gözleri çakmak çakmaktı.
+
+                 belki bir ırmak                  Yürüdü uçurumun başına kadar,
+
+                 belki küçücük bir nehirdir.              eğildi, durdu.
+
+  Akarçay Dereboğazı'nda değirmenleri çevirip      Bıraksalar
+
+         kılçıksız yılan balıklarıyla                     İnce, uzun bacakları üstünde yaylanarak
+
+        Yedişahitler Kayası'nın gölgesine girip     Ve karanlıkta akan bir yıldız gibi kayarak
+
+                                        çıkar,           Kocatepe'den Afyon ovasına atlayacaktı.
+
+       ve kocaman çiçekleri eflâtun
+
+                                  kırmızı                    . . . . .
+                                    beyaz
+       ve sapları bir, bir buçuk adam boyundaki
+                         haşhaşların içinden akar.
+
+
+                                    Nazım Hikmet Ran
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+86                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+                       3.3. Öğretici (Didaktik) Şiir
+
+
+                         Bilgilendirmek, öğretmek amacıyla yazılmış şiirlere didaktik şiir denir. Sözcük
+                      Grekçe "didasko"dan türetilmiş. Konusu düşüncedir. Kimi şiirlerde duygu ile öğre-
+                                ticilik iç içedir. Günümüzde öğretici eserler düzyazı ile yazılıyor. Eskiden yararlı
+                       düşünceler de belleklerde kolay kalması için küçük şiir dizeleriyle söylenirdi. Ata-
+                          sözlerinin bügünkü söyleniş biçimleri bile bu gerçeği doğrular niteliktedir:
+
+
+                         Ak akça kara gün içindir.                 Az veren candan, çok veren maldan.
+
+                                  Sakla samanı, gelir zamanı.                   Yere bakan, yürek yakan.
+
+                                 Tencere dibin kara, seninki benden kara.         Baskıdaki altından askıdaki salkım yeğdir.
+
+                                      Eli boşa "Ağa uyur"derler;                    Kazanırsan dost kazan,
+                                                      eli doluya "Ağa buyur" derler.           düşmanı anan da doğurur.
+
+
+                   Bunun yanında ilk sözlü sanat ürünlerinin şiir olduğu düşünülürse, öğretici nitelik-
+                            teki ilk eserlerin de şiir olması çok doğaldır. Zaten yazılış nedeni ne olursa olsun, her
+                        sanat eserinde en azından güzel, özlü söz söyleme, iyi bir örnek olma özelliği ile bir
+                               eğiticilik, öğreticilik vardır. Sanat eserini söyleyen ya da yazan bunu amaçlamasa bi-
+                              le ortaya çıkan gerçek budur. Yine de çok eskilerden beri ahlâk, din, felsefe, bilim ko-
+                        nularında öğretmeyi amaçlayan şiirler de yazılmıştır.
+
+
+                         Öğretici ilk şiir ne zaman, kim tarafından yazılmıştır?     ?
+
+
+                        Batıdaki ilk öğretici şiir örneğini İ.Ö. 8. yüzyılda yaşayan Hesiodos'ta buluyoruz.
+
+
+                      Hesiodos ahlâk ve din bilgileri verir.
+
+
+                                                                İki Kavga
+
+
+                         Bu dünyada kavganın bir türlüsü değil               O, eli ağır bir adamı bile iş görmeye kışkırtır.
+                                         İki türlüsü vardır. İnsan birini tanıdı mı över,           Zira biri bir başkasını çift sürmeye ekin ekmeye,
+                                Öteki ayıplanmalı; ruhları ayrıdır onların.              Evini barkını düzmeye çalışan bir zengini gördü mü,
+                                     Biri cengi ve öldürücü savaşı türetir,                  Çalışmak hevesine kapılır. Komşusu mal mülk
+                   O fenasıdır. Hiçbir ölümlü sevmez onu; ancak zorla                                   edinmeye
+
+
+                              Ölümsüzlerin buyruğu üzerine tapınır bu ağır kavgaya.  Çalışan insan komşusuna imrenir.
+                                 Ötekini karanlık gece daha önce doğurdu,            Bu kavga hayırlıdır ölümlülere.
+                                Göklerde yüksek tahtında oturan Kronosoğlu, onu.       Çanakçı çanakçıya gıpta eder, dülger dülgere
+                           Dünyanın köklerine yerleştirdi; insanlar için             Dilenci dilenciyi kıskanır, şair şairi.
+                                                          çok daha hayırlı olarak.       Ey Perses, sen bu öğütleri yerleştir aklına
+                                                                               Kötüye düşkün kavga, gönlünü işten alıkoymasın.
+                                                                                  Hesiodos
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           87
+
+
+  İ.Ö. 270'te Aratos doğa olaylarını şiir diliyle anlatır. Astronomi ile meteoroloji olay-
+  larını yazar. Lâtin Edebiyatında Lucretius (İ.Ö. 99), fizik ve ahlâk üzerine yazar,
+ Virgillius tarım bilgisi verir.
+
+
+ Türk Edebiyatında da didaktik şiirin başarılı ürünleri vardır. Bunlar önceleri dinî ve
+ ahlâkî eserlerdir. Sonraları efsane, fıkra, masal ve yergi şiirleri de yazılmıştır. Yu-
+ suf Has Hacip'ten Tevfik Fikret'e, Aşık Veysel'e pek çok şair didaktik şiir yazmış-
+  tır.
+
+
+                                Promete
+
+
+  Kalbinde her dakika şu ulvî tahassürün          Meçhul elektrikçisi, aktâr-ı fikretin
+
+  Minkar-ı âteşini duy, daimâ düşün:              Yüklen, getir -ne varsa- biraz meskenet-fiken,
+
+  Onlar niçin semâda, niçin ben çukurdayım?       Bir parça rûhu, benliği, idrâki besleyen
+
+  Gülsün neden cihan bana, ben yalnız ağlayım?..   Esmâr-ı bünye-hîzini, boş durmasın elin.
+
+  Yükselmek âsûmâna ve gülmek ne tatlı şey!       Gör dâima önünde esâtir-i evvelin
+
+                                             Gökten dehâ-yı nârı çalan kahramânını...
+
+  Bir gün şu hastalıklı vatan canlanırsa... Ey        Varsın bulunmasın bilecek nâm ü şânını.
+  Müştâk-ı feyz ü nûr olan âtî-i milletin
+                                                                 Tevfik Fikret
+
+
+ Fabl türünün ortaya çıkış nedeni de eğitim, öğretimdir. Bu konuda daha çok bilgi
+ için Yazılı ve Sözlü Anlatım kitabındaki "Sanat Değeri Olan Yazılar" konusuna
+ bakınız.
+
+
+
+ 3.4. Doğa Şiiri (Pastoral Şiir)
+
+
+  Kırları; çobanların yaşamını, aşklarını, üzüntülerini, sevinçlerini anlatan şiirlere
+  pastoral şiir denir. İlk pastoral şiirler pek gerçekçi değildi, olağanüstülükler vardı; fa-
+ kat anlatımı yalın idi, söz oyunları ile süslenmezdi. Pastoral şiir; monolog biçiminde
+  ise idil, diyalog biçiminde ise eglog adını alır. İdillerde çobanın aşkı yine onun ağ-
+ zından anlatılır, monolog olduğu için, doğal olarak eglogdan daha kısadır. Eglogda
+ çobanlar karşılıklı konuşarak kır yaşamının güçlüklerini anlatırlar. Ayrıca bir çoban
+ öldüğünde arkasından arkadaşlarının söylediği ağıtlar vardır; bunlara eleji denir.
+ Bu kurallara uygun şiirler Yunan edebiyatında Theokritos, Lâtin edebiyatında Ver-
+ gilus tarafından yazılmıştır. Günümüzde köy, kır, çoban yaşamını anlatan her şi-
+  iri pastoral sayıyoruz.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+88                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                                                   Bingöl Çobanlarına
+
+
+                        Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum,      Gün biter, sürü yatar ve sararan ayla,
+                      Bu dağların en eski âşinasıdır soyum.            Çoban hicranlarını basar bağrına yayla.
+                                 Bekçileri gibiyiz ebencet buraların,                              - Kuru bir yaprak gibi kalbini eline al!
+                      Bu tenha ovaların, bu vahşi kayaların             Diye hıçkırır kaval:
+                           Görmediği gün yoktur sürü peşinde bizi.            Bir çoban parçasısın, olmasan bile koyun,
+                         Her gün aynı pınardan doldurup testimizi,       Daima eğeceksin başkalarına boyun;
+                               Kırlara açılırız çıngıraklarımızla.                Hulyana karışmasın ne şehir, ne de çarşı,
+                                                                       Yamaçlarda her akşam batan güneşe karşı
+                     Okuma yok, yazma yok, bilmeyiz eski yeni;        Uçan kuşları düşün, geçen kervanları an,
+                           Kuzular bize söyler yılların geçtiğini.          Madem ki kara bahtın adını koydu çoban!
+                        Arzu başlarımızdan yıldızlar gibi yüksek,
+                      Önümüzde bir sürü, yanımızda bir köpek,          Nasıl yaşadığından, ne içip yediğinden,
+                             Dolaşıp dururuz aynı daüssılayı                   Çıngırak seslerinin dağlara dediğinden
+                         Her adım uyandırır ayrı bir hatırayı.               Anlattı uzun uzun.
+                                                                             Şehrin uğultusundan usanmış ruhumuzun
+                    Anam bir yaz gecesi doğurmuş beni burda,         Nadir duyabildiği taze bir heyecanla,
+                              Bir çamlıkta söylemiş son sözlerini babam,          Karıştım o gün bugün bu zavallı çobanla
+                       Şu karşıki bayırda verdim kuzuyu kurda,           Bingöl yaylalarının mavi dumanlarına,
+                        "Suna"mın başka köye gelin gittiği akşam.       Gönlümü yayla yaptım Bingöl çobanlarına.
+                                                                             Kemalettin Kamu
+
+
+                       3. 5. Yergi Şiiri (Satirik Şiir)
+
+                        Edebiyatta şiirle bir kimseyi, bir düşünceyi, bir durumu açık ya da kapalı biçimde,
+                            iğneli bir dille yerme sanatına yergi denir. Her yergide bir uyarı olduğu için öğre-
+                                  tici özellik de bulunur. Yergi şiirine Halk edebiyatında taşlama, Divan edebiyatın-
+                     da hiciv denir. Tarihin her döneminde her zaman yergi şiiri söylenmiştir ya da
+                           yazılmıştır. Eski Yunan'da Diogenes'in yergileri vardır. 18. yüzyılda Batı'da Vol-
+                            taire iyi bir yergici idi. Türk edebiyatında, yergi denilince akla Nef'î gelir.
+
+
+                              Geçenlerde bir derin vadide            Bana Tahir Efendi kelp demiş
+                               Jean Frenon'u bir yılan ısırdı                İltifat, bu sözde zâhirdir
+                       Ne oldu dersiniz sonra?                 Mâliki mezhebim benim zirâ
+                        Can veren yılan oldu.                    İtikatımca kelp tâhirdir
+                                          Voltaire                                       Nef'î
+
+
+
+                       3.6. Dramatik Şiir
+
+                      Dramatik şiirin konusu olaydır. Konuyu tiyatro gibi canlandıran şiirlerdir. Eski Yu-
+                        nan'daki tragedyalar ile başlayan dramatik şiir, günümüzde manzum tiyatrolarla
+                           varlığını sürdürmektedir. Batıda Cornille, Shakespeare vardır. Türk edebiyatında
+                                 şiir ile yazılan tiyatro Tanzimat edebiyatında başlar. Namık Kemal, Abdülhak Ha-
+                         mit, Faruk Nafiz dramatik şiirin ilk örneklerini verirler.
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           89
+
+
+                                   Elektra'dan
+
+
+ Koro                                      Koro
+
+
+ Ey talihsiz bir babanın evlâdı, Elektra!                 Fakat hiçbir zaman
+  Kurnaz ananın dinsizce                                hepimizi bekleyen Hades bataklığından,
+  kurduğu tuzağa düşen Agamemnon'a                 ne gözyaşları, ne de yalvarmalarla
+  ne bitmez tükenmez gözyaşlarıyla ağlıyorsun?         babamı yukarıya alamayacaksın.
+                                              Oysa sen kendini bırakıyor,
+  Elektra                                                   çaresiz dertlere doğru gidiyorsun,
+                                                 Sonsuz iniltilerle perişan oluyorsun.
+ Ey soylu ailelerin kızları!                              Dertlerinden böyle kurtulamazsın.
+  Acımı avutmak için buraya geldiniz;                 Acıdan haz mı duyuyorsun?
+  biliyorum, anlıyorum, gözümden
+  bir şey kaçmıyor, ama vazgeçemiyorum.               Elektra
+  Zavallı babama ağlamaktan kendimi alamıyorum.
+                                                              Gafil! Babamın acıklı ölümünü
+                                                 unutuyor musun?
+
+                                         Sophokles (Çeviren: Azra Erhat)
+
+
+    Vatan -yahut- Silistre'den
+
+
+      Âmalimiz, efkârımız ikbal-i vatandır,
+      Serhaddimize kal'e bizim hak-i bedendir.
+       Osmanlılarız, ziynetimiz kanlı kefendir.
+
+
+      Kavgada şehadetle bütün kâm alırız biz!
+       Osmanlılarız, can veririz, nam alırız biz!
+
+
+     Kan ile kılıçtır görünen bayrağımızda.
+     Can korkusu gezmez ovamızda dağımızda.
+     Her kûşede bir şîr yatar toprağımızda
+
+
+      Kavgada şehadetle bütün kâm alırız biz!
+       Osmanlılarız, can veririz, nam alırız biz!
+                      Namık Kemal
+
+
+ 4. Edebiyat Akımlarına Göre Şiir Türleri
+
+ Güzel sanatlardaki her akım, güzel sanatların bir kolu olan edebiyatı, dolayısıyla şi-
+  iri de etkilemiştir. Böylece akımlara paralel olarak klâsik şiir, romantik şiir, parnas-
+ yen şiir, sembolik şiir, dadaist şiir, sürrealist şiir gibi süreçler yaşanmıştır.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+90                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                  Bu konuda ayrıntılı bilgi için, elinizdeki kitabın "Yazın Akımları" ünitesine ba-
+                          kınız.
+
+
+                  5. Teknik Özelliklerine Göre Şiir Türleri
+
+                                 Şiir; ölçülü, uyaklı, özel dizilişli dizelerden oluşan sanat eseridir. Bu tanıma göre şii-
+                           rin teknik özellikleri; şiirin ölçüsü ile, uyağı ile, dizelerin dizilişi ile ilgili özellikleri-
+                              dir. Şiirin ahengini ve ritmini ölçü ile uyak sağlar. Öyle ise şiiri teknik özelliklerine
+                       göre incelemek gerektiğinde ele alınacak ilk özelliği ölçüsüdür; ikincisi de uyağı.
+                       Ayrıca şiir, nazım şekline, nazım birimine göre de incelenebilir.
+
+
+                           Millî edebiyat akımından önce, halkın ürettiği edebiyat ile aydının ürettiği edebiyat
+                         birbirinden çok ayrı olduğu için, diğer edebiyat ürünlerinde olduğu gibi, şiirde uyu-
+                         lan kurallar bakımından Halk edebiyatı ile Divan edebiyatının arasında büyük fark-
+                             lar vardır. Bu nedenle şirin teknik bilgileri verilirken, bu iki edebiyata göre ayrı ayrı
+                     gözden geçirilmelidir.
+
+
+                       5.1. Şiirde Ölçü
+
+                      Ölçü ile şiir öyle bütünleşmiştir ki, şiir denilince akla gelen ilk özelliklerden biri öl-
+                        çüdür. Şiirin dizelerindeki hecelerin sayısına, yapısına ve durağına bağlı denklikle
+                       sağlanan ahenk ile ritme ölçü (vezin) denir. Türk şiirinin ulusal ölçüsünde dizelerde-
+                           ki hece sayısının ve duraklarının denkliği yeterli sayılmış; bu ölçüye hece ölçüsü
+                         denmiştir. Halk şiirinde genellikle hece ölçüsü kullanılmıştır. Divan şiirinde kulla-
+                         nılan aruz ölçüsü'nde ise dizedeki hece sayısının ve duraklarının denkliğinin yanı sı-
+                          ra hecelerin karakteri de göz önünde tutulmuştur.
+
+
+
+                            5.1.1. Hece Ölçüsü
+
+                     Türk şiirinin ulusal ölçüsü hece ölçüsüdür. Hece ölçüsünde dizelerdeki hece sayısı-
+                        nın ve duraklarının denkliği yeterlidir. Bu nedenle hece ölçüsüne parmak hesabı
+                     da denilir. Türk dilinin yapısına uygun bir ölçüdür.
+
+                    Hece ölçüsünün kuralları nelerdir?     ?
+                   •   Dizelerdeki hece sayısı eşit olur.
+                   •  Hece sayısı yedili, sekizli on birli kalıplardan oluşur. Çok az beşli ve karışık
+                              kalıba rastlanır.
+                   •   Dizelerdeki heceler, kalıp içinde belli duraklara ayrılır. Şiirde sözcüğün bu
+                           duraklarda bitmesi gerekir. Duraklar sözcük ortasında bitmez. Dizedeki hece
+                                sayısı çift ise durak genellikle heceleri eşit böler: 8 = 4+4. Dizedeki hece sayısı tek
+                                 ise genellikle hece sayısı çok olan durak ya da duraklar önde, hece sayısı az olan
+                         durak sonda bulunur: 7 = 4+3, 11 = 6+5, 11 = 4+4+3. Beşli, altılı, yedili kimi za-
+                    man da sekizli kalıplarda durak olmadığı da olur.
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           91
+
+
+      beşli (duraksız)          yedili (4 + 3)                sekizli (4 + 4)
+
+
+     Bilmem nideyüm         Koşmat bizim / yolumuz     Kara gözlüm seni saran
+      Işkun elinden              Sıcak akar / suyumuz         Kullar erer muradına
+     Kanda gideyüm           Sevip sevip / ayrılmak       Dudağından bade alan
+      Işkun elinden            Yoktur öyle / huyumuz        Diller erer muradına
+
+
+     Yunus Emre           Canimen manisi          Minhaci
+                             (Eskişehir-Koşmat)
+
+
+
+ on birli (6+5 ya da 4+4+3)                  karışık
+
+
+  Demirciler / demir döver / örs ünen (4 + 4 + 3)       Boş ver aldırma          5 (2 + 3)
+
+  Ben yarime / darılmışım / hırs ınan                  Alırım diye kandırma     8 (5 + 3)
+
+  Atı doru / kucağında / fesleğen                    Hiç aklımdan çıkmıyor    7 (4 + 3)
+
+ Gördüm yarim / yaylalardan / geliyor                Adalar'daki dondurma    8 (5 + 3)
+
+            Elif Kınacı'dan alınma           Canimen manisi                         Canimen: Eskişehir Türk-
+                                                                           men köylerinde kızlı er-
+                                                                                                                        kekli, karşılıklı mani atışa-
+                                                                                                    rak çekilen bir tür halay.
+
+  Ağılın önüne / gelmiş mi davar (6 + 5)         Yare ipek dikem göğsü dar olsun      (6 + 5)
+ Koymuş helkeyi de / yar davar sağar             Biri çivit mavi biri al olsun       (4 + 4 + 3)
+  Kurbanım bir daha / sarılsak ne var           Ben kadir Mevlâ'dan bir yar isterem  (6 + 5)
+  Kollarım boynunda / kalır mı sandın          Ağzı şeker dudakları bal olsun    (4 + 4 + 3)
+
+
+   Durmuş Tombak'tan alınma                      Durmuş Tombak
+
+
+ •   Sonraları aydın şairler hece kalıplarıyla da oynamış, dizelerdeki hece sayısı-
+      nı 5 ile 19 arasında kullanmışlardır.
+
+
+ Aşağıdaki şiirlerin hece kalıplarını inceleyiniz.
+
+
+     Atatürk'ten
+
+
+     Türk'ü ölümden             Yaptığı ordu          Bu memleketi,
+
+     Odur kurtaran,           Düşmanı kovdu,          Cumhuriyeti,
+
+     Odur yeniden              Ulusu, yurdu,            Canıyla etti,
+
+     Türklüğü kuran.          Odur yaratan.            Bize armağan.
+
+                                                          . . . . .                                   . . . . .
+                                            Hasan Ali Yücel
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+92                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                           Haziran'dan                              Melânkoli'den
+
+
+                          Her akşam bulutlar                     Ne bir dost, ne bir sevgili
+                             Bilmez telâşımı,                         Dünyadan uzak bir deli...
+                          Her akşam bulutlar.                          Beni sarar melânkoli
+                                                     .....                                      Kafamın içersi ölür.
+                               Bir gün geleceğim                                  Sabahattin Ali
+                              Alıp şu başımı,
+                               Bir gün geleceğim.
+                                   Cahit Külebi
+
+
+                                                 Fahriye Abla'dan
+
+
+                                                      Güneşin batmasına yakın saatlerde
+                                                              Yıkanırdı gölgesi kuytu bir derede.
+                                                          Yaz, kış yeşil bir saksı pencerede;
+                                                        Bahçende akasyalar açardı baharla.
+                                             Ne şirin komşumuzdun sen, Fahriye abla!
+                                                  Ahmet Muhip Dıranas
+
+
+
+
+
+                            5.1.2. Aruz Ölçüsü
+
+                    Aruz ölçüsünde ahenk, şiirin dizelerindeki hece sayısına, yapısına ve durağına bağ-
+                                       lı denklikle sağlanır. Bu demektir ki aruz ölçüsünde dizedeki hece sayısının ve du-
+                          raklarının denkliğinin yanı sıra hecelerin açık ya da kapalı oluşları da göz önünde
+                           tutulur. Bu durum Arap dilinin özelliğinden kaynaklanır. Araplar fa'ale sözcüğü-
+                   nün türevleri olan fa'lün, fâ'ilün, fa'ilâtün, fe'ilün, fe'ilâtün, fe'ûl, fe'ûlün, mefâ'ilün,
+                           müstef'ilâtün sözcükleriyle (tef'ileleriyle) bahr denilen aruz kalıpları oluşturmuşlar-
+                              dır. Arap aruzunda on dokuz bahr vardır. Her bahr için ayrıca kalıplar türetilir.
+                    Arap aruzu çok zengindir. Farslar aruzu Araplardan almış, Farsçanın özelliklerine
+                       uydurmuşlardır. Türkler de Farslardan aldıkları Acem aruzunu işleyerek, Türk aru-
+                      zunu oluşturmuşlardır. Türk aruzunda bu kalıplardan altı tanesi çok kullanılır.
+                    Şeyh Galip kalıp sayısını dokuza çıkarmıştır.
+
+
+                     Aruza göre kaç türlü hece vardır?     ?
+                    Aruzu anlamak için Arapçanın hece yapısını bilmek gerekir. Arapçada temel olan
+                         ünsüzlerdir. Arap Alfabesinde ünlü olarak yalnız elif vardır; â harfine karşılıktır.
+                        vav hem v hem de û yerine kullanılır; ye ise hem ye hem de î yerine kullanılır.
+                    Ancak kelimedeki ünlü kısa ise harfle de gösterilmez, ünsüzün üstüne ya da altına
+                           hareke konulur. Arapçada temel olarak iki türlü hece vardır: açık hece, kapalı hece.
+                      Açık hece ünlüyle biter, kapalı hece ünsüzle biter. Bunlar da ünlülerinin uzun ya da
+                          kısa oluşuna göre ayrılır; böylece Arapçanın hece türü dörde çıkar.
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           93
+
+
+ •  Türkçede iki türlü açık hece vardır; bir ünlüden oluşan açık heceler (a-, e-, ı-,
+        ü-...), bir ünsüz + bir ünlüden oluşan açık heceler (sa, ne- li, to...). Aruzda Türkçe-
+     nin açık heceleri kısa açık hece sayılır, değeri yarım sestir. Bunlara benzer heceler
+     Arapça ve Farsçada da vardır.
+ •  Türkçede uzun ünlü yoktur; Arapça ve Farsçada vardır. Ya bir uzun ünlü-
+     den kurulmuş ya da bir ünsüzle bir uzun ünlüden kurulmuş hecelerdir. Her iki-
+      sinin de değeri tam sestir. Aruz uygulamasında ( _ ) ile gösterilir: â, î, û; mâ, rî, bû...
+ •  Türkçede dört türlü kapalı hece vardır; bir ünlü + bir ünsüzden oluşan kapa-
+         lı heceler (el, iş, or, ut...), bir ünsüz + bir ünlü + bir ünsüzden oluşan kapalı hece-
+      ler (say, der, lir, doy...), bir ünlü + iki ünsüzden oluşan kapalı heceler (alt, ilk, ört,
+        üst...), bir ünsüz + bir ünlü + iki ünsüzden oluşan kapalı heceler (Türk, dört, kırk,
+      dinç, vanç...). Aruzda Türkçenin bu kapalı heceleri hep bir tam ses değerindedir.
+ •  Arapça ve Farsçada uzun ünlülü kapalı heceler vardır; bir uzun ünlü + bir
+     ünsüzden oluşan kapalı heceler (âb, âf, ûd...), bir ünsüz + uzun bir ünlüden olu-
+     şan kapalı heceler (kâ, dî, bû, bî...), bir ünsüz + uzun bir ünlü + bir ünsüzden olu-
+     şan kapalı heceler (mâr, yâr, bûy, şîr...), bir ünsüz + bir uzun ünlü + iki ünsüzden
+     oluşan kapalı hecelerdir (dôst, pôst). Aruz uygulamasında bu heceler kimi za-
+    man bir, kimi zaman bir buçuk ses değerindedir, bir buçuk ses değerinde olan-
+      lar (  _ ),  ( _   ) ile gösterilir: mâr, sîm, hûn....              ˘          ˘
+
+
+
+  5.1.3. Aruzda Kalıplar
+
+ Bu açıklamalara göre aruzda kalıp parçaları (tef'ileler) şöyle gösterilir.
+
+
+  fa'lün: ( _ _ )                                            :  ma'lum (mâlum), saygın...
+  fâ'ilün: ( _ . _ ), ( _  _ )                           :  kâtibân, mâvi kuş...                          ˘
+  fa'ilâtü: ( _ . _ . ), ( _  _   )                      :  dizlerinde, gözlerinde...                            ˘   ˘
+  fa'ilâtün: ( _ . _ _ ), ( _  _ _ )                  :  nâzenînin, gelmiyorsun...                               ˘
+  fe'ilün: ( . . _ ), (   _ )                            :  gazelin, yakamoz...                       ˘  ˘
+  fe'ilâtün: ( . . _ _ ), (   _ _ )                   :  şerefinden, sokağından...                            ˘  ˘
+  fe'ûl: ( . _ ), (   )                                        :  elîm, çetin...                   ˘
+  fe'ûlün: ( . _ _ ), (  _ _ )                          :  Muhammet, çocukluk...                         ˘
+  mef'ûlü: ( _ _ . ), ( _ _   )                         :  paymâne, gönlümde...                              ˘
+  mef'ûlün: ( _ _ _ )                                    :  nâşâdın, Mehmetçik...
+  mefâ'ilü: (. _ _ .), (  _ _   )                     :  şehinşâhı, bahârında...                          ˘      ˘
+  mefâ'ilün: (. _ . _ ), (  _  _ )                   :  mürüvvetin, iniş yokuş...                            ˘   ˘
+  mefâ'îlün: (. _ _ _ ), (  _ _ _ )                 :  tasavvurdan, kömür gözlüm...                             ˘
+  müfteilün: (_ . . _ ), ( _   _ )                  :  cevr-i cefâ, haykırayım...                               ˘  ˘
+  müstef'ilün: (_ _ . _ ), ( _ _  _ )              :  dâr-ül fünûn, yalın ayak...                                    ˘
+  mütefâilün: (. . _ . _ ), (   _  _ )           :  mütemâdiyen, neşelendiler...                               ˘  ˘   ˘
+  müstef'ilâtün: ( _ _ . _ _ ), ( _ _  _ _ )    :  ey serv-i sîmin, kumsalda gezmek...                                         ˘
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+94                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                   Bu kalıp parçaları birleştirilerek aruz kalıpları (bahr) oluşturulur. Bu kalıplar da düz
+                               kalıplar, yarı karışık kalıplar ve karışık kalıplar olmak üzere üç türlüdür.
+
+
+
+                          5.1.3.1. Düz Kalıplar
+
+                     Pek çok kalıp vardır: Feilâtün feilâtün feilâtün feilün, fâilâtün fâilâtün fâilün, fâilâtün
+                             fâilâtün fâilâtün fâilün, feûlün feûlün feûlün feûl, mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün,
+                          mefâîlün mefâîlün mefâîlün feûlün, müstefilün müstefilün müstefilün müstefilün gibi.
+
+
+                       Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayri - Fuzûlî
+                             _ _  /   _ _     _ _ / _ _                                        ˘ ˘        ˘ ˘       /˘  ˘
+                               Feilâtün / feilâtün / feilâtün / fa'lün
+
+
+                             Eşin var, âşiyânın var, bahârın var ki beklerdin - Mehmet Akif Ersoy
+                            _ _ _  /  _ _ _ /  _ _ _ /  _ _ _                                         ˘          ˘          ˘          ˘
+                             Mefâîlün / mefâîlün / mefâîlün  / mefâîlün
+
+
+                        Şu bakır zirvelerin ardından - Ahmet Haşim
+                             _ _ /   _ _ / _ _                                         ˘ ˘       ˘ ˘
+                               Feilâtün / feilâtün / fa'lün
+
+
+
+                          5.1.3.2. Yarı Karışık Kalıplar
+
+                         Mefâilün feûlün mefâilün feûlün, mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü mefâîlün, mütefâilün feûlün
+                          mütefâilün feûlün vb. kalıplar bulunmaktadır.
+
+
+                            Yine zevrak-i derûnum kırılıp kenâre düştü - Şeyh Galip
+                             _   _   _ _    _   _   _ _                                        ˘ ˘    ˘     /˘      /˘ ˘    ˘     /˘
+                             Mütefâilün  feûlün  mütefâilün  feûlün
+
+
+
+                          5.1.3.3. Karışık Kalıplar
+
+                           Feilâtün mefâîlün feilün, mef'ûlü mefâilün feûlün, mef'ûlü mefâilü feûlün, mefâilün
+                             feilâtün mefâilün feilün, mef'ûlü fâ'ilâtü mefâ'îlü fâ'ilün...
+
+
+                            Derdin nedir gönül sana bir hâlet olmasın - Nedim
+                           _ _    / _  _     /  _ _    /   _                                             ˘     ˘    ˘    ˘      ˘   _˘
+                            Mef'ûlü / fâ'ilâtü / mefâ'îlü  / fâ'ilün
+
+
+                        Bugün açız yine evlâtlarım, diyordu peder, - Tevfik Fikret
+                            _   _    _ _ /  _  _ /   _                                        ˘     ˘    /˘ ˘        ˘    ˘     ˘ ˘
+                             Mefâilün / feilâtün  / mefâilün / feilün
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           95
+
+
+     Akşam, yine akşam, yine akşam - Ahmet Haşim
+     _ _    /  _ _    /   _ _            ˘   ˘      ˘   ˘
+      mef'ûlü mefâîlü fe'ûlün
+
+
+ Aruz ölçüsünün kuralları nelerdir?                        ?
+
+
+  5.1.4. Aruzun Kuralları
+
+ Aruz ölçüsünün kuralları hece ölçüsünden ayrıdır. Bunlar şunlardır:
+
+ •  Aruz ölçüsü ile yazılmış bir dizeyi vezin kalıplarına göre ayırmaya takti de-
+       nir. Bu ayırmada sözcük değil, hece göz önünde bulundurulur. Kalıp, sözcü-
+    ğü bir hecesinden bölebilir. Aşağıdaki örnekte çeşmime sözcüğü ölçü ge-
+      reği çeş - mime olmuştur:
+
+
+     Bağa sensiz / varamam çeş /mime âteş / görünür - Neşatî
+        _ _ /    _ _ /   _ _ /    _        ˘  ˘        ˘  ˘        ˘  ˘       ˘  ˘
+      Fe'ilâtün   fe'ilâtün     fe'ilâtün   fe'ilün
+
+
+ •   Mısraların son heceleri açık da olsa uzun hece sayılır:
+
+
+     Mehtâbı sürükledik sularda - Yahya Kemal
+     _ _    /  _   _/  _ _            ˘   ˘   ˘     ˘
+     Mef'ûlü mefâilün fe'ûlün
+
+
+ •   Farsça tamlamalarda bulunan tamlama  i' si, ölçüde uzun okunması gereki-
+     yorsa uzun, kısa okunması gerekiyorsa kısa okunur:
+
+
+      Hayât-ı tâze ömr-i câvidansın - Nedim
+       _ _    _ _ _   _ _        ˘     _/˘         /˘
+      mefâîlün mefâîlün fe'ûlün
+
+     Şimdi ay bir serv-i sîmindir suda - Faruk Nafiz Çamlıbel
+     _  _ _ / _   _ _ / _  _          ˘           ˘          ˘
+      Fâilâtün   fâilâtün    fâilün
+
+ •   İki yarım ses, bir tam sese eşit sayılır, bu nedenle kimi zaman feilün (   _ )                                                                                                      ˘ ˘
+      kalıbı fa'lün ( _ _ ) olur.
+
+      Gece, Leylâ'yı ayın on dördü,
+        _ _    _ _ / _ _        ˘  ˘      /˘  ˘
+      Fe'ilâtün   fe'ilâtün  fa'lün
+          .....
+     Dedi "Tenhâda bu ses nolsa gerek," - Yahya Kemal
+        _ _    _ _ /    _        ˘  ˘       /˘  ˘       ˘  ˘
+      Fe'ilâtün   fe'ilâtün   fe'ilün
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+96                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                   •   Fe'ilâtün   (    _ _  ) kalıbıyla başlayan şiirlerin kimi dizelerinde baştaki                                                         ˘  ˘
+                                 fe'ilâtün kalıbı fâ'ilâtün ( _  _ _ ) olur.                                                                           ˘
+
+                           Geçen  akşam eve geldim. Dediler: Seyfi Baba                                                ˘
+                              _ _ /    _ _ /   _ _ /    _                                        ˘  ˘        ˘  ˘        ˘  ˘       ˘  ˘
+                                Fe'ilâtün   fe'ilâtün     fe'ilâtün   fe'ilün
+
+                             Hastalanmış yatıyormuş. - Nesi varmış acaba? - Mehmet Akif Ersoy
+                           _  _ _ /   _ _ /   _ _ /   _                                          ˘        ˘ ˘        ˘ ˘        ˘ ˘
+                                Fâ'ilâtün  fe'ilâtün   fe'ilâtün   fe'ilün
+
+                   •  Met (uzatma, kabartma): Uzun hecenin bir yerine bir buçuk ses değerinde
+                              uzatılmasıdır. Met daha çok Arapça, Farsça sözcüklerde yapılır. Fakat var,
+                                 yok; az, çok gibi kimi Türkçe sözcüklerde de yapıldığı görülür. Bir de sonu çift
+                           ünsüzle biten Arapça, Farsça, Türkçe sözcüklerde met yapılabilir. Divan şiirin-
+                        de met kusur değil, sanat sayılır. Aşağıdaki örnekte yar hecesi bir buçuk ses
+                             değerindedir.
+
+
+                           Yâr hem-sohbet  olmazsa Fuzûlî ne acep - Fuzulî                                                            ˘
+                           _  _ _ /   _ _ /   _ _ /   _                                          ˘        ˘ ˘        ˘ ˘        ˘ ˘
+                                Fâ'ilâtün fe'ilâtün   fe'ilâtün  fe'ilün
+
+
+                   •   Sekt-i melih (ahenk kırıklığı, güzel durma): Şairler mef'ûlü mefâ'ilün fe'ûlün
+                                kalıbını kullanırken, en çok da mesnevilerde, şiiri tekdüzelikten kurtarmak
+                                    için, arada bir, ilk kalıbın sonundaki -lü  ile ikinci kalıbın başındaki me- açık
+                               hecelerini birleştirirler. Böylece mef'ûlü mefâ'ilün fe'ûlün kalıbı mef'ûlün fâ'ilün
+                                fe'ûlün olur.
+
+
+                               Bir yoldu parıldayan gümüşten,
+                           _ _    /  _   _/  _ _                                             ˘   ˘    ˘     ˘
+                            Mef'ûlü mefâilün  fe'ûlün
+
+
+                                 Gittik bahs açmadık dönüşten. - Yahya Kemal
+                           _ _  _   / _  _  /  _ _                                                      ˘      ˘
+                           Mef'ûlün   fâ'ilün   fe'ûlün
+
+
+
+                          5.1.5 . Aruzun Sorunları
+
+                    Aruz ölçüsü sözcükteki kapalı ve açık hecelerinin belli bir düzen içinde alt alta gel-
+                       mesiyle oluşan bir ahenk içerir. Bu nedenle Türkçe sözcükleri aruz kalıplarına uy-
+                   durmak güçtür. Türkçeyi aruzla bağdaştırabilmek için, birkaç küçük hile yapılır;
+                       bunlara aruzun sorunları denir.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           97
+
+
+  5.1.5.1. İmale (Çekme)
+
+ Aruz ölçüsünde hiçbir zaman üç açık hece yan yana bulunmaz. Bu, Arap dilinin
+ özelliğinden kaynaklanan bir kuraldır. Türkçede bol bol açık hece vardır. Bu neden-
+  le Türkçe sözcükleri aruz kalıplarına uydurmak için kimi zaman açık bir hece uzatı-
+ larak kapatılabilir. Buna imale denir. Divan ve Tanzimat şiirinde imale kusur sa-
+ yılmamıştır. Fakat Servet-i Fünun ve sonrasında kusur olarak görülmüştür.
+
+
+     Ki gören dir zihî kara tarla - Şeyhî
+        _ _ /  _  _ / _ _        ˘ ˘         ˘   ˘
+      Fe'ilâtün mefâ'ilün fa'lün
+
+
+
+  5.1.5.2. Vasl (Ulama)
+
+ Dizedeki bir sözcüğün sonu ünsüzle bitiyor, kendinden sonraki sözcük ünlü ile baş-
+  lıyorsa, vezin gereği ilk kelimenin sonundaki ünsüz, ikinci hecenin başına taşınarak
+ aslında kapalı olan hece açılır. Aşağıdaki örnekte güm ötsün sözcükleri arasında ula-
+ ma vardır.
+
+
+      Felekler güm güm  ötsün başına hum-hâneler dönsün - Bâki                              ˘
+       _ _ _ /  _ _  _ /  _ _  _   _ _ _        ˘           ˘            ˘           /˘
+     Mefâîlün   mefâîlün     mefâîlün   mefâîlün
+
+
+
+  5.1.5.3. Zihaf (Kısma)
+
+ İmalenin tersidir. Ölçü gereği Arapça ve Farsçadaki uzun hecenin kısaltılmasıdır.
+ Aşağıdaki örnekte -lû- hecesi bir ses değerinde iken kısa okunmaktadır..
+
+
+     Hâb-gâh eyler gazâle pehlû-yı şîr-i neri
+     _  _ _ /_  _ _ /_  _ _ /_  _ /          ˘          ˘          ˘          ˘
+      Fâ'ilâtün fâ'ilâtün  fâ'ilâtün  fâilün
+
+
+
+  5.1.5.4. Kasr (Kısaltma ve İnceltme)
+
+ Ölçü gereği uzun bir heceyi kısaltmak ve ünlüsünü inceltmektir: şâh > şeh, mâh >
+ meh, gâh > geh gibi. Kasr, yine ölçü gereği İstanbul > Sıtanbul, Aristo > Risto sözcükle-
+ rinde yapılır. Bunlar kusur sayılmaz; fakat dünyâ'nın dünye  olması kusurdur.
+
+
+     Zâhid o meh-veş bir nûrdur kim
+     Büttür demezsin îmân edersin - Şeyh Galip
+      _  _   _  _ / _  _    _ _                ˘                 ˘
+      Müstefilâtün   müstefilâtün
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+98                                  Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                       Bu şehr-i Sıtanbul ki bî-misl ü bahâdır
+                               Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedâdır - Nedim
+                           _ _     /  _ _     /  _  _     /  _ _                                               ˘   ˘        ˘   ˘         ˘   ˘
+                           Mefûlü   mefâîü     mefâîü   feûlün
+
+
+                      Aşağıdaki dizelerin aruz ölçüsüne göre kalıplarını bulmaya çalışınız.
+
+
+                            Küçük, muttarid, muhteriz darbeler
+                                  Kafeslerde, camlarda pür-ihtizâz - Tevfik Fikret
+
+
+                        Mevsim sonu öyle bir zaman ki
+                            Gâib bir mûsikiydi sanki - Yahya Kemal
+
+
+
+                       5.2. Şiirde Uyak (Kafiye)
+
+                           Şiirde çoğunlukla dizelerin sonunda, kimi zaman da dizelerin başında ya da içinde;
+                      anlamca ayrı en az iki sözcük arasındaki ses ya da seslerin benzeşmesine uyak
+                          denir. Yüzyıllarca uyak ile şiir öyle birlikte kullanılmıştır ki, şiir denilince akla gelen
+                              ilk özelliklerinden biri de uyaktır. Uyağa Divan edebiyatında kafiye, Halk edebi-
+                        yatında ise daha çok ayak da denir. Çünkü çoğu kez uyak bir sonraki dizenin oluş-
+                      masına yardımcı olur. Yine uyak kullanımı bakımından Divan şiiri, Halk şiiri ile
+                       çağdaş şiir arasında büyük farklar vardır.
+
+
+
+                            5.2.1. Dizilişlerine Göre Uyak Türleri
+
+                   Uyak dizilişleri nazım biçimlerine göre olmakla birlikte kendi içinde düz, çapraz,
+                         sarmal, örüşük uyak gibi türlere ayrılır.
+
+
+                             Şiirin nazım birimindeki bütün dizeler kendi içinde uyaklanırsa, buna düz uyak
+                          denir: aaaa-bbbb, aaa-bbb...
+
+
+                        Diyorlar'dan                    Türkü'den
+
+
+                         Ölürsem yazıktır sana kanmadan       a    Akşam olur, güneş batar şimdi buradan;    a
+                               Kolların boynumda halkalanmadan     a     Garip garip kaval çalar çoban dereden;     a
+                              Bir günüm geçmiyor seni anmadan,     a    Pek körpesin, esirgesin seni yaradan;      a
+                           Derdine katlandım hiç usanmadan...     a
+                               Diyorlar: "Kül olmaz, ateş yanmadan,   a     Gir sürüye, kurt kapmasın gel kuzucağım;  b
+                             Denizler durulmaz dalgalanmadan."    a    Sonra yardan ayrılırsın ah yavrucağım     b
+                             Orhan Seyfi Orhon                          Ziya Paşa
+
+
+                   Nazım birimi dörtlük olan bir şiirde uyak, birer dize atlayarak kurulursa çapraz uyak
+                          oluşur: abab-cdcd...
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                           99
+
+
+ Koşma'dan                           Su'dan
+
+
+  Bir daha o fırsat geçer mi ele?         a     Kalbinden kalbime akan bir sesti         a
+ Dün gördüm, bugün de göresim geldi!   b    Akşam gölgesinde çağlayan o su.         b
+  Gülüşü o kadar hoştu ki hele,          a     Sesini en tatlı yerinde kesti             a
+  Lebinden koncalar deresim geldi!        b     Bizi sonsuzluğa bağlayan o su...          b
+             Yusuf Ziya Ortaç                     Şükûfe Nihâl
+
+
+ Nazım birimi dörtlük ya da üçlük olan bir şiirde uyak, her birimde, ilk dize ile son
+ dizede aynı olursa sarmal uyak denir. Ara dize ya da dizelerde uyak ilk dizeden ayrı-
+  dır: abba cddc...
+
+
+      Nilüfer'den                       Kurt'tan
+
+
+     Gecenin sularında      a         Ah! Artık benim de benzim sarı,   a
+     Mehtâp bir nilüferdir,   b        Damar kanımı dolaştırmıyor.      b
+      Açılmış bir kederdir     b          Hiçbir kıyıya ulaştırmıyor        b
+     Gecenin sularında.     a          Beni Şehrazad'ın masalları.       a
+          Ali Mümtaz Arorat                  Orhan Veli Kanık
+
+
+ Örüşük uyak edebiyatımıza Fransız edebiyatından geçmiş, ilk kez Servet-i Fünun
+ edebiyatında terza-rima nazım biçiminde kullanılmıştır. Uyak dizilişi; aba-bcb-
+ cdc-ded... dır:
+
+
+     Berk-i Hazan'dan
+
+
+      Bir varak-pâre-yî hazan-dîde    a     Sandı kim sarsar-î gusûn-efken    b
+      Ayrılıp sâk-ı meyve-bârından    b     Başka bir yerde eylemiş izhâr      c
+     Düştü bir şâirâne ümmîde      a    Ana mahsûs tâze bir gülşen      b
+                                           Cenap Şehâbettîn
+
+
+
+ Ünite başından beri yazılmış şiirleri uyak dizilişlerine göre inceleyiniz.
+
+
+
+  5.2.2. Ses Benzerliklerine Göre Uyak Türleri
+
+ Çağdaş şiirden önceki Türk edebiyatının hemen her döneminde uyak kullanılmış-
+  tır. İlk şiirlerde dize başı uyağı da vardır:
+
+
+     Munçulayu teg yılayu savlar öze          (Bunun gibi büyülü sözler ile, böylesi
+    Mundag yanlıg usik ekşer padak öze          harf, hece ve dizelerle olağanüstü
+     Mungadınçıg öggülüg siz anaçıma        övgüye değersiniz ey anacığım; fakat
+     Munçaka ögdi şlok ödünür men           ben ancak bu kadar övgü şiiri
+                    (XI. yüzyıl Türk şiiri)          sunabildim.)
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+100                                 Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                       Yukarıdaki örnekte dizelerde mun-  sesleri ile dize başında, her dizede dördün-
+                      cü hecenin sonlarındaki -g- ile dize içinde ses benzerliği sağlanmıştır.
+
+
+                                   Yarattı yaşıl çeş               ((Tanrı) firuze gibi (ökleri) yarattı, beyaz yüzük taşları
+                               Savurdı ürüng kaş            gibi (yıldızları) serpiştirdi. Kara Kuş gezegeni (de)
+                                     Tizildi Kara Kuş             bunların arasına dizildi. Gece gündüz üzerinde dolaşır.)
+                          Tün kün üze yörgenür
+                                         (XI. yy. Türk Şiiri)
+
+
+                       Yukarıdaki dize sonlarındaki -ş- ile şiirin ahengi sağlanmıştır. Ayrıca y, t seslerinin
+                        çokluğu; yarattı, savurdı, tizildi sözcüklerindeki çekim benzerliği ile ürüng, tün, kün
+                         sözcüklerinin -n ünsüzüyle bitirilişi hemen dikkati çekiyor.
+
+
+                         Makarada ipliğim,
+                           Dolan da gel kekliğim.
+                            Pek mi burnun büyüdü,
+                        Su yolunda öptüğüm?
+                                 Eskişehir (Sarısungur köyü)
+
+
+                   Bu örnekte de hem dize sonlarında uyak vardır, hem birinci dize ile dördüncü dize-
+                        nin dördüncü hecelerinde benzeşen da  sesleri yer almaktadır. da aynı zamanda
+                            ikinci dizenin üçüncü hecesinde de bulunmaktadır.
+
+
+                   Şu dörtlüklerdeki ses benzerliklerini bulunuz.
+
+
+                                  I  Gönlünü Şirinin aşkı sarınca,          II  Varsın bahçelerde rüzgâr gezinsin
+                               Yol almış hayatın ufuklarınca;          Yağmur ince ince toprağa sinsin,
+                   O hızla dağları Ferhat yarınca             Bir başka âlemden gelmiş gibisin,
+                                Başlamış akmaya çoban çeşmesi          Dalmış gözlerinle pencerelerde.
+                                       Faruk Nafiz Çamlıbel         Ahmet Hamdi Tanpınar
+
+
+
+                          5.2.2.1. Yarım Uyak
+
+
+                             Şiirin ahengi, dize sonlarında, belli aralıklarla yinelenen bir ünsüz ile sağlanıyorsa,
+                    buna yarım uyak denir. Eskiden kültürlü şairler yarım uyağı uyaktan saymazlardı;
+                          fakat halk şairleri yarım uyağı başarı ile kullandılar.
+
+
+                           Türkü'den
+
+
+                         Kuru kütük yanmayınca tüter mi?
+                       Ak göğsün üstünde çimen biter mi?
+                              Vakti gelmeyince bülbül öter mi?
+                            Öter gider bir gözleri sürmeli...
+                                           Karacaoğlan
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                          101
+
+
+ Yukarıdaki örnekte tüter, biter, öter sözcüklerindeki -t- ünsüzü koşmanın uyağını
+ oluşturmaktadır.
+
+
+ •  Kimi zaman yarım uyakta bir ünsüz yerine iki ünsüz benzeşir, bu durumda
+       şiirin ahengi daha da arttırılmış olur:
+
+
+     Hayvanlar Destanı'ndan
+
+
+     Bak kelerle kirpilerin derdine,
+     Tâ beseher kurbağanın virdine,
+     Atmasalar Kaf Dağı'nın ardına
+      Yıkardı âlemi hemen ejderha.
+                     Aşık Ömer
+
+
+  Şiirin ahengi -rd- çift ünsüzü ile arttırılmış.
+
+
+ •   Şiirin ahengi, dize sonlarında, belli aralıklarla yinelenen bir kısa ünlü ile sağla-
+      nıyorsa da yarım uyak oluşur:
+
+
+     Koşma'dan
+
+
+      Güzelin derdinden eylemem şekva,
+     Bana yâr gerektir, gerekmez dünya.
+      Dost için ölürsem gam değil bana,
+      Yâr uğruna vermiş serin desinler.
+                     Mecnunî
+
+
+ Bu şiirin ahengi, dize sonlarında yinelenen kısa - a ünlü ile sağlanmış. Bu nedenle
+ yarım uyaklı bir şiirdir.
+
+
+ •  Yarım uyaktaki ünsüzlerden biri, diğer dizelerdeki uyak sağlayan iki ünsüzle
+    boğumlama noktası bakımından benzeşirse, bu durumda yarım uyak biraz da-
+     ha zayıflar. Fakat bu durumdaki dizeler arasında da yarım uyak var sayarız;
+     çünkü uyak tanımında "en az iki dize arasındaki ses benzerliği"nden söz edil-
+      mektedir.
+
+
+    Koşma
+
+
+      Garip yiğit yârin anar eğlenir,
+      Âdet budur: Yâre varan söylenir.
+      Sensiz yola gitmem, yolum bağlanır,
+     Dağ başı dumandır hey kara gözlüm.
+                              Aşık
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+102                                 Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                             Şiirin ahengi - g- ünsüzü ve boğumlama noktası buna yakın olan -y- ünsüzü ile
+                        sağlanmış.
+
+
+
+                          5.2.2.2. Tam Uyak
+
+                             Şiirin ahengi, dize sonlarında belli aralıklarla yinelenen bir ünsüz ve bir ünlü ile sağ-
+                         lanıyorsa buna tam uyak denir.
+
+
+                         Demen Mecnûn'a fenn-i aşkı ekmil etti kâmildür    (Mecnun için, aşk bilimini eksiksiz öğrendi demeyin.
+                         Benüm yanumda ol divâne bilmez nesne câhildür    Benim yanımda o deli hiçbir şey bilmez kara cahildir.)
+                                               Hayâlî
+
+
+                       Yukarıdaki örnekte kâmil, câhil sözcüklerindeki -i- ünlüsü ve -l- ünsüzü şiirin uyağı-
+                          nı oluşturmaktadır.
+
+
+                   •   Arapçadan, Farsçadan Türkçeye geçen sözcüklerdeki uzun ünlülerle sağla-
+                        nan uyak da tam uyak sayılır. Eski şiirimizde kültürlü şairler tam uyağı bol bol
+                              kullanmışlardır.
+
+
+                                 Işk bir âhen kafes biz tûtî-i gûyâsıyuz              (Aşk bir demir kafes, biz [içinde]
+                         Derd bir gül-zârdur biz bülbül-i şeydâsıyuz          papağanıyız. Dert bir gül bahçesidir, biz [o
+                                                                                bahçenin] aşktan çıldıran bülbülüyüz.)
+                                                   Zâtî
+
+
+                       Yukarıdaki örnekte şair gûyâ, şeydâ sözcüklerindeki -â- ünlüsü ile şiirin uyağını sağ-
+                            lamıştır. Şiirin uyağı tam uyaktır.
+
+
+                   •   Bir de tam uyaktaki ünsüzlerden biri, diğer dizelerde uyak sağlayan iki ün-
+                             süzle benzeşirse ya da ünlülerden biri, diğer dizelerde uyak sağlayan iki ünlüy-
+                                   le boğumlama noktası bakımından benzeşirse, tam uyak biraz zayıflar. Fakat
+                            yine de dizeler arasında tam uyak var sayılır.
+
+                             Pire Destanı'ndan
+
+                                Mutaflar hep derildiler şaştılar,
+                                 Görüldüler et hamalları kaçtılar,
+                              Ayağına yüz çift manda koştular,
+                                Gövdesi çok, çekilecek hal değil
+                                         Aşık Ömer
+
+                      Örneğimizde  şiirin  ahengi,  -ş- ünsüzü  ile boğumlama  noktası  ş'ye yakın
+                        olan  -ç- ünsüzü ve -a- ünlüsü ile boğumlama noktası a' ya yakın olan  -o- ünlü-
+                           sü; yani aş, aç, oş ses ikilileri ile sağlamış.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                          103
+
+
+  5.2.2.3. Zengin Uyak
+
+  Şiirin ahengi, dize sonlarında, belli aralıklarla yinelenen ikiden çok sesle sağlanı-
+ yorsa buna zengin uyak denir. Divan şiirinde ve çağdaş şiirde bol bol kullanılır.
+
+
+  Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldı diyu            (Zülfünün gecesi ile gönül ülkesi
+  Sana iletdi kebûter haberi döne döne                   harap oldu diye güvercin, bu haberi
+                                                   döne döne uçarak sana ulaştırdı. Sen
+  Sen durub raks idesen karşuna ben boynum eğem         kalkıp oynayasın, ben boynumu
+  İne zülfün koça sen sîm-beri döne döne               büküp karşında durayım. Zülfün
+                                                   göğsüne dökülsün, gümüş göğüslü
+                                                           güzeli döne döne kucaklasın.)
+                                Necâti
+
+ Yukarıdaki örnekte şiirin ahengi haberi, beri sözcüklerindeki  -b-, -e-, -r-, -i- ses
+  birliği ile sağlanmıştır, şiirin uyağı zengin uyaktır.
+
+
+ •   Arapçadan, Farsçadan Türkçeye geçen sözcüklerdeki bir ünsüz ve bir uzun
+     ünlü ile sağlanan uyak da zengin uyak sayılır.
+
+
+  Yandı dü cihân âteş-i âhumla ve lîkin             (Hem dünya hem ahiret (iki cihan) ahımın
+  Ben senün eyâ şâh-ı cihân yandum elünden            ateşiyle yandı ve lâkin, ey cihan padişahı,
+                                                 ben senin elinden yandım. Ey sâki! Bana şu
+  Şol sunduğun âteş midir ey sâkî bana kim           şu sunduğun ateş midir ki, sen eline kadehi
+  Sen aldın ele câm hamân yandum elünden               alır almaz ben yandım.)
+                    Ahmet Paşa
+
+
+  Şiirin ahengi,  -â- uzun ünlüsü ve  -n- ünsüzü ile sağlandığından zengin uyak
+  sayılır.
+
+
+ •  Zengin uyaktaki ünsüzlerden biri, diğer dizelerde uyak sağlayan iki ünsüzle
+     ya da ünlülerden biri, diğer dizelerde uyak sağlayan iki ünlüyle boğumlama
+      noktası bakımından benzeşebilir. Bu durumda zengin uyak biraz zayıflar; fakat
+     yine de dizeler arasında zengin uyak var sayılır.
+
+
+    Mani
+
+
+      Kekliği bıçakladım,
+     Tüyünü saçakladım.
+      Yari koynumda sandım,
+      Yastığı kucakladım.
+             Eskişehir -(Sarısungur köyü)
+
+
+  Şiirin ahengi   -ç- ünsüzü, boğumlama  noktası  ç 'ye yakın olan  -c- ünsüzü
+ ve -a- ünlüsüyle sağlanmıştır.
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+104                                 Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                          5.2.2.4. Tunç Uyak
+
+
+                           Bir dizenin sonundaki bir sözcük başka bir dizenin sonundaki sözcüğün sonunda
+                          geçiyorsa, buna tunç uyak denir. Cinaslı uyak aynı zamanda bir söz sanatıdır. Halk
+                           şirinde, divan şiirinde ve çağdaş şiirde bol bol kullanılır.
+
+
+                                İstiklâl Marşı'ndan                            Mâniler'den
+
+
+                               Bastığın yerlerı "toprak" diyerek geçme, tanı!         Gözlerin mavi mine,
+                       Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.          Vuruldum perçemine.
+                           Sen şehîd oğlusun, incitme yazıktır atanı,           Aşkın beni çevirdi,
+                         Verme dünyaları alsan da bu cennet vatanı.           Aslı'nın Kerem'ine
+                                      Mehmet Akif Ersoy           Yusuf Ziya Ortaç
+
+
+
+
+                          5.2.2.5. Cinaslı Uyak
+
+
+                             Şiirin ahengi, dize sonlarında belli aralıklarla yinelenen sesteş sözcüklerle sağlanı-
+                          yorsa, buna cinaslı uyak denir. Aynı zamanda bir söz sanatı olan cinaslı uyak Halk şi-
+                          rinde, Divan şiirinde ve çağdaş şiirde bol bol kullanılır:
+
+
+                          Rintlerin Akşamı'ndan                     Mani
+
+
+                      Dönülmez akşamın ufkundayız. Vakit çok geç:       Avluya kuyu kazdım,
+                    Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç.           İçine düşeyazdım.
+                                          Yahya Kemal          Ayrılık mektubunu
+                                                    Hem ağladım hem yazdım.
+
+
+                       Ünite başından beri yazılmış şiirleri uyak türlerine göre inceleyiniz.
+
+
+
+                       5.3. Redif
+
+
+                       Yukarıdaki örneklerde uyak oluşturan ses ya da sesler koyu gösterildi. Birçoğunda
+                    koyu seslerden sonra da harf kaldı. İşte bu sesler rediftir. Şiirde ahengi sağlamak için
+                        dize sonlarında benzeştirilen seslerin anlamları ya da görevleri aynı ise bu benzeş-
+                   meye redif denir. Redif, şiirin ahenk ögelerindendir. Kimi şiirler kafiyesizdir; şii-
+                           rin ahengini yalnız redif sağlar. Fuzulî'nin Su Kasidesi gibi kimi divan şiirleri de
+                          redifine göre ad alır. Kimi divanlarda şiirler redifi oluşturan son harfe göre alfabetik
+                          sıraya dizilir.
+
+
+                         Şiirde kimi zaman ahenk yalnız redif ile sağlanabilir.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                          105
+
+
+ Yinelenen seslerin özelliğine göre redif kendi içinde ek redif, sözcük redifi, sözcük öbeği
+  redifi, nakarat gibi türlere ayrılır.
+
+
+
+
+  5.3.1. Ek Redif
+
+
+  Şiirin ahengi, dize sonlarındaki sözcükleri üzerine getirilmiş aynı görevdeki yapım
+ ya da çekim eki ile tamamlanıyorsa ek redif oluşur.
+
+
+  I.  Türkü'den                                    II.  Güzelliğin On Par'etmez
+                                                                                    . . . . .
+      Dilberân ahd ü vefâyı                       Tabirin sığmaz kaleme,
+      Unuturlar, unuturlar.                    Derdin dermandır yâreme.
+     Edip uşşaka cefâyı                        İsmin yayılmaz âleme,
+      Unuturlar, unuturlar.                      Aşıklarda meşk olmasa.
+                Mahtumi                           Aşık Veysel
+
+
+  İlk örnekte vefâyı, cefâyı sözcüklerindeki -ı eki, ad durum eklerinden belirtme eki ol-
+ duğu için ek rediftir. Ekteki -y- ünsüzü yardımcı sestir. İkinci örnekte ise kaleme,
+ yâreme, âleme sözcüklerindeki -e  eki, ad durum eklerinden yönelme eki olduğu
+  için ek rediftir.
+
+
+
+  5.3.2. Sözcük Redifi
+
+  Şiirde ahenk, dize sonlarına getirilmiş aynı anlam ve görevdeki bir sözcük ile ta-
+ mamlanıyorsa, sözcük redifi oluşur.
+
+    Hep Gölge
+
+          . . . . .
+     Gece ... hep gölge, ger-â-ser gölge...
+      Leylin ezlâl-i elem dârıyle
+      Kaldı senden bu muğber gölge...
+                        Mehmet Fuat Köprülü
+
+
+ Yukarıdaki birinci örnekte olmaz, ikinci örnekte ise gölge sözcük redifidir.
+
+
+
+  5.3.3. Sözcük Öbeği Redifi
+
+  Şiirde ahenk, dize sonlarına getirilmiş aynı anlam ve görevdeki birden çok sözcük
+  ile tamamlanıyorsa, sözcük öbeği redifi oluşur.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+106                                 Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                             Bir Günün Sonunda Arzu'dan
+
+
+                        Akşam, yine akşam, yine akşam
+                               Bir sırma kemerdir suya baksam.
+                        Akşam, yine akşam, yine akşam
+                               Göllerde bu dem bir kamış olsam.
+                                        Ahmed Haşim
+
+
+                       Yukarıdaki şiirde Akşam, yine akşam, yine akşam dizesi sözcük öbeği redifini oluştur-
+                        maktadır.
+
+
+
+                            5.3.4. Nakarat
+
+                          Nakarat, bir şarkı ya da türküde, her nazım biriminden sonra yinelenen, şiirde
+                      bütünlüğü sağlayan bir ya da iki dizelik bölümdür. Bir şarkı ya da türkü bestelendi-
+                       ğinde nakaratlar arasında beste ayrılığı yoktur. Kavuştak ya da vasıta da denilir;
+                    çünkü bir birimi sonraki birime bağlar.
+
+                         Zeynep Türküsü
+
+                        Zeynep bu güzellik var mı soyunda?
+                          Elvan elvan güller açmış koynunda.
+                             Arife gününde bayram ayında
+
+                        Zeynebim, Zeynebim, allı Zeynebim!
+                         Yedi köy içinde şanlı Zeynebim!
+
+                       Söğüdün yaprağı narindir narin,
+                            İçerim yanıyor dışarım serin,
+                            Zeyneb'i bu hafta ettiler gelin.
+
+                        Zeynebim, Zeynebim, allı Zeynebim!
+                         Yedi köy içinde şanlı Zeynebim!
+                                                  Halk Türküsü
+
+
+              Özet
+
+                           Sanat, düşünceye biçim vermektir; edebiyat söze biçim veren sanattır. Edebiyatta duygu ve
+                          düşünceler şiirle, düzanlatımla dile getirilir: Her ikisi de çok önceden yalnız sözlüdür. Ancak
+                           her edebiyat ürününün sanat değeri öne çıkmaz; kimilerinde düşünce yönü ağır basar. Buna
+                           göre edebiyat eserleri, sanat değeri taşıyanlar (şiir, öykü, roman, tiyatro vb.), sanat değeri ta-
+                         şımayanlar (makale, fıkra, deneme, eleştiri vb.) olmak üzere ikiye ayrılır.
+
+                               Şiir; eskilere göre ölçülü, uyaklı, özel dizilişli dizelerden oluşan söz söyleme sanatıdır.
+                           Yenilere göre ise yalnız ahenkli söz söyleme sanatıdır. Şiir de konularına, edebiyat akımları-
+                           na, teknik özelliklerine, üretildiği döneme göre türlere ayrılabilir.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+Ş İ İ R  B İ L G İ S İ                                                                                                                                          107
+
+
+  Konularına göre; lirik şiir, epik şiir, didaktik şiir, pastoral şiir, satirik şiir, dramatik şiir olmak
+ üzere altı türlü şiir vardır; fakat bu türler birbirinden kesin çizgilerle ayrılamaz.
+
+  Güzel sanatlardaki her akım, güzel sanatların bir başka kolu olan edebiyatı, dolayısıyla şiiri
+ de etkiler. Böylece akımlara paralel olarak klâsik şiir, romantik şiir, parnasyen şiir, sembolik
+  şiir, dadaist şiir, sürrealist şiir gibi şiir süreçleri yaşanmaktadır.
+
+  Şiir; ölçülü, uyaklı, özel dizilişli dizelerden oluşan sanat eseri olduğuna göre, şiirin teknik
+  özellikleri, şiirin ölçüsü ile, uyağı ile, dizelerin dizilişi ile ilgili özellikleridir.
+
+
+ Değerlendirme Soruları
+
+  1.  "Şiirde çoğunlukla dizelerin sonunda, kimi zaman da dizelerin başında ya
+     da içinde, anlamca ayrı en az iki sözcük arasındaki ses ya da seslerin benzeşme-
+      sine ......... denir."
+    Bu cümledeki boş yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
+     A. İmâle
+      B. Uyak
+     C. Ulama
+     D. Kısma
+      E. Kısaltma
+
+
+  2.  Kültür  şiirimizdeki  uyak  uygulamasını  Türkçeleştiren,  uyağın  Halk
+     edebiyatındaki gibi göze göre değil, kulağa göre düzenlenmesi gerektiğini
+     benimseyen edebiyatçılar grubu aşağıdakilerden hangisidir?
+     A. Tanzimat edebiyatçıları
+      B.  Millî edebiyatçılar
+     C. Fecr-i Âti edebiyatçıları
+     D. Servet-i Fünuncular
+      E. Çağdaş edebiyatçılar
+
+
+  3.   " Garip yiğit yârin anar eğlenir.
+     Âdet budur: Yâre varan söylenir.
+     Sensiz yola gitmem, yolum bağlanır.
+    Dağ bağı dumandır hey kara gözlüm."
+                                     (Âşık)
+     Yukarıdaki dizelerde koyu yazılan sesler hangi tür uyak sayılır?
+     A. Cinaslı
+      B. Redif
+     C. Yarım
+     D. Tam
+      E. Tunç
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+108                                 Ş İ İ R  B İ L G İ S İ
+
+
+                               4.  "Gözlerin mavi mine,
+                       vuruldum perçemine"
+                             dizelerinde altı çizili sesler aşağıdaki uyak türlerinden hangisine örnektir?
+                          A. Tunç
+                               B. Tam
+                            C. Cinaslı
+                          D. Redif
+                               E. Sarmal uyak
+
+
+                               5.   " Örüşük uyak" ilk kez ne zaman kullanılmıştır?
+                          A. Tanzimat edebiyatında
+                               B.  Millî edebiyatta
+                            C. Fecr-i Âti edebiyatında
+                          D. Servet-i Fünun edebiyatında
+                               E. Çağdaş edebiyatta
+
+
+                               6.  Tanzimat edebiyatı şairleri hangi uyağı hoş karşılamamışlardır?
+                          A. Tam
+                               B. Zengin
+                            C. Yarım
+                          D. Cinaslı
+                               E.  Tunç
+
+
+                               7.   "Şiir ..... e dayalı bir sanattır." cümlesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi
+                             gelmelidir?
+                          A. Ses
+                               B.  Söz
+                            C. Ahenk
+                          D. Ritm
+                               E. Uyak
+
+
+                  Bu konunun kaynakları ile "Türk Edebiyatında Şiir " ünitesinin sonundaki
+                      kaynaklar aynıdır. Kaynaklar için bir sonraki üniteye bakınız.
+
+
+
+
+
+                             Değerlendirme Sorularının Yanıtları
+
+                                      1. B       2. D       3. C       4. A       5. C       6. C       7. D
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ

p01__Tüm_Kitaplar_Anadolu_Üniversitesi_Açıköğretim_Fakültesi_Yayınları_1_Edebiyat_Bilgi_ve_Kuramları_Ünite_8__a52647c770.txt

@@ -0,0 +1,682 @@
+Düzyazı                             ÜNİTE
+
+
+ Yazar
+ Yard. Doç. Dr. Canan İLERİ      8
+
+
+
+
+
+Amaçlar
+
+Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
+•  Düzyazıyı tanıyacak, şiir ile düzyazı arasındaki farkları kavra-
+   yacak,
+•  Türk düzyazısında çağlara göre dil anlayışını, yazım kurallarını,
+   söz varlığı ve cümle yapısını bilecek,
+•  Türk düzyazısında çağlara göre işlenmiş konuları, işlenen yazı
+    türlerini öğrenecek,
+•  Türk edebiyatının düzyazı ile yazılmış ilk ürünlerini göreceksi-
+    niz.
+
+
+İçindekiler
+
+•  Düzyazı (Nesir)                                      163
+•   Şiir ile Düzyazı Arasındaki Farklar                     163
+•  Türk Düzyazısında Çağlara Göre Dil Anlayışı            164
+•  Türk Düzyazısında Çağlara Göre Kullanılan Yazım
+    Kuralları                                            165
+•  Türk Düzyazısında Çağlara Göre Söz Varlığı ve Cümle
+   Yapısı                                              166
+•  Türk Düzyazısında Çağlara Göre İşlenen Konular        167
+•  Türk Düzyazısında Çağlara Göre İşlenen Yazı Türleri     167
+•  Düzyazıda Türk Edebiyatının İlk Örnekleri              168
+
+•  Özet                                                171
+•  Değerlendirme Soruları                               172
+•  Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar             172
+
+
+Çalışma Önerileri
+
+•  Bu üniteyi çalışmadan önce Sözlü ve Yazılı Anlatım kitabınız-
+   daki ilgili üniteleri bir kez daha gözden geçiriniz.
+•  Üniteyi dikkatlice okuyarak, örnekleri inceleyiniz, bugünkü
+   Türkçe ile karşılaştırınız.
+•  Ünite sonundaki soruları yanıtlayarak, yanıt anahtarı ile karşı-
+    laştırınız; yanıtlayamadığınız konuyu bir kez daha çalışınız.
+
+
+
+
+
+A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               163
+
+
+
+ Bu ünite, edebiyatta düzyazı (nesir) bilgisine ayrılmıştır. Düzyazı ile ilgili bilgiler
+ Sözlü ve Yazılı Anlatım kitabınızın ilgili bölümlerinde daha ayrıntılı olarak veril-
+  miştir. Burada kısaca çağdaş edebiyata gelinceye kadar düzyazıdaki gelişmeler an-
+  latılacaktır. Önce bir düzyazı tanıtım bilgisinden sonra düzyazı ile şiir karşılaştır-
+ ması yapıldı; sonra da Türk edebiyatındaki düzyazının gelişimi bilgisine geçildi.
+ Düzyazı türleri ayrı bir ünitede alınacağı için, bu ünitede yer almadı.
+
+
+ 1. Düzyazı (Nesir)
+
+ Düzyazı (nesir), dil kurallarından başka hiçbir kurala bağlı olmayan, konuşma
+ diline yakın olan doğal anlatım yoludur. Terim olarak önceleri düzyazı yerine inşâ,
+ düz yazı yazarına münşî denirdi. Sonradan inşa nesir, münşi nâsir oldu. Günü-
+ müzde nesir yerine düzyazı, hatta yalnızca yazı ve nâsir yerine yazar terimleri
+ kullanılmaktadır.
+
+
+ Yazı öncesi dönemden yakın çağlara kadar düzyazı sanat sayılmadığı için ve
+  anlatılanları hatırda tutmak güç olduğu için, düzyazı ile sanat eseri üretilmemiştir.
+ En eski düzyazı kalıntıları olan atasözlerinin iç uyaklı, aliterasyonlu yapısı, onların
+  ilk ortaya çıktığı dönemlerde de şiir olabileceğini düşündürmektedir. Düzyazı bü-
+ günkü işlekleğini matbaaya borçludur. Matbaa bulununca, bütün yazılar basılarak
+ çoğaltılmaya başlandı. Bilgiler daha çok insana ulaştı. Bu da insanlara hoşa gideni,
+ öğrenilmesi gerekeni ezberlemek yerine, el altında bulundurularak gerektiğinde
+ yararlanmak kolaylığı sağladı. Okuyucu kitlesinde artış oldu. Bellekler ezberleme
+ işinden ve ezber yükünden kurtulunca, asıl işlevi olan düşünme işlevini yaptı ve dü-
+ şünce üretmeye başladı. Üretilen düşünceler yazılıp yayınlanarak, eser sayısı arttı.
+ Yazılanlar tartışmalara yol açtı; tartışmalar, bilimsel doğruların çoğalmasını sağla-
+  dı.
+
+
+ Demek ki, düzyazının şiir gibi kurallı olmaması, onu değersiz kılmaz; üstelik
+ içeriği iyi, anlatımı güzel bir düzyazı en az şiir kadar değerli sayılır.                                     !
+
+ 2. Şiir ile Düzyazı Arasındaki Farklar
+
+ Kesin bir ölçü değilse de şiirle duygular, düzyazı ile düşünceler daha iyi anlatılır. Zi-
+ ya Gökalp de bu görüştedir: "Şuur devrinde şiir susar, şiir devrinde şuur seyirci kalır."
+
+
+ Cumhuriyet öncesi edebiyat dönemlerinde aşktan yiğitliğe, övgüden eleştiriye,
+ mektuptan şehrengize pek çok konu şiir ile işlenmiştir. Şiir düşünce aktarımına düz-
+ yazı kadar elverişli değildir. Günümüzdeki bilgi yığınlarını anlatmak için artık şiir
+ yetmez. Düzyazılar; bilgi ise bilgiyi, sanat ise sanatı birtakım mazmunların, söz
+ oyunlarının arkasına gizlemeden verdiklerinden, okuyucu anlatılanları daha kolay
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+164                       D Ü Z Y A Z I
+
+
+                           anlar. Zaten düzyazı ile yazılmış yazılardan sanat değeri olanlar dışta bırakılırsa,
+                            öğreticiliğin ağır bastığı görülür. Şiirin dizesine karşılık düzyazının cümlesi, şiirin
+                          bentlerine karşılık düzyazının paragrafı vardır.
+
+
+                           Şiirde ölçü ve uyak  kaygısı olduğu  için,  istenilen sözcük  istenilen yerde
+                         kullanılamaz; eş anlamlıları, yakın anlamlıları kullanılır. Düzyazıda böyle bir kaygı
+                         yoktur. Yine aynı nedenden, şiirde cümle ögelerinin yerleri değiştirilebilir, sözcük
+                         öbekleri tersine çevrilebilir. Bu da şiir dilindeki düşüncenin açıklığına gölge düşü-
+                              rülebilir; fakat düzyazıda bunlara gerek kalmadan duygu ve düşünce daha kolay
+                               anlatılır. Okuyucu da birçok sanat oyunları arasına gizlenmiş gerçeğe ulaşmaya uğ-
+                       raşmaz.
+
+
+                     Divan şiirinde birim genellikle beyit olduğundan cümle uzunluğu en çok bir beyit-
+                                    tir. Düzyazıda cümleler daha uzun olabilir; bu da kimi zaman anlatımdaki açıklığı
+                         bozar.
+
+
+                      Düzyazı ile öncelikle bilim, sanat ve teknoloji konularında öğretici kitaplar, ders
+                           kitapları ve tezler yazılmaktadır.
+
+
+                  3. Türk Düzyazısında Çağlara Göre Dil Anlayışı
+
+                           Yazıtların dilinin konuşma dili ile aynı olduğu görüşü yaygındır. Yazıtlardaki bir
+                              iki yabancı sözcük zaten özel addır. Uygur yazmalarında dinsel kitaplar aracılığı ile
+                            bir iki yabancı sözcük girer; fakat Türkler o dönemde din terimlerinin birçoğunu ol-
+                   duğu gibi almamışlar, Türkçeleştirmişlerdir. İslâm dininin etkisi ile düzyazı diline
+                     de önce din terimleri sonra sosyal içerikli sözcükler girmiştir. O dönemde dilimize
+                         giren yabancı sözcüklerden sanat eserlerinde yoğunluk Farsça sözcüklerde, bilim
+                          eserlerinde yoğunluk Arapça sözcüklerdedir.
+
+
+                     Aynı zamanda Türk halkının Orta Asya'dan beri kendi içinde anlatımını sürdürdü-
+                    ğü diğer masallar, destanlar, halk hikâyeleri, evliyaların yaşam öyküleri, dinsel bilgi
+                      vermeyi amaçlayan Kuran açıklamaları, kırk hadis açıklamaları ve doğaçlama
+                            yarattıkları orta oyunları birer düz anlatı örnekleri sayılabilir. Başından beri bunlar
+                        yazıya geçirildiklerinde, halkın yararlanabilmesi için, dilinin anlaşılırlığına özen
+                            gösterilmiştir.
+
+
+                      Anadolu'da din, bilim ve sanat alanlarında yazılmış ilk düzyazılar daha çok
+                     Osmanlı dönemine rastlar. Osmanlı döneminde şiirden düz yazıya geçiş birdenbire
+                         olmamıştır. İlk düzyazı örneklerinde cümle sonu ve sözcük öbeklerinin sonlarında
+                               seci denilen bir tür uyak kullanılmıştır. Dili anlaşılmayacak kadar Arapça ve Farsça
+                         sözcüklerle doludur. Cümleleri uzundur. Bunlara o dönemde süslü nesir denir. Yine
+                           18. yüzyıldaki Sebk-i Hindi akımı bilmece gibi gizemli anlatımıyla dilin anlaşılırlığını
+                     olumsuz etkilemiştir. Din, bilim ve sanat alanlarında yazılmış düzyazılarda anlatım
+                     daha anlaşılır durumdadır:
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               165
+
+
+  Hitabiyyat'tan
+
+
+   . . . . .
+  Alîmsin,  ilmine  gayet  yok.  Kadîrsin,  kudretine  nihayet  yok.  Kadîmsin,  ukuul-i
+ mütekaddimîn ve müteahhirîn dâire-i kıdemine kadem basamaz. Hakîmsin, hükema-yı
+  evvelîn ve âhirîn hikmetin ma'rifetinden dem uramaz. Bir mâşûksun ki aşkun havâsında fe-
+  lekler çerhe girüp oynar. Bir mahbûbsun ki şevkin derdinden bütün gün âsiyâ-yı çerh inler.
+   . . . . .
+
+
+                                            Sinan Paşa, Tasarrunâme, 15.yy.
+
+
+ Görülüyor ki düzyazıyı kullanmamak bakımından Divan edebiyatı ile halk edebi-
+ yatı arasında görüş ayrılığı yoktur. İkisinde de ön sırayı şiir almış, düzyazı ikinci sı-
+ raya itilmiştir. Bir farkla; halk aras��nda okuryazar sayısı çok az olduğu halde Divan
+  şairlerinin hepsi okur-yazardır. Buna karşın bu edebiyatın düzyazı örneği birkaç se-
+ yahatname, tezkire, mektup, bilim eseri ve yine şiire çok yaklaşan münşeat ile sınır-
+  lıdır.
+
+
+ Düzyazı dili Tanzimattan sonra başlatılan dilde yalınlaşma çabalarından sonra ko-
+ nuşma diline yaklaştı. Günümüzde artık düzyazı ile hem duygular, düşünceler an-
+ latılmakta; hem bilimsel bilgiler verilmekte; hem de öykü, roman, tiyatro gibi sanatlı
+ anlatımlar yazılmaktadır. Hepsinin de dili ve anlatımı herkesin anlayacağı kadar
+ yalındır.
+
+
+ 4. Türk Düzyazısında Çağlara Göre Kullanılan
+   Yazım Kuralları
+
+ Göktürklerde harfler taşa kazındığı için bitiştirilmez. Yazı yukarıdan aşağıya doğru
+  yazılır. Uygurlarda z harfi ayrı yazılır, diğerleri bitişiktir. Harf sayısının az oluşu
+ nedeniyle, bir harf birden çok sesin karşılığı olarak kullanılır. Bu da hem okumayı
+ güçleştirmekte; hem de bugün Uygur yazmaları üzerinden yapılacak dil tarihi çalış-
+ malarını olumsuz etkilemektedir. Harflerin başta, ortada, sonda yazılışları değişik-
+  tir; sağdan sola doğru yazılır. Taşa kazımaktan çok kâğıda yazmaya elverişli bir ya-
+  zıdır. Karahanlılar döneminde ise Arap yazısı yaygınlaşmıştır. Arap yazısı işlek bir
+ yazı olmakla  birlikte, Arap  alfabesinde kimi  seslerin birden çok  harf  ile
+ karşılanması, kimi harflerin ise birden çok sesi karşılaması; ayrıca harflerin başta,
+ ortada, sonda değişik yazılması metinleri güç okunur duruma getirmiştir.
+
+
+ Türklerde kullanılan ilk noktalama işareti iki nokta üst üstedir (:).                                     !
+ Orhun Yazıtlarında her sözcük arasına bu işaret konur. Uygurlar cümle bitimlerine
+ nokta (.) koymuş; noktalama işaretlerinin sayısını da artırmışlardır. Arap yazısına
+ geçildikten sonra verilen ilk eserlerin birçoğunda bu alfabeye özgü hareke adı ve-
+  rilen işaretler kullanılmıştır. Harekelerden üstün a, e, esre ı, i ve ötre o, ö, u, ü ünlülerini
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+166                       D Ü Z Y A Z I
+
+
+                             karşılar. Kimi zaman cümle bitimlerine nokta (.) konur. elif (  ), re (  ), ze (  ), dal (   ),
+                           zel (   ), je (   ), vav (   ) harfleri kendinden sonraki harf ile bitiştirilmez. Bugünkü an-
+                    lamda noktalama uygulamasında Batı edebiyatı ile tanışmanın etkisi büyüktür.
+
+
+                  5. Türk Düzyazısında Çağlara Göre Söz Varlığı ve
+               Cümle Yapısı
+
+                        Göktürk Yazıtlarında bin kadar sözcük varken, Ahmet Caferoğlu Eski Uygur Türkçesi
+                       Sözlüğü'nün üçüncü baskısında 7500 sözcük olduğunu vurgulamaktadır. Bunların
+                         içinde Mani, Buda gibi dinlerin etkisiyle girmiş yabancı sözcükler elbette vardır. Di-
+                         van-ı Lugat-it-Türk'teki sözcük sayısı da ondan az değildir. Yine içinde İslâmiyetin
+                             etkisi ile girmiş Adapça, Farsça sözcükler vardır. Ferit Devellioğlu'nun 1970 basımı
+                        Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat'inde Ek'iyle birlikte 65.000'den fazla yalnız
+                       Arapça, Farsça sözcük ve tamlama bulunur. Bu rakamda Türkçe ile Batı dillerinden
+                    geçme sözcükler yoktur. Bu rakam Türklerin Araplar, Farslar ile 600 yıllık dil etkile-
+                         şimini belgeler.
+
+
+                    Türk Dil Kurumunun 1998 basımı Türkçe Sözlük'ünde bugünkü Türkçede
+                        kullanılan ortalama 75.000 sözcük yer almaktadır.       !
+
+                   Bu bir iki sözlük karşılaştırması Türkçenin- özellikle düzyazıdaki- sözvarlığı
+                      hakkında bir fikir vermektedir.
+
+
+                      Göktürkçede cümle yapısı genellikle basit olmakla birlikte kısa birleşik cümleler de
+                        bulunur. Uygur Türkçesinde Budist din  kitaplarının  etkisi  ile cümle  başı
+                          edatlarında, zarf tümleçlerinde artış vardır. Bu, cümle yapısını uzatır. Çevirinin do-
+                         ğal sonucu olarak devrik cümlelere sıkça rastlanır. Böylece cümleler, hareketlidir ve
+                           sık değişebilir. Karahanlı Türklerinin İslâmiyeti kabul etmesinden sonra anlatım di-
+                            line Arapça sözcükler girdi ve Karahanlı Türkçesindeki söz varlığı arttı. Sözvarlığı
+                         içinde Arapça birçok bağlaç da vardır ve bu bağlaçlar yazılı anlatımın cümlelerini
+                            uzatır. Bu durum Osmanlıca ile yazılan düzyazı örneklerinde sayfalarca süren cüm-
+                            lelerin oluşmasına neden oldu. Sebk-i Hindî akımında yazılı anlatım dilinin bilmece
+                           gibi gizemli olması cümleleri de uzatmıştır. 18. yüzyıldaki yerlileşme akımı ile baş-
+                        layan anlatım dilinde sadeleşme hareketinin dikkati çeken ilk özelliklerinden biri de
+                     cümle yapısının basitleştirilmesi ve kısalmasıdır. Tanzimat döneminde Batıya yö-
+                            neliş ve gazete çalışmaları ile cümle yapısı biraz kısaldı.
+
+
+                     Cumhuriyet sonrası dilde öze dönülmüştür. 1928'deki harf devrimi, 1932'de Ata-
+                        türk'ün çabaları ile kurulan Türk Dil Kurumunun çalışmaları sonucunda
+                      düzyazı anlatım dili ve cümle yapısı sadeleştirilerek bugünkü duruma getiril-       !
+                           miştir.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               167
+
+ 6. Türk Düzyazısında Çağlara Göre İşlenen Konular
+
+  Türklerin ilk düzyazı örneklerinde ele aldıkları konu günlük yaşam ve savaştır. Ya-
+ zıtlardan çıkarılan dünya görüşleri, o zamanki Türklerin gelecek için umut yüklü ol-
+ duğu doğrultusundadır. Yenisey Yazıtlarında, mezar taşlarına ölenin anısı niteliğin-
+ de yazılan birinci kişi aktarımlı yaşam öyküleri yer alır.
+
+
+ Orhun Yazıtlarından Tonyukuk'unkinde bu anıların genişletilmişiyle karşılaşırız.
+ Devlet adamı kimliği olduğu için Tonyukuk'un anıları tarih belgeleri niteliği de
+  taşır. Anlatımı içtendir, bir iki atasözü de kullanılmıştır. Kültigin ile Bilge Kağan
+  yazıtları Türklerin o ana kadarki tarihlerini konu alır. Fakat önce Uygurlarda, sonra
+ İslâm uygarlığı etkisinde Türklerin çok dindar olduklarını görüyoruz. Bu da işlenen
+ konuların çoğunun din ile ilgili olmasına neden olmuştur. Bunun yanında Uygurlar
+ döneminde tıptan fala, din kitaplarından burkan hayatlarına, seyahatnamelerden
+ mektuplara kadar birçok konuyu işlemişlerdir.
+
+
+ İslâm uygarlığına girildiğinde Türkler edebiyat ve sanatta Farsların etkisine girer-
+  ler. Konu birden çeşitlenir. Dinsel konular yine çoğunluktadır; fakat tıp, astronomi,
+ matematik, coğrafya, anı, tarih, sözlük gibi farklı konularda da birçok eser yazılır.
+ Osmanlıcada düzyazı şiire göre daha az kullanılsa da eserlerin konularında ve
+ sayılarında büyük artış görülür. Dil olarak Arapça ve Farsça yazıldıkları için, bu dil-
+  ler bilinmedikçe ulaşılamayan eserlere de rastlanır.
+
+
+ Düzyazıda asıl önemli konu çeşitlemesi Tanzimat'tan sonra olur. Dilden hukuka,
+ tarihten sosyolojiye, aşktan vatan sevgisine kadar pek çok konuda eserler verilir.
+ Çağdaş edebiyatın konu temelleri bu dönemde atılır.
+
+
+ 7. Türk Düzyazısında Çağlara Göre İşlenen
+   Yazı Türleri
+
+  Türklerin ilk türlerinden biri anıdır; Yenisey Yazıtlarıyla, Tonyukuk Yazıtındaki
+ yaşam öyküleri bunlardandır. Devlet adamı kimliği olduğu için Tonyukuk'un
+  anıları tarih yazısı da sayılır. Uygurlar döneminde bilimsel yazılar yazılır. Burkan
+ hayatlarını anlatan bir bakıma biyografi türünün ilk örnekleri ile karşılaşılır,
+ seyehatnâmelerde gezi yazısı türü kullanılır. Mektup türünü de işlemişlerdir.
+
+
+ İslâm uygarlığına girildiğinde Türkler yine tıp, astronomi, matematik, coğrafya gi-
+ bi bilimsel yazılar; anı, rüya tabirleri, gezi yazıları gibi yazılar yazarlar. Şuara tezki-
+ relerinde bir bakıma biyografi ve bibliyografi yazı türlerinin ilk örnekleri görülür.
+ Sözlük çalışmaları vardır.
+
+
+ Düzyazıda asıl önemli yazı türleri Tanzimat'tan sonra gelişir. Bugün kullanılan
+ yazı türlerinin hemen hepsi o dönemde gazete yazı türü olarak edebiyata girer.                                     !
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+168                       D Ü Z Y A Z I
+
+
+                             İşte bu dönemden sonraki yazı türlerinin artık düşünce değeri olan yazılar (makale,
+                   deneme vb.), sanat değeri olan yazılar (öykü, roman, tiyatro vb.) olarak gazetelerde
+                         yayınlandığını biliyoruz. Yazışmalar her dönem için geçerli bir yazı türüdür.
+
+
+                  8. Düzyazıda Türk Edebiyatının İlk Örnekleri
+
+                     Türk edebiyatının ilk düz anlatım örnekleri atasözleridir. Bunlar dilden dile dola-
+                        şarak günümüze kadar gelmiştir. İçinde toplumun deneyimlerinden çıkan sonuç,
+                             bilgi ve öğütler vardır. Atasözlerinin ilk yazılı örneklerine Tonyukuk Yazıtı'nda
+                              rastlarız:
+
+
+                    Tonyukuk Yazıtı'ndan
+
+
+                       "Turuk bukalı, semiz bukalı arkada bilser, semiz buka, turuk buka teyin bilmez ermiş. ([in-
+                           san] zayıf boğalarla, semiz boğaları uzaktan bilmek istese hangisi zayıf, hangisi semiz bile-
+                         mez.)"
+
+
+                        "Yufka erikli toplagalı ucuz ermiş, yinçe eriklik üzgeli uçuz; yufka kalın bolsar toplaguluk
+                            alp ermiş yinçe. ([bir şeyi] yufka iken toplaması [bükmesi] kolay imiş, ince iken kırması [gene]
+                             kolay; [fakat] yufka kalın olur ise bükmesi zorlu imiş.)"
+
+
+                         Dolayısıyla, Türklerin ilk düzyazı yazarı olarak Tonyukuk 'u anmak gerekir.
+                    Tonyukuk, Kendi adına diktirdiği yazıtta hem kendi yaşamını, hem de Göktürk
+                         tarihine ışık tutacak bilgileri anı biçiminde yazmıştır. Onu Bilge Kağan'ın yeğeni       !
+                       olan Yullug Tigin izler.
+
+
+                        Atasözlerinden sonraki ilk yazı örnekleri Yenisey ve Orhun yazıtlarıdır:
+
+
+                         Bilge Kağan Yazıtı'ndan
+
+
+                   Doğu Yüzü
+                                              . . . . .
+                      üze kök : t(e)ñri : (a)sra y(a)g(ı)z : y(e)r : kıl(ı) ntukda : (e)kin (a)ra : kişi oglı :
+                            kıl(ı)nm(ı)ş : kişi : oglınta : üze : (e)çüm (a)pam : bum(ı)n k(a)g(a)n : işt(e)mi k(a)g(a)n
+                                              : ol(u)rm(ı)ş : ol(u)r(u)p(a)ñ : türük : bod(u)n(ı)n : ilin törüsin : tuta : birm(i)ş : iti :
+                           birm(i)ş:
+                                              . . . . .
+
+
+                           (Üstte mavi gök [yüzü] altta [da] yağız yer yaratıldığında, ikisinin arasında insanoğlu yara-
+                               tılmış. İnsanoğlunun üzerine [de] atalarım, dedelerim Bumın Hakan [ve] İştemi Hakan [hü-
+                      kümdar olarak] tahta oturmuş. Tahta oturarak, Türk halkının devletini [ve] yasalarını yöne-
+                             tivermiş, düzenleyivermişler.)
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               169
+
+
+ Oğuz Kağan Destanı sözlü ürün olduğu için, yazıya geçirilişi çok sonradır; o da des-
+ tan özelliğini yitirmiş kısa bir özettir. Bu kısa özette bile iki şiir parçanın bulunması,
+ destanın ilk oluşumunda şiir olarak anlatıldığını gösterir.
+
+
+ Oğuz Kağan Destanı'ndan
+
+
+          . . . . .
+      kene künlerde bir kün
+ 50  oğuz kagan bir yirde tengrini çalbargu-
+ 51  da irdi, karanguluk keldi kökdün
+ 52  bir kök yaruk tüşdi. kündün ay
+ 53  aydın koğulgulugrak
+ 54  irdi. oguz kagan yürüdi, kördi, kim:
+ 55  uşbu yaruknung arasında bir kız
+ 56  bar irdi, yalguz olturur irdi. yakşı körür-
+ 57  lüg bir kız irdi. anung başında ataş-
+ 58  lug yaruklug bir mengi bar ırdi,
+ 59  altun kazuk reg ırdi. oşul kız antag
+ 60  körüklüg ırdı, kım: külse, kök
+ 61  tengrı küle rurur; ıglasa, kök tengrı
+ 62  ıglaya turur; Oguz Kagan
+ 63  anı kördükde usı kalmadı, kirdi; sevdi, aldı
+
+
+  (Yine günlerden bir gün Oğuz Kağan bir yerde Tanrıya yalvarmakta idi. Karanlık bastı.
+ Gökten bir gök ışık indi. Güneşten ve aydan daha parlaktı. Oğuz Kağan oraya yürüdü ve gör-
+ dü ki:
+
+
+ O ışığın içinde bir kız var, yalnız oturuyor. Çok güzel bir kızdı. Başında [alnında?] ateşli ve
+ parlak bir beni vardı, demir kazık [kutup yıldızı] gibi idi. O kız öyle güzeldi ki, gülse, gök tanrı
+ gülüyor; ağlasa, gök tanrı ağlıyordu. Oğuz Kağan onu görünce aklı gitti; sevdi, aldı.)
+
+
+ Uygur Türkçesiyle yazılan Sekiz Yükmek, Uygurların Buda dinindeki en derli
+ toplu ilk din kitabıdır.                                     !
+
+  Sekiz Yükmek'ten
+
+
+ "namo but, namo dram, namo sang (02) tengri tengrisi burkan yarlıkamış tengrili yirlide
+ (03) sekiz yükmek yarumış yaltrımış, ıduk darnı tek vip (04) atlıg sudur nombitig bir tegzinç
+ (05) ançulayu erür mening eşitmişim yime bir ödün ulug ulugı (06) tükel bilge biliglig Teng-
+  ri Tengrisi Burkan vayşalı atlıg (07) nomlug törülüg balıkta king alkıg orduda ontın (08)
+  ....."
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+170                       D Ü Z Y A Z I
+
+
+                    Bugünkü Türkçesi:
+
+
+                         (Buda'ya selâm, dine selâm, cemaate selâm. Tanrılar Tanrısı Buda buyurmuş Tanrılı yerde
+                          "Sekiz Yükmek" parlamış, aydınlatmış. Kutsal Darnı Tekvip adlı ayetler [hükümler] kitabı
+                              bir tomar[dır]. Benim işittiğim ya da izlediğim şöyledir: Yine bir zaman ulular ulusu tam bil-
+                          gin , bilgili Tanrılar Tanrısı Buda, Vayşalı denilen yasa ve düzenin kurulduğu şehirde geniş
+                          sarayda önden .....).
+
+
+                     Türk nesrine matematik, astronomi, tıp gibi fen bilimlerinin; tarih, coğrafya gibi
+                         sosyal bilimlerin; din gibi felsefe bilminin girmesi ve bunlarla ilgili çevirilerin yapıl-
+                      ması İslâmiyetin benimsenmesinden sonra olmuştur. Bunların da anlatımı düzyazı
+                         biçimindedir.
+                         Hazâ'inü's-Saâ'dât'tan (Fatih Sultan Mehmet döneminden bir tıp bilimi metni):
+
+
+                            "Sekizinci bâb; midede ve mideye tealluk nesnelerin vasfın ve sıhhatin saklamağı
+                              söyler. Bilgil imdi mide bedenin matbahıdır. Âdemin göksünün altında muallak bir de-
+                            yirmi, boynu uzun şişeya benzer. Ardı kim arkadan yanadır, yassırak (yassıca) dır. Önü kim
+                         karından yanadır, şişe gibidir, dibi yassı ola. Sağ yanından bir damarla ciğere bağludur. Ol
+                       damara mesarika derler. Sol yanından dalağa bağludur, ol damara rabıt-ı tahalî derler. Yuka-
+                       rusundan boğaz sükûklerine berkinmiştir, ağza ulaşmıştır. Ol bağırsağa kim Türkçe adı kızıl
+                       önük dir, Arapça "meri" derler. Ulaşır ol kızıl önüğe varur, ağza çıkar, bogazluğu düdüğü-
+                     nün (gırtlağın) önüne yapışmıştır. Her ne kim su aslından, gıda aslından ağızdan girerse an-
+                       dan ayruk yere gitmez. Ol barsağın aşağı ucu midenin ağzına ulaşmıştır. İşteha dedikleri
+                         kuvvet kim ol depreşicek karnım acdı (acıkdı) derler. Ol mide ağzı ile meri (nin) bitişdiği yer-
+                        den kopar (çıkar, gelir) ol bir damar kim mideyi ağzından dalağa bağlar."
+
+
+                                                                                     Eşref Bin Muhammed
+
+
+                      Orta Türkçe döneminde Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı Divan ü Lugat-it Türk
+                          adlı sözlüğü bu dönemin ilk düzyazı örneği sayabiliriz.       !
+
+                     Divan ü Lugat-it Türk'ten
+
+
+                            "ogurladı: er işin ogurladı. (Adam işini vaktinde yaptı.). Bundan alınarak "Er tavar
+                            ogurladı." denir ki "adam mal çaldı demektir.
+
+
+                      Dede Korkut kitabı Türk nesrinin elde bulunan önemli nesir eserlerinden biridir.
+                  Onun da anlatım diline dikkat edilirse, anlatıla anlatıla bozulmuş bir şiir dili ile
+                              karşılaşılır:
+
+
+                     Dede Korkut Hikâyeleri'nden:
+
+
+                          "İç Oğuza Taş Oğuz Aşi Olup Beyrek Öldügi Boyı Beyan İder
+                                              . . . . .
+                        Cemi' bigler bindi. Kazanuñ koñur atın çekdiler bindi. Borı çalındı kös urıldı. Gice gündüz
+                           dimediler yortma oldı. Uşta Kazan geldi. Aruza ve cemi' Taş Oğuz biglerine haber oldı, uşta
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               171
+
+
+ Kazan geldi didiler. Anlar dahı çeri dirüp borı ağardup Kazana karşu geldiler. Üç Ok Boz Ok
+  karşulaşdılar.
+
+
+ Aruz aydur: Menüm İç Oğuzda karımum Kazan olsun.
+ Emen aydur: Menüm karımum Ters Uzamış olsun.
+ Alp Rüstem aydur: Menüm karımum Eñse Koca oğlı Okçı olsun didi. Her biri bir karım gö-
+  zetti. Alaylar bağlandı, koşunlar düzildi, borılar çalındı, tavullar dögildi. Aruz Koca meyda-
+ na at tepti. Kazana çağırıp mere kavat sen menüm karımumsın, sen gel berü didi."
+
+
+ Düzyazı üzerinde daha geniş bilgi için bu kitapta bir sonraki üniteyi ve Yazılı ve
+ Sözlü Anlatım ders kitabınızın ilgili bölümünü dikkatlice gözden geçiriniz!
+
+
+
+ Özet
+
+  1. Düzyazı
+
+
+  Düzyazı, dil kurallarından başka hiçbir kurala bağlı olmayan, konuşma diline yakın olan do-
+  ğal anlatım yoludur. Kesin bir ölçü değilse de şiirle duygular, düzyazı ile düşünceler daha iyi
+  anlatılır. Yazıtların dilinin konuşma  dili  ile aynı olduğu görüşü yaygındır. Uygur
+ yazmalarında bir iki yabancı sözcük, daha sonra İslâm dininin etkisi ile Farsça, Arapça söz-
+  cükler girer.
+
+
+ Türk halkının Orta Asya'dan beri anlatımını sürdürdüğü masallar, destanlar, halk
+  hikâyeleri, Kuran açıklamaları birer düzyazı örneği sayılabilir. Düzyazı dili Tanzimattan
+ sonra başlatılan dilde yalınlaşma çabaları ve Dil Kurumunun çalışmalar�� sonucu konuşma
+  diline yaklaştı.
+
+
+  Göktürklerde harfler bitiştirilmez. Yazı yukarıdan aşağıya doğru yazılır. Uygur alfabesi ve
+ Arap alfabesinde harfler başta, ortada, sonda değişik biçimler alır. Yazı sağdan sola doğru
+  yazılır.
+
+
+  Türklerdeki ilk noktalama işareti, Orhun Yazıtlarında kullanılan iki nokta üst üstedir (:).
+ Uygurlar kimi zaman cümle bitimlerine nokta (.) koymuşlar. Arap yazısı kullanılırken harf-
+  ler harekelenmiş; kimi zaman cümle bitimlerine nokta (.) konmuştur. Bugünkü anlamda
+ noktalama uygulamasında Batı edebiyatı ile tanışmanın etkisi büyüktür.
+
+
+  Göktürk Yazıtlarında bin kadar sözcük varken, Caferoğlu'nun Eski Uygur Türkçesi Sözlü-
+ ğü'nün üçüncü baskısında 7500 sözcük, Divan ü Lugat-it-Türk'te bir o kadar sözcük, Türk
+ Dil Kurumunun 1998 basımı olan Türkçe Sözlük'te bugün kullanılan 75.000 sözcük bulun-
+ ması Türkçenin sözvarlığına bir ölçü olabilir.
+
+
+  Göktürkçede cümle yapısı genellikle basittir. Uygur Türkçesinde cümleler başı edatları, kul-
+ lanılmaya başlanan zarf tümleçler ile biraz uzar. İslâmiyetin kabul edilmesinden sonra bağ-
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+172                       D Ü Z Y A Z I
+
+
+                               laçlarla cümleler uzatılır. 1928'deki harf devrimi, 1932'de Atatürk'ün çabaları ile kurulan
+                       Türk Dil Kurumu'nun çalışmaları sonucunda düzyazı anlatım dili bugünkü duruma gel-
+                              miştir.
+
+
+                           Türklerin ilk düzyazılarında konu günlük yaşam ve savaştır. Uygurlarda, İslâm uygarlığı
+                             etkisinde tıp, fal, din, tarih, sözlük, seyehatnâme, mektup gibi birçok konu işlenmiştir.
+                       Düzyazıda asıl önemli konu çeşitlemesi Tanzimat'tan sonra olur.
+
+
+                       Türk edebiyatının ilk düzyazı örnekleri atasözleridir. Türklerin ilk düzyazı yazarı Tonyu-
+                     kuk ile Yullug Tigin'dir. Uygur Türkçesiyle yazılanSekiz Yükmek, Uygur Buda dinin-
+                            deki en derli toplu ilk din kitabıdır. Orta Türkçe Döneminde Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı
+                         Divan-ı Lugat-it Türk adlı sözlüğü bu dönemin düzyazı örneği sayabiliriz. Dede Korkut
+                               kitabı Türk nesrinin elde bulunan önemli örneklerinden biridir.
+
+
+
+              Değerlendirme Soruları
+
+                      Aşağıdaki soruların yanıtlarını verilen seçenekler arasından bulunuz.
+
+
+                               1.  Aşağıdakilerden hangisi şiir ile düzyazı arasındaki farklardan değildir?
+                          A. Şiirde mazmunlar kullanılır.
+                               B. Öğretici konular düzyazı ile daha iyi anlatılır.
+                            C. Düzyazıda paragraf birimleri vardır.
+                          D. Düzyazı ölçü, uyak kaygısı duyulmadan yazılır.
+                               E. Anlatımın en küçük birimi cümledir.
+
+
+                               2.  Göktürkçe ve Uygurca yazılmış düzyazılar için aşağıdaki bilgilerden hangisi
+                         doğrudur?
+                          A. Anlatımdaki yabancı sözcük sayısı çoktur.
+                               B. Yabancı sözcüğü az olan düzyazıya orta düzyazı denir.
+                            C. Düzyazı çok kullanılır.
+                          D. Deneme, makale gibi düşünce yazılarına rastlanır.
+                               E. Paragraf uygulaması başlamıştır.
+
+
+                               3.   İlk noktalama işareti hangi dönem yazısında kullanılmıştır?
+                          A. Göktürk
+                               B. Uygur
+                            C. Karahanlı
+                          D. Osmanlı
+                               E. Tanzimat
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+D Ü Z Y A Z I                                                                                                                                               173
+
+
+  4.  "Orhun Yazıtlarında ilk  ............ ile  ............. düzyazısının örnekleri vardır"
+     cümlesini aşağıdaki seçeneklerden hangisi tamamlar?
+     A. Tarih-söylev,
+      B. Anı-tarih,
+     C. Tarih-eğitim,
+     D. Söylev-atasözü,
+      E. Din-atasözü.
+
+
+ Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
+
+  Atalay, Besim. Divanü Lûgat-it-Türk I,II,III,IV, Ankara 1986.
+
+
+ Bang, W. ve G. R. Rahmeti. Oğuz Kağan Destanı, İstanbul, 1970.
+
+
+  Caferoğlu, Ahmet. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, 3. baskı, İstanbul, 1993.
+
+
+  Ergin, Muharrem. Dede Korkut Kitabı Giriş-Metinler-Faksimile, Ankara, 1989.
+
+
+  Eşref, Bin Muhammed. Hazâ-inü's-Saâdât, 1460 (H. 864), Hazırlayan: Dr. Bedü N.
+     Şehsuvaroğlu, TTK, Ankara, 1961.
+
+
+  Tekin, Talât. Orhun Yazıtları, Ankara, 1988.
+
+
+ Türk Dili, Divanü Lûgat-it-Türk Özel Sayısı. Ankara,
+
+
+
+
+
+  Değerlendirme Sorularının Yanıtları
+
+  1. A       2. D       3. E       4. E
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ

p01__Tüm_Kitaplar_Anadolu_Üniversitesi_Açıköğretim_Fakültesi_Yayınları_1_Sosyal_Bilimlerde_Araştırma_Yöntemleri_Ünite_1__6721a668d8.txt

@@ -0,0 +1,712 @@
+T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1081
+
+                AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 601
+
+
+
+
+   SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENLİĞİ
+
+
+Sosyal Bilimlerde
+       Araştırma
+       Yöntemleri
+
+
+
+
+
+                                      Yazarlar:
+                                 Prof.Dr. Kazım ÖZDAMAR
+                                 Prof.Dr. Yavuz ODABAŞI
+                                 Prof.Dr. Yaşar HOŞCAN
+                                 Prof.Dr. Ali Atıf BİR
+                             Doç.Dr. Gönül KIRCAALİ-İFTAR
+                             Doç.Dr. Ahmet ÖZMEN
+                             Doç.Dr. Yıldız UZUNER
+
+
+
+                                       Editör:
+                                 Prof.Dr. Ali Atıf BİR
+
+Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları
+              Anadolu Üniversitesine aittir.
+
+
+"Uzaktan öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın
+                 bütün hakları saklıdır.
+
+
+          İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da
+    bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt
+            veya başka şekillerde çoğaltılamaz,
+                 basılamaz ve dağıtılamaz.
+
+
+
+         Copyright © 1999 by Anadolu University
+
+
+                         All rights reserved
+
+
+          No part of this book may be reproduced
+            or stored in a retrieval system, or transmitted
+         in any form or by any means mechanical, electronic,
+           photocopy, magnetic tape or otherwise, without
+             permission in writing from the University.
+
+
+
+
+
+            Tasarım: Yrd.Doç.Dr. Kazım SEZGİN
+
+
+
+
+
+                ISBN 975 - 492 - 840 - 1
+
+İçindekiler
+
+Ünite 1
+Bilim ve Araştırma
+Giriş 3, Bilimsel Araştırma Nedir? 3, Sosyal Bilim Araştırmalarının Aşamaları 4,
+Niceliksel ve Niteliksel Araştırma Yaklaşımları 6, Niceliksel Araştırma Modelleri
+7
+
+Ünite 2
+Ölçme
+Giriş 13, Ölçme: Tanımı ve Düzeyleri 13, İşlevsel (Operasyonel) Tanım 15, Ölçü
+Araçları 15, Ölçü Aracı Çeşitleri 17
+
+Ünite 3
+Örnekleme
+Giriş25, Örnekleme Teorisinin Temel Kavramları 25, Örnekleme Yapmayı Gerek-
+li Kılan Nedenler 30, Örnekleme İçin Birim Seçme Yöntemleri 31, Örnekleme Yön-
+temleri 34, Örnekleme Dağılımı 43, Örneklem Hacminin Belirlenmesi 48, Örnek-
+lemde Hata Kavramı ve Standart Hata 50
+
+Ünite 4
+Deneyler
+Giriş 57, Deneyin Amacı ve Mantığı 57, Deneysel Hata 59, Deneysel Hatayı Azalt-
+mak İçin Yapılabilecek İşlemler 61, Deney Türleri 66, Deneylerin Planlanması ve
+Deney Tasarımları 66, İç Tutarlılık ve Dış Tutarlılık (İç Geçerlilik ve Dış Geçerli-
+lik) 72, Deney Düzenlemede Sorunlar 74
+
+Ünite 5
+Anket Yöntemi
+Giriş 81, Anket Yönteminin Genel Yapısı ve Özellikleri 81, Anket Yönteminin Türle-
+ri 82, Uygun Anket Türünü Belirleme 87, Anket Uygulamalarında Cevaplama Ora-
+nını Arttırma 89
+
+Ünite 6
+Dilbilgisi Öğretimi
+Giriş 101, Soru Formunun Yapısı 101, Soru Çeşitleri 103, Soru Formatları Tepki-
+leri Nasıl Etkiler? 107, Doğru ve Dürüst Cevapların Elde Edilmesi 108, Bir Soru
+Formu Yapılandırılırken Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar 111, Ön Test 112
+
+Ünite 7
+İstatistiksel Tahmin
+Giriş 119, İstatistiksel Tahmin 119
+
+
+
+
+
+ A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+
+                                                                            iii
+
+Ünite 8
+İstatistiksel Karar Verme
+Giriş 141, Hipotez Testi İle İlgili Kavramlar 141, Hipotez Testi Sürecinde Adım-
+lar 146, Bazı parametrelere İlişkin Test Uygulamaları 147
+
+Ünite 9
+Niteliksel Araştırma Yaklaşımı
+Giriş 175, Niteliksel Araştırmaların Bilimselliği 175, Niteliksel Araştırmalarda Gü-
+venirlik, Geçerlik ve Genellenebilirliğin Ele Alınması Şekilleri 176, Niteliksel Araş-
+tırmalarda Veri Toplama Özellikleri ve Teknikleri 177, Niteliksel Araştırmada Dü-
+zenleme 182, Niteliksel Araştırmalarda Analiz 188, Niteliksel Araştırmaların Ah-
+laki Yönü 190
+
+Ünite 10
+Bilgisayar ve İstatiksel Paket Programlar
+Giriş 197, Bilgisayar Yazılımı Nedir? 197, Bilgisayar Donanımı 199, Paket Prog-
+ram Nedir? 200, İstatistiksel İşlemler İçin Kullanabileceğiniz Yazılımlar 200
+
+
+Cevap Anahtarı 220
+
+
+
+
+
+ A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+
+                                                    iv
+
+Başlarken
+
+Bugün, bilim üretmek amacıyla bilimsel bilginin nasıl üretildiğini bilmeyi bıraka-
+lım, hergün televizyonlarda "Biz birinciyiz" diyen televizyon kanallarının, argü-
+manlarını hangi araştırma yöntemine dayandırdıklarını anlayabilmek, gazeteler-
+de çıkan kamuoyu araştırma sonuçlarını yorumlayabilmek için herkesin temel
+düzeyde istatistik ve araştırma bilgisine ihtiyacı vardır. Eğer bugün temel düzey-
+de istatistik ve araştırma bilgisine sahip değilseniz sayıları kullanarak birçok ko-
+nuda sizi ikna etmeye çalışanların doğruluk ve yanlışlıklarını ayırdedebilmeniz
+mümkün değildir. Bu kitapta size sosyal bilimler bağlamında bilimsel yaklaşımın
+temelleri sistematik bir biçimde anlatılmaktadır. Temel amaç merak ettiğiniz bir
+konuyu, bilimsel yöntemi izleyerek araştırmak istediğinizde izleyeceğiniz yön-
+tem konusunda sizi bilgilendirmektir.
+
+Birinci ünitede bilim ve araştırmanın temel kavramları üzerinde durulurken ikin-
+ci ünitede ölçmenin yapısı ve seviyeleri konusunda bilgi verilmiştir. Üçüncü üni-
+tede bilimsel araştırma yapmanın en önemli alanlarından birini oluşturan Örnek-
+leme'nin kuramsal yapısı ve teknikleri anlatılmıştır. Dördüncü ünite veri toplama
+yöntemlerinden deney konusunun, beşinci ünite ise yine veri toplama yöntemle-
+rinden anketin anlatıldığı ünitelerdir. Altıncı ünite hangi yöntemle olursa olsun
+veri toplamaya karar verdiğinizde hazırlamak zorunda olduğunuz soru formu-
+nun hatasız bilgi üretecek şekilde yapılandırılması üzerine bilgilendirmeyi amaç-
+lamaktadır. Yedi ve sekizinci üniteler temel istatistik ve hipotez testleri konusun-
+da bilgilerin yer aldığı ünitelerdir. Bu ünitelerde yer alan ve karmaşık gibi görü-
+nen notasyonlar sizi korkutmasın, uygulamalı araştırma istatistiğini öğrenebil-
+mek için derin matematik bilgisine ihtiyaç yoktur. Toplama, çıkarma, çarpma ve
+bölme biliyorsanız sorun yok!
+
+Dokuzuncu bölümde son yıllarda sosyal bilimler alanında oldukça fazla kullanıl-
+maya başlanan niteliksel araştırmanın temelleri üzerinde durulmaktadır. Onun-
+cu bölümde ise bilgisayarlar ve elle hesaplanması oldukça zaman alan istatistiki
+teknikleri kısa sürede ve doğru bir şekilde yapmaya yarayan; yığın veri analizini
+kolaylaştıran çeşitli istatistik paket programlar üzerinde genel olarak durulmak-
+tadır. Günümüzde, bu paket programlar aracılığı ile herkesin evinde rastlanan bir
+bilgisayarla bile veri analizi çok kısa sürede ve kaliteli bir biçimde yapılabilmekte-
+dir.
+
+Bu kitap uzaktan eğitim tekniğine uygun olarak hazırlanmıştır. Size aktarılan bil-
+gileri etkin ve verimli biçimde kavrayabilmeniz için ünitelerin ilk sayfasında o
+üniteye özgü olarak önerilen çalışma biçimlerine uymaya özen gösteriniz. İlk say-
+falar size ünite hakkında genel bilgi vererek ünitenin daha kolay öğrenilmesini
+amaçlamaktadır.
+
+Lütfen konuları ezberlemeye çalışmayın. Bilginin kalıcı olabilmesi için öğrenil-
+mesi gerektiğini sizler bizlerden daha iyi biliyorsunuz. Hepinize başarılar diliyo-
+rum.
+
+                                                         Prof.Dr. Ali Atıf BİR
+                                                             Editör
+                                                          Eskişehir 1999
+
+
+
+                                                    v
+
+
+
+Bilim ve Araştırma                             ÜNİTE
+
+
+
+ Yazar
+ Doç.Dr. Gönül KIRCAALİ-İFTAR      1
+
+
+
+
+
+Amaçlar
+
+Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
+•  bilimin, bilimsel araştırmanın ve kuramın tanımını yapabile-
+    cek,
+•  bilimsel araştırmaların aşamalarını açıklayabilecek,
+•  bilimsel araştırma raporlarının bölümlerini sıralayabilecek,
+•  niceliksel ve niteliksel araştırma yaklaşımları arasındaki farklı-
+    lıkları açıklayabilecek,
+•  niceliksel araştırma modellerinin temel özelliklerini belirtebile-
+    ceksiniz.
+
+
+İçindekiler
+
+•  Giriş
+•  Bilimsel Araştırma Nedir?
+•  Sosyal Bilim Araştırmalarının Aşamaları
+•  Niceliksel ve Niteliksel Araştırma Yaklaşımları
+•  Niceliksel Araştırma Modelleri
+•  Özet
+•  Değerlendirme Soruları
+•  Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
+
+•  Ek Okuma Kaynakları
+
+
+Çalışma Önerileri
+
+•  Önerilen "Ek Okuma Kaynakları"na ulaşarak  ilgili konuları
+    tekrarlayınız.
+•  Günlük hayatta merak duyduğunuz konuları araştırma prob-
+   lemi haline getirerek, ne tür bir araştırma modeliyle konuyu ince-
+    leyebileceğiniz üzerine alıştırma yapınız.
+
+
+
+
+
+A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A                                                                                                                             3
+
+
+ 1. Giriş
+
+  Bilim tarihi incelendiğinde, fen bilimlerinin yüzyıllarca süren bir geçmişe sahip ol-
+ duğu; oysa, sosyal bilimlerin ancak 20. yüzyılda tam olarak şekillendiği görülmek-
+  tedir. Sosyal bilimlerin ilgi alanını oluşturan toplumsal olaylar (örneğin, toplumsal
+ değişme, toplumsal kurumların özellikleri, devlet yönetimi vb.) ve insanların top-
+ lumsal özellikleri (örneğin, kişilik, öğrenme vb.), fen bilimlerinin ilgi alanını oluştu-
+ ran fen ve tıp dallarından farklılaşmaktadır. Dolayısıyla, sosyal bilim araştırmala-
+ rında kullanılan yöntem ve teknikler, kendine özgü bazı özellikler göstermektedir.
+ Bu ünitede, sosyal bilim araştırmalarının temel özellikleri tanıtılmaktadır.
+
+
+ 2. Bilimsel Araştırma Nedir?
+
+  Bilimsel araştırma, sistematik veri toplama ve analiz etme sürecidir. Bazı bilimsel
+ araştırmalar, kuram (teori) üretmeyi ya da varolan kuramları sınamayı amaçlamak-
+  tadır.
+
+
+ Kuram, bir olguyu açıklamaya, kestirmeye ve/veya kontrol etmeye yarayan iliş-
+  kili ilkeler bütünüdür. Örneğin, öğrenme olgusunu açıklayan kuramlar arasında bi-
+  lişsel öğrenme kuramını ve davranışsal öğrenme kuramını sayabiliriz.
+
+
+ Kuram üretmeyi ve/veya sınamayı hedefleyen bilimsel araştırmalara, temel araş-
+ tırma adı verilmektedir. Yukarıda örnek olarak verilen kuramlardan davranışsal
+ öğrenme kuramındaki ‘ödüllendirme ilkesi’ni sorgulayan bir araştırma, temel araş-
+ tırma özelliği göstermektedir.
+
+
+  Sizce, bilişsel öğrenme kuramıyla ilgili bir kuramsal araştırma örneği ne olabi-  lir?                       ?
+
+ Kuramlar, bilimin yapı taşlarıdır. Kuramlarla ilişkileri çerçevesinde ele aldığımızda
+ bilim, yeni kuramlar üretmeye ve varolan kuramları sınamaya yarayan süreç
+ olarak tanımlanabilir.
+
+
+ Çok çeşitli bilim dalları vardır ve bu dallar genel olarak iki grupta toplanmaktadır:
+ fen bilimleri ve sosyal (toplumsal) bilimler. Konumuzu oluşturan sosyal bilimler,
+ toplumsal olayları ve insanların toplumsal yönlerini incelemektedir. Sosyal bilimle-
+ rin belli başlıları; antropoloji, eğitim, ekonomi, psikoloji, siyaset bilimi ve sosyoloji-
+  dir.
+
+
+ Toplumsal olaylar ve insanların toplumsal özellikleri çok karmaşık bir yapıya sa-
+  hiptir; bu nedenle de, sosyal bilimlerde genellenebilirliği yüksek kuram oluşturmak
+ çok zordur.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+4                              B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A
+
+
+                        Bazı bilimsel araştırmalar uygulamaya yönelik öneriler oluşturmayı amaçlamakta-
+                              dır. Bu tür bilimsel araştırmalara, uygulamalı araştırma adı verilmektedir. Yukarı-
+                         da, kuramsal araştırmalara örnek olarak verilen davranışsal öğrenme kuramındaki
+                       ödüllendirme ilkesi konusunu, uygulamalı araştırma biçimine şu şekilde dönüştü-
+                               rebiliriz: bir anasınıfında, küçük grup çalışmaları sırasında kullanılan iki farklı
+                       ödüllendirme yönteminin etkiliklerinin karşılaştırılması.
+
+
+                  3. Sosyal Bilim Araştırmalarının Aşamaları
+
+                        Sosyal bilim araştırmaları; planlama, gerçekleştirme ve raporlaştırma aşamaların-
+                    dan oluşmaktadır.
+
+
+                       3.1. Araştırma Konusunun Belirlenmesi
+
+                       Araştırma sürecinde ilk yapılması gereken, genel bir inceleme (kaynak taraması,
+                       uzmanlarla görüşme vb.) sonucunda bir konu saptamaktır. Araştırma konusu ola-
+                        rak ‘bilgisayarla öğretim’in seçildiğini varsayalım.
+
+
+                       3.2. Problemin Ortaya Konması
+
+                   Konu belirlendikten sonraki aşama, araştırma konusuyla ilgili olarak çözülmek is-
+                       tenen problemi, diğer bir deyişle, araştırma amacını ortaya koymaktır. Problem; ku-
+                       ramlardan, daha önceki araştırmaların bulgularından ve/veya kişisel gözlemler-
+                    den yola çıkarak oluşturulabilir. Örneğin, yukarıda belirtilen konuyla ilgili olarak,
+                       ‘Grupla bilgisayar öğretiminin etkililiğini belirleyen etmenler nelerdir?’ şeklinde
+                            bir problem ortaya konabilir. Problem ortaya konduktan sonra, bu problemin öne-
+                   mi de tartışılır. Problem, kuramsal açıdan ve/veya uygulama açısından önemli ol-
+                          malıdır.
+
+
+                          Sizce, yukarıda örnek olarak verilen problemin uygulama açısından önemi ne-     ?      dir?
+
+
+                           Bir araştırma problemi belirlerken, her şeyden önce, problemin araştırılabilir özel-
+                             likte olmasına dikkat edilmelidir. Araştırılabilirlik, problemin veri toplama ve ana-
+                                liz etme yoluyla incelenebilecek özellikte olmasıdır. İkinci olarak; problemin araş-
+                         tırmacının araştırma becerileri, kaynaklar, zaman vb. özelliklere uygun olmasına
+                      özen gösterilmelidir.
+
+
+                       3.3. Konuyla İlişkili Kaynakların Taranması
+
+                     Problem ortaya konduktan sonra, konuyla ilişkili kaynaklar taranır; elde edilen ku-
+                       ramsal bulgulara ve araştırma bulgularına dayalı bilgiler bir araya getirilerek kay-
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A                                                                                                                             5
+
+
+ nak taraması bölümü yazılır. Kaynaklar, problemle en az ilişkili olandan en çok iliş-
+  kili olana doğru, diğer bir deyişle, genelden özele doğru sıralanmalıdır.
+
+
+ 3.4. Hipotezlerin Yazılması
+
+  Hipotezler, ortaya konan problemle ilişkili olarak yanıtı aranacak sorulardır.
+ ‘Grupla bilgisayar öğretiminin verimli olabilmesi için grupta bulunması gereken en
+ fazla öğrenci sayısı kaçtır?’ sorusu, yukarıdaki problemle ilişkili bir hipotezi denen-
+ ceyi örneklemektedir. Sosyal bilim araştırmalarının amacı, hipotezleri kanıtlamak
+ değildir; hipotezleri destekleyici bulgular elde etmektir.
+
+
+ 3.5. Araştırma Yönteminin Belirlenmesi
+
+ Bu aşamada, (a) hangi araştırma modelinin benimseneceği (örneğin, deneysel), (b)
+ hangi bireylerin ya da ortamların kullanılacağı (örneğin, Porsuk Lisesi’ndeki öğren-
+  ciler), (c) araştırma verilerinin nasıl toplanacağı (örneğin, bilgisayar testi), (d) araş-
+ tırma verilerinin nasıl analiz edileceği (örneğin, istatistiksel analiz) belirlenir.
+
+
+ 3.6. Süre ve Olanakların Belirlenmesi
+
+ Süre ve olanaklarla ilgili olarak, planlanan araştırmanın aşamalarının hangi tarih-
+ lerde tamamlanacağı ve hangi kaynakları (örneğin, canlı kaynak, parasal olanak,
+ araç-gereç vb.) gerektirdiği belirlenir.
+
+
+ 3.7. Araştırmanın Sonuçlandırılması
+
+ Araştırma planlanan şekilde gerçekleştirildikten sonra, araştırmanın verilerinin
+ analizi sonucunda elde edilen bulgular yazılır ve bu bulguların yorumları yapılır.
+
+
+  Bilimsel araştırma sürecinin son aşamasında ise araştırma raporu hazırlanır. Sosyal
+ bilim araştırmaları genellikle dört ana bölümden ve çeşitli alt bölümlerden oluş-
+ maktadır. Son yıllarda en yaygın kullanılan raporlaştırma biçimi şöyledir:
+
+
+  I.  GİRİŞ
+     Problem
+    Kaynak Taraması
+    Önem
+     Hipotezler
+  II. YÖNTEM
+     Evren ve Örneklem
+     Araştırma Modeli
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+6                              B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A
+
+
+                               Verilerin Toplanması ve Analizi
+                                     III. BULGULAR
+                          IV. TARTIŞMA
+                            Bulguların Yorumu
+                                   Sınırlılıklar
+                             Öneriler
+
+
+                  4. Niceliksel ve Niteliksel Araştırma Yaklaşımları
+
+                        Sosyal bilimlerde yaygın olarak kullanılan araştırma modelleri iki grupta toplana-
+                         bilmektedir: niceliksel yaklaşım ve niteliksel yaklaşım.
+
+
+                       4.1. Niceliksel Yaklaşım
+
+                          Niceliksel yaklaşıma, görgül (amprik) yaklaşım ya da sayısal yaklaşım da denmek-
+                             tedir. Niceliksel yaklaşım, sosyal bilimlerin şekillenmeye başladığı 20. yüzyılın ba-
+                          şında, fen bilimlerinin kullanmakta olduğu araştırma yöntemlerinin ve veri topla-
+                 ma tekniklerinin sosyal bilimlere uyarlanmasıyla oluşmuştur. Niceliksel yaklaşıma
+                          göre, bilimle bilimdışı birbirinden kesin sınırlarla ayrılmaktadır. Bilimin nesnel (ob-
+                               jektif) gerçeklikle, bilimdışının öznel (subjektif) gerçeklikle uğraştığı öne sürülmek-
+                             tedir. Nesnel gerçekliğin ise, değer yargılarından ve kişisel yorumlardan bağımsız
+                        yapılan gözlem ve/veya ölçümlerden elde edilen verilerden oluştuğu varsayılmak-
+                             tadır. Dolayısıyla, niceliksel araştırma yürüten araştırmacılar, veri toplama ve anali-
+                             zi süreçlerine kendi değer yargılarını ve kişisel yorumlarını katmamak için yoğun
+                       çaba göstermektedirler.
+
+
+                       4.2. Niteliksel Yaklaşım
+
+                            20. yüzyılın son çeyreğinde, niceliksel yaklaşımın bazı sosyal olguları açıklamadaki
+                          yetersizliğinden hareketle, niteliksel araştırma yaklaşımı gelişmiş ve hızla yaygın-
+                      laşmaya başlamıştır. Niteliksel yaklaşım, sosyal bilimlerin ilgi alanını oluşturan sos-
+                         yal gerçeklikle, fen bilimlerinin ilgi alanını oluşturan fiziksel gerçekliği birbirinden
+                         ayırmaktadır. Fiziksel gerçekliğin kişisel yorumlardan bağımsız olduğu kabul edi-
+                            lirken; sosyal gerçekliğin, bir ölçüde de olsa, kişisel yorumlarla oluştuğu öne sürül-
+                        mektedir. Bu nedenle, sosyal gerçekliğin nesnellik kadar öznellik de içerdiği ve her
+                         bireyin algılayış biçimine bağlı olarak farklılaştığı; dolayısıyla, sosyal verilerin an-
+                       cak yorumlandıkları zaman anlam kazandığı kabul edilmektedir. Gözlem ve/veya
+                       ölçümler yoluyla nesnel olarak incelenebilen davranış, konuşma vb. özelliklerin, is-
+                           tekler ve ilgiler gibi gözlenemeyen süreçlerin de dikkate alınmasıyla anlam kazan-
+                          dığı öne sürülmektedir. Niteliksel araştırma yaklaşımı Ünite 10’da ayrıntılı olarak
+                           ele alınmaktadır.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A                                                                                                                             7
+
+ 5. Niceliksel Araştırma Modelleri
+
+
+ 5.1. Tarihsel Model
+
+  Tarihsel modelle, belli bir geçmiş olay ve bu olayın günümüze etkileri incelenmek-
+  tedir. Örneğin, ‘bilgisayarlı öğretime geçiş ve etkileri’ bir tarihsel araştırma proble-
+ midir. Tarihsel araştırmaların verilerini, yazılı kaynaklar (örneğin, kitaplar, dergi-
+  ler, resmi yazışmalar, sözleşmeler vb.) ve sözlü kaynaklar (örneğin, olayı yaşamış
+  kişilerle yapılan görüşmeler) oluşturmaktadır. Tarihsel modelle yürütülen araştır-
+ malarda verilerin, olabildiğince, birincil kaynaklara giderek toplanması önerilmek-
+  tedir. Örneğin, bir toplantı tutanağındaki bilgiler, o toplantıyla ilgili yazılan yazılar-
+ dan daha önemli bir veri kaynağıdır. Konuyla ilgili bilgileri olduğu gibi incelemek
+ araştırmacıya, başka kişilerin yorumlarının etkisi altında kalmadan kendi yorumu-
+ na ulaşma olanağı vermektedir.
+
+
+ 5.2. Betimsel Model
+
+  Betimsel modelle, bir konudaki halihazırdaki durum araştırılır. Betimsel modelle
+ yürütülen bir araştırmanın başında, araştırma evreni belirlenir.
+
+
+ Evren, araştırma bulgularının genelleneceği bireylerin tümüdür (örneğin, Eskişe-
+ hir ilindeki ortaöğretim öğretmenleri). Belirlenen evrende çok fazla birey bulunma-
+  sı durumunda, evrenden bir örneklem alınır. Örneklem, evrene genelleme yap-
+ maya olanak verecek biçimde evrenden belli sayıda bireyin seçilmesiyle oluşan ka-
+  tılımcı gurubudur (örneğin, Eskişehir ilinden seçilen beş ortaöğretim kurumundaki
+ öğretmenler). Örneklem alınması durumunda, araştırmada tüm evren üzerinde de-
+  ğil yalnızca örneklem üzerinde çalışılır. Örneklemden elde edilen araştırma bulgu-
+  ları ise, tüm evrene genellenir.
+
+
+  Betimsel modelle incelenebilecek bir araştırma problemi, ‘ortaöğretim öğretmenle-
+ rinin bilgisayarlı öğretime ilişkin görüşleri’ olabilir.
+
+
+  Betimsel araştırmalar iki şekilde gerçekleştirilebilir: özaktarım araştırmaları ve göz-
+ lem araştırmaları.
+
+
+ Özaktarım araştırmalarının verileri, örneklemde yer alan bireylerin kendilerinden
+  bilgi alınarak toplanır. Katılımcılardan, anketler aracılığıyla yazılı olarak bilgi alına-
+ bileceği gibi, görüşmeler yoluyla sözlü olarak da bilgi toplanabilir.
+
+
+ Gözlem araştırmalarında ise veriler, katılımcıların araştırmacı tarafından gözlen-
+ meleriyle toplanır.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+8                              B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A
+
+
+                        Betimsel araştırma verileri, betimsel istatistikler kullanılarak (örneğin, frekans,
+                     yüzde vb.) analiz edilir.
+
+
+                       5.3. Bağıntısal Model
+
+                          Bağıntısal modelle gerçekleştirilen bir araştırmada, araştırma probleminde yer alan
+                              iki ya da daha fazla değişkene ilişkin olarak örneklemdeki katılımcılardan veri top-
+                              lanır.
+
+
+                        Değişkenler, bir araştırmada incelenen özelliklerin her biridir. Örneğin, öğrenci
+                            başarısı, öğretmen kişiliği, öğretim yöntemi vb.
+
+
+                      Toplanan verilerin istatistiksel tekniklerle incelenmesi sonucunda, değişkenler ara-
+                        sında bir bağıntı olup olmadığı belirlenir.
+
+
+                          Bağıntısal bir araştırmayla, ‘öğrencilerin okul başarıları ile bilgisayarla öğretimdeki
+                            başarıları arasındaki ilişki’ incelenebilir. Bunun için, örneklemdeki öğrencilerin
+                       okul başarıları not ortalamalarıyla; bilgisayarla öğretimdeki başarıları ise, başarı
+                             testleriyle belirlenebilir. Daha sonra, bu iki değişken arasında bir bağıntı olup olma-
+                             dığı, istatistiksel analizlerle sınanmalıdır.
+
+
+                          Bağıntısal araştırma bulgularının değişkenler arasında bağıntı olduğunu göster-
+                         mesi, hiçbir şekilde, neden-sonuç ilişkisi biçiminde yorumlanamaz. Örneğin, okul
+                           başarısı ile bilgisayarla öğretimdeki başarı arasında bir bağıntı bulunması duru-
+                    munda, okul başarısı bilgisayarla öğretimdeki başarıyı etkiliyor olabileceği gibi; bil-
+                          gisayarla öğretimdeki başarı da okul başarısını etkiliyor olabilir. Dahası, bu değiş-
+                         kenlerin her ikisi de bir üçüncü değişken (örneğin, ders çalışma) tarafından belirle-
+                        niyor olabilir. Dolayısıyla, olası neden-sonuç ilişkilerini sınamak için, deneysel
+                         araştırmalara gereksinim vardır.
+
+
+                       5.4. Deneysel Model
+
+                       Deneysel modelle gerçekleştirilen bir araştırmada, iki ya da daha fazla araştırma
+                      gurubunda, belli bir değişkenin etkililiği incelenir. Örneğin, iki farklı bilgisayarla
+                       öğretim yönteminin (yaratıcı yöntem ve doğrudan öğretim yöntemi), öğrenci başa-
+                                 rısı üzerindeki etkilerinin araştırıldığını varsayalım. Bu durumda, iki araştırma gu-
+                     rubu oluşturup, bir guruba yaratıcı yöntemle; diğer guruba doğrudan öğretim yön-
+                        temiyle öğretim yapılabilir. Araştırma süreci sonunda ise, her bir gruptaki öğrenci-
+                            lerin öğrenme düzeyleri belirlenerek, iki gurubun başarısı arasında farklılık olup ol-
+                        madığı, istatistiksel analizlerle belirlenmelidir. Deneysel araştırma bulguları, grup-
+                             lar arası farklılık olduğunu gösterirse, neden-sonuç ilişkisi kurulabilir. Örneğin, bir
+                       öğretim yönteminin, diğer yönteme kıyasla daha etkili olduğu yorumuna ulaşılabi-
+                                     lir.
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A                                                                                                                             9
+
+ Özet
+
+  Toplumsal olayları ve insanların toplumsal özelliklerini inceleyen bilimlere sosyal bilim
+ denmektedir. Sosyal bilimler alanında yürütülen bilimsel araştırmalar; konu belirleme,
+ problemi ortaya koyma, kaynak tarama, denenceleri belirleme, yöntemi saptama, süre ve ola-
+  nakları belirleme ve sonuçlandırma aşamalarından geçilerek yapılmaktadır. Sosyal bilim
+  araştırmaları, çok genel olarak, niteliksel ve niceliksel olarak iki grupta toplanmaktadır. Nice-
+  liksel yaklaşım içinde yer alan araştırma modellerinin belli başlıları; tarihsel, betimsel, bağın-
+  tısal ve deneysel modellerdir. Tarihsel araştırmalar, geçmişte olan olayları ve bu olayların
+ günümüze etkilerini incelemeyi; betimsel araştırmalar, bir konunun halihazırdaki durumu-
+ nu saptamayı; bağıntısal araştırmalar, en az iki değişken arasındaki ilişkileri ortaya çıkarma-
+  yı; deneysel araştırmalar ise, araştırma grupları arasında karşılaştırmalar yaparak değişken-
+  ler arasında neden-sonuç ilişkileri kurmayı hedeflemektedir.
+
+
+ Değerlendirme Soruları
+
+ Aşağıdaki soruların yanıtlarını, verilen seçenekler arasından bulunuz.
+
+  1.  Aşağıdakilerden hangisi, bir sosyal bilim dalı değildir?
+     A. Psikoloji
+      B. Tıp
+     C. Hukuk
+     D. Eğitim
+      E.  Sosyoloji
+
+  2.  ‘Öğrencilerin atlas kullanma becerilerinin belirlenmesi’ konulu bir araştırma,
+     hangi araştırma modeline uygunluk göstermektedir?
+     A. Deneysel
+      B.  Bağıntısal
+     C. Tarihsel
+     D. Betimsel
+      E.  İlişkisel
+
+  3.  Aşağıdaki içeriklerden hangisi, sosyal bilim araştırma raporlarının YÖNTEM
+    bölümünde yer almaz?
+     A. Bulgular
+      B.  Veri toplama
+     C. Evren
+     D. Araştırma Modeli
+      E. Örneklem
+
+  4.  Neden-sonuç ilişkileri kurmaya olanak veren araştırma modeli hangisidir?
+     A. Niteliksel
+      B. Gözlemsel
+     C. Sayısal
+     D. Deneysel
+      E. Görgül
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+10                             B İ L İ M V E A R A Ş T I R M A
+
+                Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
+
+                           Bailey, K. D. (1982). Methods of Social Research (2. Baskı). New York: The Free
+                               Press.
+
+
+                            Best, J. W., ve Kahn, J. V. (1998). Research in Education (8. Baskı). Boston: Allyn and
+                           Bacon.
+
+
+                      Gay, L. R. (1987). Educational Research: Competencies for Analysis and Applica-
+                             tion (3. Baskı). Columbus, OH: Merrill.
+
+
+                         Hançerlioğlu, O. (1993). Felsefe Ansiklopedisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
+
+
+                          Harris, M. B. (1998). Basic Statistics for Behavioral Science Research. Boston: Allyn
+                        and Bacon.
+
+
+                       Krathwohl, D. R. (1993). Methods of Educational and Social Science Research: An
+                            İntegrated Approach. New York: Longman.
+
+
+                       McMillan, J. H., ve Schumacher, S. (1989). Research in Education: A Conceptual
+                            İntroduction (2. Baskı). Glenview, IL: Scott, Foresman and Company.
+
+
+                         Stainback, W., ve Stainback, S. (Ed.) (1992). Controversial issues Confronting Spe-
+                                 cial Education. Boston: Allyn and Bacon.
+
+
+                         Stanovich, K. E. (1986). How to Think Straight About Psychology. Glenview, IL:
+                        Foresman and Company.
+
+
+                      Wiersma, W. (1995). Research Methods in Education: An İntroduction (6. Baskı).
+                            Boston: Allyn and Bacon.
+
+
+             Ek Okuma Kaynakları
+
+                         Karasar, N. (1996). Araştırmalarda Rapor Hazırlama (8. Baskı). Ankara: 3A Araş-
+                              tırma, Eğitim, Danışmanlık Ltd. Şti.
+
+
+                         Karasar, N. (1996). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler (7.
+                              Baskı). Ankara: 3A Araştırma, Eğitim, Danışmanlık Ltd. Şti.
+
+
+
+
+
+                        A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ

p01__Tüm_Kitaplar_Anadolu_Üniversitesi_Açıköğretim_Fakültesi_Yayınları_1_Sosyal_Bilimlerde_Araştırma_Yöntemleri_Ünite_7__7bcab20469.txt

@@ -0,0 +1,1161 @@
+İstatistiksel Tahmin                             ÜNİTE
+
+
+
+
+ Yazar
+ Doç.Dr. Ahmet ÖZMEN      7
+
+
+
+
+
+Amaçlar
+
+Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
+•  evren parametreleri hakkında yorum yapmayla ilgili iki yön-
+   temden birisi olan evren  parametrelerinin tahmin edilmesine
+   imkan veren yöntemlerin tanıtılması
+•  parametre tahmini problemiyle ilgili çözüm yaklaşımları konu-
+   larında bilgi aktarımı sağlanmış olacaktır.
+
+
+
+İçindekiler
+
+•  Giriş
+•   İstatistiksel Tahmin
+•  Özet
+•  Değerlendirme Soruları
+•  Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
+
+Çalışma Önerileri
+
+•  Örnekleme ünitesini yeniden gözden geçiriniz.
+•  Bir istatistik kitabından aritmetik ortalama, standart sapma,
+   varyans, mod, medyan kavramlarını okuyunuz.
+
+
+
+
+
+A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    119
+
+
+ 1. Giriş
+
+ 3. Ünitede bir evrenden n hacimli bir örneklemenin nasıl seçileceği örneklem hac-
+ minin ne olacağı ve oluşturulan örnekler için hesaplanan örneklem istatistikleri-
+ nin için özellikleri açıklanmaya çalışılmıştır. Bu ve izleyen ünitelerde evren para-
+ metreleri hakkında istatiksel çıkarsama (yorumlama) yapmak amacıyla örneklem
+ istatistiklerinden nasıl faydalanılacağı konusu ele alınacaktır. Aslında örnekleme
+ ve istatiksel çıkarsama konuları birbirleri ile ilişkili konulardır; birbirinden ayrı
+ düşünülmemelidir.
+
+
+ Evren parametreleri hakkında yorum yapma ile ilgili yöntemler iki sınıfa ayrılır.
+ Bunlardan biri evren parametre diğerlerinin tahmin edilmesine imkan veren yön-
+ temler, diğeri parametre değeri hakkında karar vermeye yönelik yöntemlerdir; hi-
+ potez sınamalarıdır.
+
+
+ Bu yöntemler ünitenin izleyen kısımlarında sırasıyla izlenmiştir. Basitlik sağla-
+ mak bakımından evren parametresi yerine, parametre; örneklem istatistiği yerine
+ istatistik ifadesi kullanılacaktır.
+
+
+ 2. İstatistiksel Tahmin
+
+ Günlük yaşamın hemen hemen her alanında parametre tahmini problemi ile kar-
+ şılaşılır. Bu nedenle, parametre değerlerini tahmin etmek araştırmacıların ve ör-
+ neklemenin önemli amaçlarından birisi olmaktadır.
+
+
+ Bilindiği gibi bir tahmin sürecinde ön ve üzerinde araştırma yapılacak N hacimli
+ evrenden rassal seçimle n hacimli örneklem oluşturulur. Sonra bu örneklemenin
+ X1, X2,.......Xn gözlem değerlerini kullanacak istatistikler hesaplanır. Hem örnek-
+ lem hem de evren için bilgi üreten bir istatistiğe "tahminleyici" bir tahminleyicinin
+ hesaplanan değerine "tahmin" adı verilir.
+
+
+ İstatistiklerin (tahmin ediciler) genel olarak q, parametrelerin ise genel olarak θ
+ simgesiyle gösterildiği daha önce açıklanmıştı. Uygulamalı çalışmalarda en sık
+ tahmin edilmeye çalışılan θ parametresi evren aritmetik ortalaması µ, evren oranı
+ π,  iki evren ortalaması arasındaki fark (µ2 - µ1) ve iki evren oranı arasındaki
+ fark (π2 - π1) gibi sayılabilir.
+
+ Belirtilen parametreler ile ilgili tahmin bazen nokta tahmini olarak standart hata-
+ larıyla birlikte, bazen de aralık tahmini olarak aralığın sınırları ile belirtilir. İzleyen
+ kısımda sık kullanılan yöntemlerinin nasıl kullanılacağı konusu ele alınacaktır.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+120                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                      2.1. Nokta Tahmini
+
+                          X1, X2,.......Xn örneklem gözlem değerleri için hesaplanan bir istatistikliğin değe-
+                                ri parametre için bilgi üretir. Örneğin örneklem aritmetik ortalaması X , µ için;
+                     örneklem oranı p, π için; iki örneklem aritmetik ortalaması arasındaki fark (x1 -
+                              x2), µ1 - µ2 için ve iki örneklem oranı arasındaki fark (p1 - p2), π2 - π1 için bilgi
+                       üreten istatistiklerdir.
+
+
+                    Örneklem gözlem değerleri kullanarak hesaplanan bir istatistiğin değerini bilgi
+                           ürettiği parametre değerine eşit alan tahmin sürecine nokta tahmini denir.
+
+
+                   Tahmin yapılırken bir istatistiğin örnekleme dağılımı ve onun özelliklerinden ya-
+                             rarlanılır. Bir araştırma için gerekli örneklem oluşturulmadan önce, örneklem de-
+                          ğerleri X1, X2,..........Xn birer rassal değişkendir. Bunları kullanarak hesaplanan
+                          bir istatistik (tahmin edici) q (x , P , x1 - x2 , p1 - p2 , s...) da bir rassal değişkendir.
+                       Rassal değişken olan q istatistiği, örneklem oluşturulmadan önce bilgi ürettiği θ
+                       parametresinin nokta tahminleyicisi, örneklem oluşturulduktan sonra q istatis-
+                          tiğinin hesaplanan değeri θ 'nın nokta tahminidir. Nokta tahmini ile ilgili genel
+                       gösterim;
+
+                     E (q) = θ
+
+                        şeklinde yapılır.
+
+
+
+                          2.1.1. Evren Ortalaması µ'nün Nokta Tahmini
+
+                         Bir X değişkenin örneklem aritmetik ortalaması (x) aynı değişkenin evren arit-
+                     metik ortalaması µ'nün tahminleyicisidir.
+
+                      x 'yı µ'ye eşit olan tahmin sürecine µ'nün nokta tahmini adı verilir.
+
+                          Bilindiği gibi örneklem aritmetik ortalaması x aşağıdaki eşitlik yardımıyla he-
+                         saplanır.
+
+                            ΣXi                         x =                                                                                                                               i = 1, 2, ........., n                         n
+
+                           Eşitlikte görüldüğü gibi x'nın hesaplanması örneklem gözlem değerine bağlıdır.
+                   Örneklem oluşturulmadan önce x  bir rassal değişkendir ve µ'nün nokta tah-
+                        minleyici olarak isimlendirilir. Örneklem oluşturulduktan sonra hesaplanan x
+                       değeri µ'nün bir nokta tahminidir. Bu değer x'nin örnekleme bölünmesini orta-
+                       malası veya aynı anlama gelen, x'nin beklenen değeri olarak gösterilir.
+
+
+                         Basit rassal örnekleme uygulandığında, x'nın örnekleme dağılımının aritmetik
+                       ortalaması daima evren aritmetik ortalaması µ'ye eşittir.
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    121
+
+    E x = 1 E  x1 + x2 + .... + xn
+         n
+
+
+ ve
+    E {x} = µ
+
+
+ yazılır.
+
+ Bu demek değildir ki, x, µ'nün gerçek değeridir;  x, µ'ye eşit alınabilir. x µ'nün
+ yansız kestiricisidir demektir.
+
+ Bu tahmin yapılırken işlenecek hatanın ortalama büyüklüğü x'nın örnekleme bö-
+ lünmesinin standart sapması (standart hata) ile ölçülür. Rassal örneklem hacmi ye-
+ terli büyüklükte, n/N ≤ 0,05 veya n ≥ 30 birim ise, bütün evrenler için; evren dağı-
+ lımı normal ise, herhangi bir örneklem hacmi için x'nın örnekleme dağılımı nor-
+ mal ortalaması µ standart sapması:
+
+ Evren değişikliği σ biliniyorsa
+     σx = σ
+        n
+
+ Evren değişikliği bilinmiyorsa, örneklem değişkenliği s = σ alınarak
+      sx = s
+        n
+
+ eşitlikleri ile hesaplanır. sx eşitliğinde s, σ'nın yansız kestiricisidir.
+
+ Örneklem standart sapması σ'nin yanlı kestiricisi ise, sx aşağıdaki eşitlik yardı-
+ mı ile hesaplanır.
+      sx =  s     .  N-n
+          n-1    N-1
+
+ Örnek verelim:
+
+ Bir belediyenin sular idaresi 50.000 abonesinin ortalama aylık su tüketim mik-
+ tarını tahmin etmek istiyor. Bu amaçla araştırmacı rassal olarak n = 100 abonelik
+ örneklem oluşturuyor ve bu abonelerin ortamala aylık su tüketim miktarının
+ 35 m3., standart sapmasının da 5 m3. olduğunu hesaplıyor. İstenen tahmini                        ?
+ nokta tahmini olarak yapınız. Bu tahmini yaparken işlediğiniz hatanın büyük-
+ lüğünü hesaplayınız.
+
+ Çözüm:
+
+   N = 50.000 abone
+    n = 100 abone
+     x = 35m
+    S = 5 m3
+    µ = ?
+
+    E = (x) = µ = 35m3 tür.
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+122                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+                   n =  100  = 0.002 < 0.05 olduğundan σ bilinmediğinden s, σ'ın yansız kestiri-
+             N   50.000
+                             cisidir. İşlenen hatanın ortalama büyüklüğü ise;
+
+                                 sx = s =  5  = 0.5 m3
+                          n   100
+
+                  n = 1000 olsaydı sonucun ne olacağını hesaplayınız.    ?
+
+
+                          2.1.2. Evren Oranı π'nin Nokta Tahmini
+
+                    Örnekleme uygulamalarının pek çoğunda evren oranı π hakkında bilgi elde edil-
+                     mesi istenir. Bu durumda örneklem için hesaplanacak istatistik örneklem oranı p
+                          olacaktır.
+
+
+                         Bir basit rassal örneklemden bir evren oranı hakkında bilgi elde edileceği zaman;
+                             iki örneklem istatistiği söz konusu olur. Birinci istatistik ilgilendiğimiz türden bi-
+                        rimlerin n hacimli örneklemedeki sayısıdır ve r ile gösterilir. İkinci istatistik ilgilen-
+                      diğimiz türden birimlerin n hacimli örneklemdeki oranıdır. Bu oran p ile gösterilir.
+
+                               r                  p =
+                     n
+
+                     formülü ile hesaplanır. Anlaşılacağı gibi evrendeki ve dolayısıyla örneklemdeki
+                        birimler ilgilendiğimiz ve ilgilenmediğimiz türden iki kategoriye ayrılmaktadır.
+
+
+                       İlgilenmediğimiz türden birimlerin örneklemdeki oranı q = 1 - p dir.
+
+
+                        x'da olduğu gibi, örneklem oranı p  bir rassal değişkendir. Rassal örneklem
+                    hacmi yeterli büyüklükte (n/N ≤ 0.05 veya n ≥ 30) ise veya evren sonsuz ise, p'nin
+                     örnekleme dağılımı normal dağılıma sahip olur. Bu bölünmenin ortalaması ve
+                       varyansı sırasıyla aşağıdaki gibi yazılır.
+
+
+                     Ortalama
+                     E { p } = π
+
+
+                     Varyans
+
+                                 p(1-p)                                      σp2 =
+                            n
+
+                       Standart hata
+
+                                    p(1-p)
+                         σp =
+                              n
+
+                   Normal dağılım yaklaşımı kullanılabilmesi için hem np ≥ 5 hem de n(1-p) ≥ 5 şartı-
+                      nın sağlanması yeterli olabilir.
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    123
+
+
+ Örnek verelim:
+
+
+ Siyasi parti A bir yerleşim yerinde yapılacak erken genel seçimde partisinin oy
+ oranının ne olacağını tahmin etmek istiyor. Bu amaçla bu yerleşim yerindeki
+ seçmenlerden rassal olarak 500 seçmen seçiyor. Ve bu seçmenler arasında A par-                        ?
+ tisine oy vereceklerini söyleyenlerin sayısını 200 kişi olarak belirliyor. Bu yerle-
+ şim yerinde A partisinin oy oranı ne olabilir, tahmin ediniz?
+
+ Çözüm:
+
+    n = 500 seçmen
+      r = 200 seçmen
+    π =  ?
+
+          r  200    p =  =   = 0.4
+       n  500
+
+    q = 1-p = 1-0,4 = 6
+
+
+    E (p) = π = 0,4
+
+
+            p(1-p)                         0.4x0.6      0.24      sp =        =        =      = 0.022
+           n         500       500
+
+ Bu yerleşim yerinde A partisine oy vereceklerin oranı %40 olarak tahmin edilmiş-
+ tir. Bu tahmini yaparken ortalama hata %2,2 düzeyindedir.
+
+
+
+ 2.1.3. İki Evren Ortalamasının (µ2 - µ1) Nokta Tahmini
+
+ Bu tahmin, karşılaştırma yapmayı amaç edindiğimiz iki evren ortalamasına ilişkin
+ çıkarsama yapmaya yönelik çalışmayı içerir. Karşılaştırmalı çalışmanın amacı, ev-
+ renler arasındaki benzerliği kurmak veya aralarındaki farkı ölçmek ve ortaya çı-
+ karmaktır.
+
+
+ İster deneysel ister gözlemsel olsun, karşılaştırmalı çalışmanın başarısı karşılaştı-
+ rılacak evrenlerle ilgili örneklem tasarımlarından etkilenir.
+
+ Varyansları birbirine eşit (σ12 = σ22), ortalamaları µ1 ve µ2 olan normal dağılıma
+ sahip N1 ve N2 hacimli evrenlerden sırasıyla n1 ve n2 hacimli birbirinden ba-
+ ğımsız rassal örneklemler oluşturulursa ve her örneklem için x1 ve x2 hesapla-
+ nırsa (x2 - x1) veya (x1- x2) rassal değişkeninin örnekleme dağılımı normal ve
+ aşağıdaki özelliklere sahip olur.
+
+
+ Ortalama
+    E { x2 - x1 } = µ2 - µ1
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+124                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                     Varyans
+
+                                        2
+                               σx2                                                               - x1 = σ  1 + 1                                           n2   n1
+
+                       Standart hata
+
+                              σx2 - x1 = σ   1 + 1
+                                            n2   n1
+
+                         Yani, (µ2 - µ1) in nokta tahmini iki örneklem ortalaması (x2 - x1) arasındaki farktır.
+
+
+                      Genel varyans σ22 = σ12 = σ2  bilinmediğinde (x2 - x1) nın örnekleme dağılımının
+
+                        varyansı ve standart hatası σ2'nın yansız kestirici olan s12 ve s22 den yararlanarak
+                                                                                               2
+                         hesaplanır. Bu durumda, varyans ve standart hata  sx2 - x1 ve sx2 - x1  simgeleriyle
+
+                            gösterilir.
+
+                                      2
+                         = sc2 .  1 + 1                                       sx2-x1                                          n2   n1
+
+                    Burada sc2 σ2 nin birleşik kestiricisidir. Ve
+
+                                                    2             2
+                                   n1 - 1 s1 + n2 - 1 s2                                                    sc2 =
+                                      n1 - 1 + n2 - 1
+
+                     formülü ile hesaplanır.
+
+                     Evren dağılımları bilinmiyorsa ve fakat n1 ve n2 hacimli birbirinden bağımsız
+                      örneklemler büyük hacimli ise, (x2 - x1) nın örnekleme dağılımı normal olur. Bu
+                   durumda;
+
+
+                     Ortalama
+                     E (x2 - x1) = µ2 - µ1
+
+                      nokta tahmini olur.
+
+
+                    Örnekleme dağılımı varyansı
+
+                                      2         2      2
+                                   sx2 - x1 = sx2 + sx1
+
+                       Standart hata
+                                   sx2 - x1 = sx2 + sx1
+
+
+                          2.1.4. İki Evren Oranının (π2 - π1) Nokta Tahmini
+
+                    Burada iki evren oranı arasındaki farkla ilgili çıkarsama yapılır.
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    125
+
+
+ İki evren oranı arasındaki farkın (π2 - π1) veya (π1 - π2) tahmini, iki evren ortala-
+ ması arasındaki farkın (µ2 - µ1) tahmini ile benzerlik gösterir. (π2 - π1) in nokta
+ tahmini örneklem oranları arasındaki farka (p2 - p1) eşittir.
+
+ N1 ve N2 hacimli evrenlerden büyük hacimli birbirinden bağımsız  n1 ve  n2
+ hacimli rassal örneklemler alınırsa ve her örneklem için p1 ve p2 oranları hesap-
+ lanırsa (p2-p1) istatistiğinin örnekleme dağılımı aşağıdaki özelliklere sahip olur.
+
+ Ortalama
+    E { p2 - p1 } = π2 - π1
+
+ Varyans
+
+        2         2      2
+     σp2 - p1 = σp2 + σp1
+
+
+ (p2 - p1) istatistiği normal dağılıma sahiptir ve (p2 - p1) (π2 - π1) in bir yansız kes-
+ tiricisidir.
+
+
+ Örnek verelim:
+
+
+ İki okulun başarılı öğrenci oranları arasındaki farkın tahmin edilmesi isteni-
+ yor. Bu amaçla her iki okuldan birbirinden bağımsız n1 = 400 öğrenci n2 = 300
+ öğrenci hacimli rassal örneklemler oluşturulmuştur. 400 öğrenci içindeki başa- rılı öğrenci sayısı 220, 300 öğrenci içindeki başarılı öğrenci sayısı ise 195 olduğu ?
+ belirtilmiştir. İki okulun başarılı öğrenci oranları arasındaki fark nedir?
+
+
+ Çözüm:
+
+
+      Birinci okul                                     İkinci okul
+     n1 = 400 öğrenci                             n2 = 300 öğrenci
+      r1 = 220 öğrenci                                     r2 = 195 öğrenci
+           r1     p1 =         = 220 = 0, 55                         p2 = r2 = 195 = 0, 65
+          n1  400                                        n2  300
+     p2-p1 = 0.65 - 0.55 = 0.10
+     p2-p1 = π2 - π1 = 0.10
+
+
+ olur.
+
+
+
+ 2.1.5. Nokta Tahminleyicisinin Seçiminde Kullanılan Kriterler
+
+ Bir nokta tahminleyicisinin iyi bir tahminleyici olup olmadığının belirlenmesinde
+ genellikle aşağıdaki kriterler kullanılır.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+126                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                       Yansızlık
+
+                        Yansızlık n hacimli bir örneklemden elde edilen q  istatistiğine ait bir özellik
+                          değildir; bu istatistiğin örnekleme dağılımına ait bir özelliktir.
+
+
+                            İyi bir tahminleyicinin örnekleme dağılımı tahmin edilecek parametrenin yakı-
+                     nında oluşur.
+
+                         Bir tahmin edicinin (q 'nın) örnekleme dağılımının ortalaması tahmin edilecek pa-
+                      rametreye (θ'ya) eşit ise, bu q tahminleyicisi  θ'nın bir yansız kestiricisidir. Bu
+                 durum
+
+                     E { q } = θ
+
+                              eşitliği ile ifade edilir. Eğer q tahminleyicisi ise, onun yanlılık miktarı yanlılık =
+
+                     E { q } - θ
+
+                          olur.
+
+
+                         Bir tahminleyicinin yansız veya yanlı olması kuramsal olarak gösterilebilir fakat
+                          yanlılık miktarı hesaplanamaz. Çünkü θ parametre değeri bilinmez.
+
+
+                     Örneğin evrenin dağılımı normal ise veya örneklem hacmi yeterli büyüklükte ise,
+                     örneklem aritmetik ortalaması (x) evren ortalamasının (µ'nun) yansız bir tah-
+                         minleyicisidir. Örneklem hacmi yeterli büyüklükte ise örneklem oranı P evren ora-
+                       nının (π'nın) yansız bir tahminleyicisidir. Bu istatistikler için hesaplanan değerler
+                       yansız tahmindir ve sırasıyla E { x } = µ ve E { P } = π  gibi gösterilir. Eğer ör-
+                     neklemin alındığı evrenin dağılımı normal değil çarpık ise, örneklem medyan de-
+                         ğeri evren ortalaması µ'nün yanlı kestiricisidir. Bu
+
+                     E { md. } ≠ µ
+
+
+                        şeklinde ifade olunur.
+
+
+                         Tutarlılık
+
+
+                            İyi nokta tahminleyicisini belirlemek amacıyla sık uygulanan kriterlerden ikincisi
+                            tutarlılık kriteridir.
+
+                     Eğer örneklem hacmi artarken, q tahminleyicisinin değeri θ değerine yaklaşıyor-
+                       sa bu q tahminleyicisi θ'nın tutarlı tahminleyicisidir; bu tahminleyici kullanıla-
+                      rak hesaplanan tahmin tutarlı tahmindir. Bir diğer taraftan hataların (q - θ la-
+                           rın) örnekleme bölünmesininin ortalamasının sıfıra yaklaşması anlamına gelir.
+
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    127
+
+
+ Tutarlılık kriteri matematiksel olarak
+
+     lim p θ - θ < ε = 1
+     n→∞
+
+ eşitliği ile açıklanır. Burada ε çok küçük pozitif bir sayıdır.
+
+ Tutarlılık kriteri yanlılığın azalmasını sağlar.
+
+ Etkinlik
+
+ Parametre tahminleyicisi olarak aynı anda birden fazla yansız ve tutarlı örneklem
+ istatistiği (tahminleyici) belirlenmiş olabilir. Örneğin örneklem aritmetik ortala-
+ ması ve medyanı evren aritmetik ortalamasının tahminleyicileridir. Bu durumda
+ hangi tahminleyicinin seçileceği sorunu ile karşılaşılır. Sorunun çözümü etkinlik
+ ölçütü ile verilebilir. Bu ölçüt tahminleyicinin örnekleme bölünmesinin varyansı
+ ile ilgilidir. Hangi tahminleyicinin örnekleme bölünmesi daha küçük varyansa sa-
+ hip ise, tahminleyici olarak o tahminleyici tercih edilir. Tercih edilen tahminleyici
+ etkin tahminleyicidir. Bu tahminleyiciden hesaplanan tahmin etkin tahmindir.
+
+
+ Bir yansız kestiricinin etkinliği onun varyansının örnekleme dağılımı ile ölçülür.
+ Eğer aynı n hacimli örneklem için sözkonusu olan iki tahminleyici yansız tahmin-
+ leyici ise, bunlardan varyansı küçük olan tahminleyici diğerine göre daha etkin
+ tahminleyicidir. Bu tahminleyici ile hesaplanan tahmin daha etkin tahmindir.
+
+ Ortalama Karesel Hata
+
+ Dördüncü kriter, ortalama kriter hata, yansızlık ve tutarlılık kriterlerini biraraya
+ toplar. Karşılaştırılacak tahminleyiciler yanlı olduğu zaman bu kriter fayda sağlar.
+
+ Tahminleyici küçük varyanslı ise, standart hatası da küçük olacaktır. Yansızlık ve-
+ ya küçük varyanslılık tahminleyicinin istenen iki özelliği olmakla beraber, bazen
+ yanlı olduğu bilinen tahminleyiciler daha küçük varyansa sahip oldukları için,
+ yansız fakat büyük varyanslı tahminleyiciye tercih edilebilir.
+
+ Bir θ parametresi tahmini için bunun tahminleyicisi q'nın ortalama karesel ha-
+ tası aşağıdaki gibi ifade edilebilir.
+
+ Ortalama karesel hata
+
+                   2              2
+    MSE = σθ + E θ - θ
+
+ Burada;
+
+
+        2
+     σθ = θ tahminleyicisinin varyansını,
+
+
+    E θ - θ = θ tahminleyicisinin yanlılığını gösterir.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+128                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                         Yeterlilik
+
+                    Örneklem gözlem değerlerinin tamamının kullanılmasıyla hesaplanan istatistik-
+                          lere yeterli tahminleyici, yapılan tahmine de yeterli tahmin adı verilir. Örneğin x, p
+                           sırasıyla µ ve π'nin yeterli tahminleyicisi sayılırlar. Mod veya medyan µ'nün ye-
+                              terli olmayan tahminleyicisidir.
+
+
+                         Bir parametre değeri için yapilan tahmin yansız, tutarlı, etkin, düşük varyanslı ve
+                           yeterli olsa bile, içerdiği tahmin hatası payının belirlenmesi mümkün değildir. Bu
+                        sakıncayı taşıyan nokta tahmini yerine, tahminin isabet derecesini hesaplamaya
+                   imkan veren aralık tahmini tercih edilir. Aralık tahmini konusu izleyen kısımda
+                         açıklanmıştır.
+
+
+                   Nokta tahminleyicisinin seçiminde kullanılan kriterler nelerdir?    ?
+
+
+                      2.2. Aralık Tahmini
+
+                   Daha önce açıklanmış olduğu gibi bir tahminleyicinin veya başka bir ifadeyle bir
+                     örneklem istatistiğinin standart hatası ne kadar küçük ise, bu tahminleyici ve yapı-
+                        lan tahmin tercih edilir. Yani parametresi hakkında o kadar isabetli ve güvenilir bir
+                     tahmin teşkil edilmiş olur. Standart hata büyüdükçe bu tahminin güvenirliği aza-
+                                   lır.
+
+
+                        Güvenirliği somut bir şekilde ortaya koymak için "güven aralığı" kavramı gelişti-
+                            rilmiştir. Bu kavram, tahmin edilecek parametreyi kapsayan alanı gösteren bir çift
+                           sınır veya limit kullanır. Güven sınırları adı verilen bu sınırlardan birisi alt sınır (alt
+                           limit) L diğeri üst sınır (üst limit) U olur.
+
+
+                    Örneklem istatistiklerinin değerleri ve standart hataları örneklemden örnekleme
+                        değiştiğinde güven aralıklarının sınır değerleri de değişir; güven aralığı genişler
+                     ya da daralır. Bu nedenle sınır değerlerinin bazıları parametre değerini kapsar ba-
+                             zıları kapsamaz. Ancak, bir örneklem istatistiği için hesaplanan güven aralığının
+                     tahmin edilecek parametre değerini kapsayan aralıklardan biri olma olasılığını
+                   bulmak mümkündür.
+
+
+                        Belirlenen bir olasılıkla ilgilenilen evrenin bir parametresinin değerini kapsayan
+                          aralık tahminleyicisine "güven aralığı" belirlenen olasılığa güven düzeyi adı veri-
+                                   lir.
+
+
+                         Bir aralık tahmini sürecinde güven sınırları L ve U hesaplanabilmesi için, araştır-
+                    macı önce güven düzeyini (katsayısını) belirlemelidir. Güven düzeyi doğru aralık
+                      tahmininin yapıldığı olasılığı ifade eder ve 1-α ile gösterilir. Sonra, oluşturulan
+                    örneklemden derlenen verileri kullanarak gerekli istatistikleri hesaplamalıdır. Da-
+                    ha sonra da
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    129
+
+
+    L ≤ θ ≤ U
+
+ ifadesinden θ parametresinin güven sınırları ve güven aralığı belirlenir.
+
+ Hesaplanan q istatistiği normal dağılıma sahip olduğunda güven sınırlarının ve
+ güven aralığının belirlenmesinde aşağıdaki ifadelerden yararlanılır.
+
+    L = θ - zα/2 . σθ  alt sınırı
+
+    L = θ + zα/2 . σθ üst sınırı
+
+ gösterir. Örneğin seçilen α anlamlılık düzeyi için ve q istatistiğinin örnekleme
+ bölünmesinin normal olduğu varsayımı altında θ parametresi için hesaplanan
+ bu sınırların güven aralığı, aralık tahmini
+
+     θ - zα/2 . σθ ≤ + zα/2 . σθ
+
+ olur. Burada;
+
+     zα/2 = α anlamlılık düzeyi için standart normal dağılım tablo değerini,
+
+     σθ = θ istatistiğinin standart hatasını gösterir.
+
+
+ Aralık tahmini sürecinde alt ve üst sınırlar birer rassal değişken, güven aralığı da
+ rassal aralık niteliğindedir. İzleyen kısımda uygulamada ilgi duyulan µ, π, µ2 -
+ µ1 ve π2 - π1 parametreleri için aralık tahmini söz konusu ayrı ayrı ele alınacak-
+ tır.
+
+
+
+ 2.2.1. Evren Ortalaması İçin Aralık Tahmini
+
+ Evren ortalaması için aralık tahminleyicisi, bu parametrenin nokta tahmini ile ilgi-
+ li açıklamaların yapıldığı kısımdaki bilgilerin ışığında kolayca elde edilebilir.
+
+
+ Bilindiği gibi tahminlerin güvenirliği standart hatalarıyla ilgilidir. x'nın standart
+ hatası evren standart sapması σ bilindiğinde
+
+     σx = σ
+        n
+
+
+ eşitliği ile, σ bilinmediğinde ve örneklem hacmi yeterli büyüklükte, n ≥ 30 bi-
+ rim ise
+     σx = s
+        n
+
+ eşitliği ile hesaplanır. Örneklem istatistiği x'nın dağılımı normal olduğunda ve-
+                                           x - µ ya n ≥ 30 birim olduğunda bu istatistiğe ilişkinz =      standart değişkenin da-
+                                                             sx
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+130                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                         ğılımı normal olur ve evren ortalaması µ'yü içine alan güven sınırları, belirle-
+
+                    nen 1 - α güven düzeyi için şu şekilde hesaplanır.
+
+                   X - zα/2 . σx ≤ µ ≤ X + zα/2 . σx
+
+                     veya
+
+
+                   X - zα/2 . sx ≤ µ ≤ X + zα/2 . sx
+
+                    Burada zα/2 1 - α güven düzeyi için standart normal dağılım tablo değeridir.
+
+                       Bazı 1- α güven düzeyleri tabloda için  zα/2  değerleri aşağıdaki tabloda veril-
+                          miştir.
+
+
+                                Tablo 7.1:  Bazı (1- a) değerleri için za/2 tablo değerleri
+
+                                   1 - α                . z α/2        1 - α                   . z α/2
+
+                                        0.99         2.576          0.80           1.282
+                                        0.95         1.960          0.60           0.842
+                                        0.90         1.645          0.50           0.674
+
+
+                     Üzerinde araştırma yapılacak evrenin dağılımı normal veya normale yakınsa ve
+                     örneklem hacmi n < 30 birim ise, örneklem aritmetik ortalamalarının standart de-
+                          ğerleri simetrik t dağılımı oluştururlar. Bu durumda simetrik güven aralığı;
+
+
+                   X - tα/2 . sx ≤ µ ≤ x + tα/2 . sx
+
+                              eşitliği ile hesaplanır. Güven sınırları belirlenirken tα/2  değeri için n-1 serbest-
+                             lik derecesinde ve 1 - α güven düzeyinde t tablosuna bakılır. Standart hata tah-
+                     mini
+
+                                  sx =   s
+                          n - 1
+
+                              eşitliği ile hesaplanır.
+
+
+
+                          2.2.2. Evren Oranı π İçin Aralık Tahmini
+
+                  Bu parametre için aralık tahmini prosedürü örneklem hacmi büyük, n ≥ 30 birim
+                     veya n/µ ≤ 0.05 olduğu hallerde uygulanır. Daha önce açıklandığı gibi büyük
+                      örneklemler için örneklem oranı p'nin örnekleme dağılımı yaklaşık normal dağı-
+                      lım gösterir. Bu dağılımın ortalaması π, standart hatası
+
+                           p 1 - p
+                               sp =
+                              n
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    131
+
+
+ Buradan rassal örneklem hacmi yeterli büyüklükte ise, örneklem oranlarının stan-
+ dart değerlerinin,
+
+       p - π
+     z =
+           sp
+
+ standart normal dağılıma sahip olduğu söylenebilir ve evren ortalaması aralık
+ tahmininin de olduğu gibi, 1- α güven düzeyinde evren oranı π'nin aralık tah-
+ mini için güven aralıkları,
+
+    p - zα/2 . sp ≤ π ≤ p + zα/2 . sp
+
+ şeklinde hesaplanır.
+
+
+ Örnek verelim:
+
+
+ Bir bölgedeki sigara içen insanların arasında kanser hastası olanların oranının
+ belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla rassal seçimle 1500 kişilik bir örnek-
+ lem oluşturuluyor ve 1500 kişinin içinde 375 kişinin kanser hastası olduğu ?
+ belirleniyor. Bu bölgedeki sigara içen insanların içindeki kanserli hasta oranı-
+ nı 1- α = 0.95 güven düzeyinde tahmin ediniz.
+
+ Çözüm:
+
+    n   =  1500 sigara içen
+      r   =  375 sigara içen ve kanser hastası olan kişi sayısı
+    p   =  ?
+    π   =  ?
+      1- α =   0.95
+    α   =   0.05
+
+      zα/2 = ± . 1.96
+
+    p = r = 375 = 0.25
+       n  1500
+
+     1 - p = 0.75
+
+      sp =   0.25 x 0.75 = 0.011
+             n
+     0.25 - 1.96 (0.011) ≤ π ≤ 0.25 + 1.96 (0.011)
+     0.25 - 0.02156 ≤ π ≤ 0.25 + 0.02156
+     0.22844 ≤ π ≤ 0.27156
+
+
+ bu bölgede sigara içenler arasında kanserli hasta oranı %95 güvenle %22.84 ile
+ %27.16 arasında bir değerdir.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+132                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                          2.2.3. İki Evren Ortalaması µ2 - µ1 Arasındaki Farkın Aralık Tahmini
+
+                        µ2 - µ1 rassal değişkeninin hangi koşullar altında normal bölünmeye sahip ola-
+                        cağı ve bu değişkenin olasılık dağılımının ve standart hatasının nasıl hesaplanaca-
+                          ğı kısım 2.1.3 de açıklanmıştır.
+
+                      Bölünmeleri normal iki evrenden örneklem hacimleri n1 ≥ 30, n2 ≥ 30 birim olmak
+                          şartıyla n1 ve n2 örneklemlerinin rassal olarak oluşturulduğunu varsayalım. Oluş-
+                       turulan bu örneklemler  için hesaplanan x1 ve  x2   istatistikleri  arasındaki
+                        farkın örnekleme bölünmesi normal dağılıma sahip olur. Bu durumda, yani ras-
+                           sal örneklemelerin birbirinden bağımsız ve yeterli hacimde olması durumunda ve
+                      1 - α güven düzeyinde µ2 - µ1 için güven aralığı
+
+                               x2 - x1  - zα/2 sx2 - x1 ≤ x2 - x1 + zα/2 sx2 - x1
+
+                        şeklinde hesaplanır.
+
+                    Burada  sx2 - x1 aşağıdaki eşitlik yardımıyla hesaplanır.
+
+
+                                                                      2     2
+                                                    2     2         s2   s1                                   sx2 - x1 =    sx2 + sx1 =     +                                                        n2   n1
+
+                       Varyansları birbirine eşit (σ12 = σ22) ve dağılımları normal veya normale yakın
+                       olan iki evrenden n1 < 30, n2 < 30 birim olmak üzere rassal örneklem seçildiği za-
+                    man, µ2 - µ1 için 1 - α güven düzeyinde ve r = n1 + n2 - z serbestlik derecesinde
+                   güven aralığı,
+
+                               x2 - x1  - tα/2 sx2 - x1 ≤ µ2 - µ1 ≤ x2 - x1 + tα/2 sx2 - x1
+
+                        şeklinde ifade edilir.
+
+
+                  Bu hesaplama için;
+
+
+                                                        2       2
+                                           n2 s2 + n1 s1                                                                                               .   1  - 1                                   sx2 - x1 =
+                                            n1 + n2 - 2      n2  n1
+
+                              eşitliği kullanılır.
+
+
+
+                          2.2.3. İki Evren Oranı π2 - π1 Arasındaki Farkın Aralık Tahmini
+
+                  Bu tahmin yaklaşımı n1 ≥ 30 ve n2 ≥ 30 birim olmak üzere birbirinden bağımsız ras-
+                           sal örneklemlerin oluşturulması varsayımı altında uygulanabilir.
+
+
+                   Daha önce açıklandığı gibi, N1 ve N2 hacimli iki ayrı evrenden büyük hacimli
+                       n1 ve n2 hacimli birbirinden bağımsız rassal örneklemler alındığında ve her ör-
+                    neklem için p1 ve p2 istatistikleri hesaplandığında, hesaplanan p2 - p1 oranları
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    133
+
+
+ arasındaki farkın (veya p1-p2) örnekleme bölünmesinin dağılımı;
+
+
+ Ortalaması
+    E (p2 - p1) = p2 - p1
+
+
+ Varyansı
+
+     σp22  - p1 = σp22 + σp12
+
+ Standart hatası
+
+     σp22  - p1 =  σp22 + σp12
+
+ olan normal dağılım gösterir.
+
+ p2 - p1 , π2 - π1 için yansız tahminleyicidir. π2 - π1'in aralık tahmini için  σp2 - p1
+ tahminleyicisine gereksinim vardır. Bu gereksinim σp1 ve σp2  yerine sp1 ve sp2
+ kullanılarak karşılanmış olur. Bu durumda standart hatanın tahminleyicisi sp2-p1
+ aşağıdaki eşitlik ile ifade edilmiş olur.
+
+      sp22  - p1 =   sp22 + sp12
+
+ Burada  sp22 ve sp12    sırasıyla n2 ve n1 örneklemleri için hesaplanan varyansları
+ gösterir ve hesaplamalar için,
+
+        2   p1 1 - p1        2   p2 1 - p2      sp =                      ,  sp =
+          1       n1               2       n2
+
+ formülleri kullanılır.
+
+ Yukarıda verilen bilgilerin ışığında π2 - π1 için güven aralığı
+
+     p2 - p1  - zα/2 . sp2 - p1 ≤ π2 - π1 ≤ p2 - p1 + zα/2 . sp2 - p1
+
+
+ Örnek verelim:
+
+
+ A ve B öğretim yöntemlerinin uygulandığı iki okulun öğrencileri arasından bir-
+ birinden bağımsız ve rassal olarak n1 = 400 ve n2 = 300 öğrencilik örneklemler
+ teşkil edilmiştir. A öğretim yönteminin uygulandığı okul öğrencilerinden seçi-
+ len 400 öğrenci içinde 220 sinin, B öğretim yönteminin uygulandığı okul öğren- ?
+ cilerinden seçilen 300 öğrenci içinde ise 195 öğrencinin başarılı öğrenci olduğu
+ tespit edilmiştir. Bu iki okulun başarılı öğrenci oranları arasındaki farkı tahmin
+ ediniz. α = 0.05 olarak belirlenmiştir.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+134                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+
+                   Çözüm:
+
+                           n1 = 400 öğrenci            r1 = 220 başarılı öğrenci
+                           n2 = 300 öğrenci            r2 = 195 başarılı öğrenci
+
+                                     r1                         = 200 = 0.55       p2 = r2 = 195 = 0.65                         p1 =
+                                 n1  400                    n2  300
+
+                     Evren hacmi büyük olduğu ve 1 - α = 0.95 olduğu için p2 - p1'in aralık tahmini
+                       aşağıdaki gibi hesaplanır.
+
+                          p2 - p1  - zα/2 . sp2 - p1 ≤ π2 - π1 ≤ p2 - p1 + zα/2 . sp2 - p1
+
+                                   2   p1 1 - p1    0.55  0.45                                sp1 =        =         = 0.00062
+                                     n1         400
+
+                                   2   p2 1 - p2    0.65  0.35                                sp2 =        =         = 0.00076
+                                     n2         300
+
+                           Sp22  - p1 = sp22 + sp12 = 0.00076 + 0.00062 = 0.00138
+
+                                sp2 - p1 = 0.037
+
+                           p2 - p1 = 0.65 - 0.55 = 0.10
+
+
+                             0.10 - 1.96 (0.037) ≤ π2 - π1 ≤ 0.10 + 1.96 (0.037)
+                             0.10 - 0.07252 ≤ π2 - π1 ≤ 0.10 + 0.07252
+                           0.02748 ≤ π2 - π1 ≤ 0.17252
+
+
+                  B öğretim yönteminin uygulandığı okulun başarılı öğrenci oranı, A öğretim yönte-
+                     minin uygulandığı okulun ba��arılı öğrenci oranını göre %95 güvenle, %2.748 ile
+                     %17.252 arasında fazlalık gösterir. Başka bir ifadeyle bu iki okulun öğrenci başarı
+                         oranları arasındaki fark, %95 güvenle, %2.748 ile %17.252 arasında bir değere sa-
+                            hiptir.
+
+
+
+                          2.3.4. Evren Varyansının Aralık Tahmini
+
+                      Ortalaması µ varyansı σ2 olan normal dağılıma sahip bir evrenden rassal olarak
+                        çekilen bir örneklem için hesaplanan s2 varyansına dayanarak evren varyansı σ2
+                           için aralık tahmini, (n - 1) s2/σ2 rassal değişkeninin ν = n - 1 serbetlik dereceli
+                        ki-kare  dağılımına  sahip  olmasından  faydanılarak bulunur.  (n - 1)  s2/σ2
+                          rassal değişkeninin 1 - α güven düzeyinde Xα2 ; n - 1 ve X12 - α  ; n - 1 değerle-
+                                                                                        2                   2
+                                ri arasında herhangi bir değer aldığı düşünülürse, aşağıdaki eşitsizlik yazılır. Bu
+
+                 durum Şekil 7.1'de gösterilmiştir.
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    135
+
+
+                           (n - 1) s2           (n - 1) s2
+                              < σ2 <
+                          2                   2
+                          X1-α/2 ; (n - 1)       Xα/2 ; (n - 1)
+
+
+
+
+
+                                 1-α = 0,95
+
+
+
+                X 2                         X 2
+                           0,025 ; 7                                   0,975 ; 7
+
+                                                Şekil 7.1.
+
+ Örnek verelim:
+
+ Normal dağılıma sahip bir evrenden rassal olarak çekilen 8 birimlik bir örnek-
+ lemin varyansı s2 = 23.78 olarak hesaplanmıştır. %95 güven düzeyi kullanarak bu örneklemin ait olduğu evrenin varyansını tahmin ediniz.      ?
+
+ Çözüm:
+
+     1 - α= 0.95
+    α  = 0.05
+      s2  = 23.78
+    n   = 8 birim
+
+      n - 1 s2         n - 1 s2               ≤ σ2 ≤
+        2                        2
+   X 1 - α  ; n - 1      Xα ; n - 1
+            2                    2
+
+        2               2
+    X1 - α ; n - 1 = X 0.975 ; 7 = 16.01
+           2
+
+
+        2            2
+    Xα ; n - 1 = X 0.025 ; 7 = 1.69
+        2
+
+     8 - 1 23.78       8 - 1 23.78              ≤ σ2 ≤
+        16.01              1.69
+
+     10.4 ≤ σ2 ≤ 98.5
+
+ Buna göre σ2'nin 1.69 ile 16.01 arasında herhangi bir değeri alma olasılığı %95 tir.
+
+ Dağılımı bilinmeyen bir evrenden rassal olarak n≥ 30 birimlik örneklem oluşturu-
+ lursa ve bu örneklem için s değeri hesaplanırsa, bu evrenin σ değeri
+     s - z α   s  < σ < s + z α   s
+        2  2n           2  2n
+
+ eşitliği yardımıyla hesaplanır.
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ
+
+136                                                 İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N
+
+             Özet
+
+                     Günlük yaşamın hemen hemen her alanında parametre tahmini problemi ile karşılaşılmak-
+                              tadır. Bu nedenle, parametre değerlerinin tahmin etmek araştırmacıların önemli amaçla-
+                        rından birisi olmaktadır.
+
+
+                      Örneklemden elde edilen bilgileri kullanarak hesaplanan istatistiklere tahminleyici, bir
+                         tahminleyicinin hesaplanan değerine tahmin adı verilir.
+
+
+                         Parametreler ile ilgili tahmin nokta tahmini veya aralık tahmini olarak yapılmaktadır. He-
+                        saplanan bir istatistiğin değerini bilgi ürettiği parametre değerine eşit alan tahmin süreci-
+                       ne nokta tahmini denir. İlgilenilen evrenin bir parametresinin değerini belirlenen bir olası-
+                               lıkla ve örneklem istatistiklerinin değerlerini kullanarak bir aralıkta hesaplanması şeklinde
+                         yapılan tahmine aralık tahmini denir. Tahmin yaparken tahmin yapılacak parametre için
+                              bilgi üreten istatistiğin örnekleme bölünmesi hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. Örnekle-
+                   me bölünmesi ile ilgili bilgiler Ünite 3'te verilmiştir. Uygulamada µ, π, µ2,-µ1, π2-π1
+                          parametreleri için tahmin çalışmalarına sıkça rastlanır.
+
+
+
+              Değerlendirme Soruları
+
+                             1.  Bir araştırmacı A ve B fabrikalarında üretilen mamülleri tazeliğini koruma
+                              süreleri bakımından incelemek istemektedir. Bu amaçla A fabrikası ürünle-
+                          rinden 45 ür��n seçerek ortalama dayanma süresinin 85 gün standart sapması 8
+                      gün B fabrikasının ürettiği aynı ürünlerden de 38 ürün seçerek ortalama da-
+                     yanma süresinin 89 gün standart sapmasının 12 gün olduğu görülmüştür.Bu
+                           sonuçlara göre iki firmanın ürettiği ürünlerin dayanma süreleri arasındaki
+                               farkı tahmin ediniz.
+
+
+                             2.  Bir ilaç firmasında günde ortalama kaç kg. ilaç üretildiği tahmin edilmek
+                               isteniyor. Bu amaçla 81 günün üretimi incelenmiş ve ortalama üretimin 892
+                            kg. standart sapmanın ise 21 kg. olduğu görülmüştür. α = 0,05 için istenen
+                          tahmini yapınız.
+
+
+                             3.  Dağılımı normal olan bir evrenden rassal olarak seçilen 21 birimlik bir ör-
+                       neklem için standart sapma s=2,25 olarak hesaplanmıştır. Evren varyansının
+                     %95 güven düzeyinde hangi değerler arasında bulunacağını hesaplayınız.
+
+
+                             4.  Eskişehir ilinin çeşitli ilçelerinde tesadüfi olarak belirlenen 26 tarım işlet-
+                        mesinde elma ağacı başına ortalama ürün 500kg. standart sapma da 40 kg ola-
+                          rak hesaplanmıştır. Eskişehir ilinin tamamındaki tarım işletmelerinde elma
+                            ağacı başına ortalama ürünün %95 güvenle hangi sınırlar arasında olması tah-
+                      min edilir?
+
+
+
+
+
+                       A N A D O L U Ü N İ V E R S İ T E S İ
+
+İ S T A T İ S T İ K S E L T A H M İ N                                                                                                                    137
+
+
+ 5.  Anadolu Üniversitesinin A fakültesi ile diğer fakültelerinde okuyan öğren-
+      ciler arasında 400'er kişilik birer örnek, tesadüfi seçimle belirlenmiştir. İstatis-
+      tik dersinden başarı oranının A fakültesinde 0,70; diğer fakültelerde 0,80 oldu-
+    ğu belirlenmiştir. Aynı nitelikte öğrenim gören öğrencilerin istatistik dersin-
+     deki başarı oranları arasındaki fark için %95 güvenle aralık tahmin yapınız.
+
+
+
+ Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
+
+ Chisnall, Peter M., Marketing Research Analysis and Measurement, Mc Graw
+      Hill, London, 1973.
+
+
+ Hanke, J.E.; Reitsch, A.G., Business Forecasting, Simon and Schuster, Inc, Boston,
+     1992.
+
+
+ Neter, J.; Wasserman, W.; Whitmore, G.A., Applied Statistics, Simon and Schus-
+      ter, Inc, Boston, 1993.
+
+
+ Püskülcü, Halis; İkiz, Fikret, İstatistiğe Giriş, Ege Üniv. Basımevi, İzmir, 1986.
+
+
+ Serper, Özer; Aytaç, Mustafa, Örnekleme, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1998.
+
+
+ Serper, Özer, Uygulamalı İstatistik 2, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1996.
+
+
+
+
+
+A Ç I K Ö Ğ R E T İ M  F A K Ü L T E S İ

p01__Tüm_Kitaplar_Antoine_de_Saint-Exupéry_-_Küçük_Prens__ad33544c85.txt

@@ -0,0 +1,1402 @@
+I
+
+
+
+
+
+   A ltı yaşındayken G erçek Ö yküler adlı. balta girm em iş orm anlardan söz eden bir kitapta korkunç bir
+resim görm üştüm . B oa yılanının bir hayvanı nasıl yuttuğunu gösteriyordu. R esm i yukarıya çizdim .
+   K itapta şunlar yazılıydı: "B oa yılanı avını bütün halinde çiğnem eden yutar. O ndan sonra hiçbir yere
+kım ıldayam az ve altı ay süren sindirim i boyunca uyur."
+   B alta girm em iş orm anlar üzerine uzun uzun düşündüm bunları okuyunca. S onra da biraz çaba ve
+renkli kalem le ilk resm im i yaptım . İşte l num aralı resm im aynen şöyleydi:
+
+
+
+
+
+   S anat yapıtım ı büyüklere gösterdim . K orkup korkm adıklarını sordum . "K orkm ak m ı?" dediler.
+"Ş apkadan m ı?"
+   İyi am a, şapka resm i yapm am ıştım ki ben. F ili yutm uş olan bir boa yılanı resm i yapm ıştım . A m a
+büyükler anlam adığı için onlara bir resim daha yaptım . B üyükler açık seçik görüp an lasınlar diye fili
+yutm uş olan yılanın içini çizdim . Ş u büyüklere her şeyi tek tek açıklam ak gerekir hep. 2 num aralı
+resm im de şöyle oldu:
+
+
+
+
+
+   B üyükler bu kez de boa yılanının içinin ya da dışının resim leriyle uğraşm ayı bırakıp, kendim i
+coğrafya, tarih, aritm etik ve dilbilgisine verm em i öğütlediler. İşte daha altı yaşındayken belki de çok
+büyük bir ressam  olm a fırsatını böylece kaçırm ış oldum , l ve 2 num aralı resim lerim in başarısızlığı
+hevesim i kırm ıştı doğrusu. B üyükler hiçbir şeyi kendiliklerinden anlam ıyorlar. O nlara hep bir şeyleri
+açıklam ak zorunda olm ak ne kadar da sıkıcı bir şey çocuklar için.
+   B en de başka bir m eslek seçtim kendim e: pilot oldum . D ünyanın her yerinde biraz uçtum .
+C oğrafyanın çok işim e yaradığı bir gerçek. B ir bakışta Ç in'de m iyim , yoksa A rizona'da m ıyım  anlarım .
+G eceleyin yönüm ü şaşırınca çok yararlı olur bu bilgiler.
+   H ayatım boyunca birçok önem li kim seyle ilişkilerim oldu. B üyüklerin arasında da çok bulundum .
+O nları çok yakından tanım a fırsatı geçti elim e. A m a doğrusu onlar hakkındaki ilk yargım da bir değişm e
+olm adı.
+   Z am an zam an aralarında birazcık daha zeki görünenler olm adı değil. Ö yle zam anlarda hem en hep
+yanım da taşım akta olduğum  l num aralı resm im i çıkarıp denem em i yapıyordum : bakalım kavrayışı
+yerinde m i diye. A m a ne çare, o da sözleşm iş gibi ötekilerle aynı yanıtı veriyordu: "Ş apka."
+   E h. bunun üzerine ben de ona boa yılanından, balta girm em iş orm anlardan, ya da yıldızlardan filan
+söz etm iyordum  artık. A nlayacağı düzeye iniveriyordum ; briçten, golften. politikadan, kravattan filan
+söz açıyordum . B üyükteki keyfi görün siz artık; aklı başında biriyle karşılaştı ya sonunda.
+
+II
+
+
+   B undan altı yıl önce B üyük S ahra Ç ölü üzerinde uçağım la geçirdiğim kazaya kadar işte bu yüzden
+yapayalnız bir hayat sürdüm . M otorda bir parça kırılm ıştı. D eğil tam irci, yanım da bir yolcu bile
+olm adığından bu çetin işe tek başım a koyulm uştum . B enim  için ölüm ya da kalım dı bu. çünkü yalnızca
+bir haftalık suyum  vardı.
+    İlk gece en yakın yerleşim m erkezinden bin kilom etre uzakta kum da uyudum . O kyanusun ortasında
+salıyla kalakalm ış bir denizciden bile çok daha yalnızdım . B u yüzden gün doğarken incecik bir sesle
+uyandırıldığım da nasıl şaşırdığım ı tahm in edersiniz sanırım . İnce ses, "Lütfen," diyordu. "B ana bir
+koyun çizin!
+   "Ne?.."
+   "B ir koyun çizin!"
+   Y attığım yerden ayağa fırladım . B eynim den vurulm uş
+gibiydim . G özlerim i açıp açıp kapadım . Ç evrem e baktım .
+K üçücük, olağandışı biri ciddi bakışlarla beni süzüyordu.
+S onradan resm ini yapm aya çalıştım , am a kendisi
+resm inden çok daha sevim li tabii.
+   A m a bu benim suçum  değil. D aha altı yaşındayken
+büyükler resim yapm a konusunda hevesim i kırdıklarından,
+boa yılanının dıştan ve içten görünüm leri dışında başka bir
+şey çizm eyi öğrenem edim .
+   Ş aşkın şaşkın, karşım da duran bu kişiye bakıyordum . E n
+yakın yerleşim  m erkezinden tam  bin kilom etre uzakta
+olduğum u söylem iştim . A m a bu küçük kişinin hiç de çölde
+kaybolm uş, yorgunluktan, açlık ya da susuzluktan perişan
+olm uş veya korkm uş bir görünüşü yoktu. K endim i toplayıp
+konuşm aya çalıştım :
+   "A m a sen... S en burada ne arıyorsun?"
+   A lçak bir sesle, çok önem li bir şey söylüyorm uşçasına
+yineledi: "Lütfen... B ir koyun çizin bana..."
+               K afanız allak bullak olunca söyleneni
+           yapm am azlık edem iyorsunuz. S ize saçm a ya
+           da gülünç gelebilir, am a en yakın yerleşim m erkezinden bin kilom etre uzakta ölüm
+              tehlikesiyle yüz yüze bir halde oluşum a bakm aksızın cebim den
+             dolm akalem im le bir kâğıt çıkardım . A m a birden aklım a yıllarım ı coğrafyaya,
+              tarihe, aritm etik ve dilbilgisine verdiğim  geldi. R esim yapm ayı bilm iyordum  ki.
+B iraz üzülerek bunu söylediğim de, "N e olacak canım ," dedi küçük çocuk. "B ir koyun
+               çiziverin işte..."
+               D aha önce hiç koyun çizm em iştim . B u nedenle ona koyun yerine, çizm eyi
+             becerebildiğim  iki resim den birincisini çizdim . Ş u, boa yılanının dıştan
+           görünüşünü. R esm i gösterince çocuğun söyledikleri beni çok şaşırttı:
+                 "H ayır, hayır! F ili yutm uş olan boa yılanının resm ini istem iyorum
+           ben. B oa yılanı çok tehlikeli, fil ise çok büyük. B enim yaşadığım
+yerde öyle küçüktür ki her şey. B ütün istediğim  bir koyun. B ir koyun çizin bana."
+   S onunda bir koyun resm i yaptım . D ikkatle inceledi. S onra da, "H ayır," dedi.
+"B u koyun çok zayıf, hasta gibi. B aşka bir koyun çizin."
+   B aşka bir koyun çizdim . B u kez tatlı ve hoşgörülü bir gülüm sem eyle, "S iz de
+görüyorsunuz ki," dedi. "K oyun değil bu, koç. B oynuzları var baksanıza."
+   B ir koyun daha çizdim . O da ötekiler gibi beğenilm edi. "B u da çok yaşlı," dedi. "U zu n bir süre
+yaşayacak bir koyun istiyorum ben"
+   A m a artık sabır filan kalm am ıştı bende, çünkü m otoru bir an önce sökm ek istiyordum . B u yüzden de
+aşağıdaki resm i çizip bir de açıklam a yaptım : "B u senin koyununun kutusu. K oyun kutunun içinde."
+   G enç eleştirm enim in yüzü aydınlanıverdi birden. "E vet!" dedi. "T am  istediğim  gibi oldu işte. S izce bu
+koyun çok ot ister m i?"
+  "Niye sordun?"
+   "Ç ünkü yaşadığım yerde her şey öyle küçük ki..."
+   "C anım  artık bir koyun için biraz ot bulunur herhalde. H em sana çizdiğim koyun çok küçük zaten."
+   R esm e bakarak boynunu büktü. "B ana pek küçük gibi gelm edi. H ey! B ak sen şuna, uyudu."
+   İşte küçük prensle ilk tanışm am  böyle oldu.
+
+III
+
+
+   N ereden geldiğini öğrenm ek oldukça zam anım ı aldı. B ana bir sürü soru soruyor, ama benim
+sorularım ı duym azlıktan geliyordu hep. A rtık, rastlantıyla ağzından çıkan sözleri bir araya getirerek
+anlayabildim ne anladıysam .
+   Ö rneğin uçağım ı ilk kez gördüğünde (uçağım ı çizm em i istem eyin ne olur, çok karışık, becerem em ),
+Nedir bu?" diye sordu.
+   "U çak. B enim uçağım ." U çtuğum u öğrenm esi beni çok gururlandıracaktı. "N e? Y oksa gökyüzünden
+m i indin?" diye bağırdı birden. "E vet," dedim önem sem iyorm uş gibi başım ı çevirerek.
+   "A m a bu çok hoş!" dedi küçük prens. S onra da kahkahalarla gülm eye başladı. B iraz rahatsız etti
+beni bu. D oğrusu başım a gelen talihsizliklerin ciddiye alınm asını isterim .
+   G ülm esini bitirip, "D em ek sen de gökyüzünden geliyorsun,"
+dedi. "H angi gezegenden peki?" B irden karşım daki küçük
+yaratığın bir türlü anlam verem ediğim  varlığıyla ilgili bir ışık
+belirdi kafamda. Olabilir miydi? Duraksamadan sordum:
+   "S en başka bir gezegenden m i geliyorsun?" Y anıt verm edi.
+U çağım dan gözlerini ayırm adan başını salladı hafifçe.
+"B ununla pek de uzaklardan gelm iş olam azsın zaten." dedi.
+   B ir süre uzun uzun düşündü. S onra cebinden çizdiğim
+koyunu çıkarıp hazinesini incelem eye daldı.
+
+   B u tam da açıklığa kavuşm am ış olan "başka gezegen"
+olayının nasıl kafam a takıldığını tahm in edersiniz. B ir şeyler
+daha öğrenebilm ek için çaba gösterm eliydim .
+   "B ak canım , söyler m isin, nereden geldin sen? Ş u
+'yaşadığım  yer' dediğin yer neresi? K oyununu götüreceğin yer
+yani?"
+   B ir süre suskun suskun düşündükten sonra, "B iliyor m usun,"
+dedi. "K oyunum bana verdiğin bu kutuyu geceleri evi olarak
+kullanabilir."
+   "E vet. A yrıca iyi çocuk olursan sana bir ip de verebilirim ,
+gündüzleri onu bağlam an için; ha bir de kazık tabii."
+   A m a bu önerim küçük prenste şok etkisi yaptı sanki.
+   "B ağlam ak m ı!" dedi. "O niye ki?"
+   "B ağlam azsan, çeker gider, kaybolur." K üçük arkadaşım
+yine bir kahkaha attı. "G ider m i? N ereye gidebilir ki?"
+   "H er yere. B urnunun doğrusuna çeker gider."
+   "N e fark eder ki?" dedi küçük prens. "N asıl olsa her şey küçücük benim yaşadığım  yerde."
+  Sonra da ekledi; sesi biraz üzüntülü gibiydi: "B urnunun doğrusuna gitse de kim se fazla uzağa
+gidemez orada..."
+
+IV
+
+
+   B öylece çok önem li bir şey öğrenm iştim : K üçük prensin geldiğini söylediği gezegen olsa olsa bir ev
+büyüklüğündeydi!
+   B u beni çok da şaşırtm am ıştı doğrusu. Ç ünkü bildiğim iz, isim leri konulm uş D ünya, Jüpiter, M ars,
+V enüs gezegenlerinin yanı sıra uzayda adı konm am ış, bazıları teleskopla bile güçlükle görülebilecek
+kadar küçük yüzlerce gezegen olduğunu biliyordum . G ökbilim cileri bunlardan birini ilk kez görüp ortaya
+çıkardığında isim verm ek yerine yalnızca bir num ara veriyorlar. Ö rneğin "A steroid 325" gibi.
+                          K üçük prensin geldiği gezegenin B -612 diye bilinen asteroid olduğu
+                    konusunda beni haklı çıkaracak ciddi bir nedenim var.
+                   Bu asteroidi ilk kez 1909 yılında bir T ürk gökbilim ci teleskopla gözlem
+                     yaparken görm üş. B u buluşunu hem en U luslararası G ökbilim i T oplantısı'nda
+                    büyük bir heyecanla sunm uş, am a adam cağız şalvar, cepken ve fes giyiyor
+                        diye onun söylediklerine hiç kim se değer verm em iş. B üyükler böyledir işte...
+                          B ir süre sonra bir T ürk lideri herkesin A vrupalılar gibi
+                         giyinm esini zorunlu kılm ış, hatta buna uym ayanları
+                        ölüm le cezalandıracağını söylem iş de, 1920 yılında
+                     aynı gökbilim ci etkileyici ve şık bir giysiyle A steroid B -
+612'yi tanıtabilm iş. B u kez herkes ilgiyle izlem iş onun söylediklerini.
+   Ş u anda size bu asteroidle ilgili bu kadar çok şey anlatabiliyor, num arasını
+filan söyleyebiliyorsam bu hep büyükler sayesinde oluyor. B üyükler sayılara
+bayılırlar. Y eni bir arkadaş edindiniz diyelim : onun hakkında hiçbir zam an asıl
+sorm aları gerekenleri sorm azlar. "S esi nasıl?" dem ezler örneğin, ya da. "H angi oyunları sever?
+                      K elebek koleksiyonu var m ı?" diye sorm azlar. O nun yerine. "K aç yaşında?"
+                       derler. "K aç kardeşi var? K aç kilo? B abası kaç para kazanıyor?" A ncak bu
+                         sayılarla tanıyabileceklerini sanırlar arkadaşınızı.
+                         E ğer büyüklere, "G üzel bir ev gördüm , kırm ızı tuğlalı: pencerelerinden
+                     sardunyalar sarkıyor, dam ında ise kum rular var," derseniz, nasıl bir evden söz
+                        etm ekte olduğunuzu bir türlü anlayam azlar. N e zam an ki onlara, "Y üz m ilyonluk
+                        bir ev gördüm ," dersiniz, işte o zam an size, "O o, ne kadar güzel bir evm iş!"
+derler gözlerini koca koca açıp.
+   A ynı şekilde onlara, "K üçük prensin güler yüzlülüğü, tatlılığı ve bir koyun istiyor olm ası, onun var
+olduğunu gösterir. B irisi bir koyun istiyorsa, bu onun varlığının kanıtıdır." derseniz size inanm azlar,
+dalga geçerler. A m a onlara, "K üçük prensin geldiği gezegenin adı A steroid B -612'dir," derseniz, işte o
+zam an size inanıverirler ve sıkıcı sorular sorm azlar.
+   B üyükler böyledir işte. A m a bunu onlara anlatabilm ek olanaksızdır. Ç ocuklar büyükler karşısında
+her zam an sabırlı ve anlayışlı olm ak zorundalar.
+   D oğal olarak, yaşam ı anlayan bizler için sayıların hiç önem i yok. B u öyküye tıpkı peri m asallarında
+olduğu gibi başlam ış olm ayı isterdim . "B ir zam anlar kendisinden birazcık daha büyük bir gezegende
+yaşayan küçük bir prens varm ış. B u prens bir koyun istiyorm uş..." diyebilirdim  örneğin.
+   Y aşam ı anlayabilenler için em inim bu çok daha gerçekçi bir hava verirdi öyküm e. H iç kim senin
+kitabım ı özensizce okum asını istem em doğrusu. B u anılarım ı yazarken çok üzüntülü anlar yaşadım .
+A rkadaşım , koyunu ile birlikte beni bırakıp gideli tam  altı yıl oldu. O nu burada anlatm aya çabalıyorsam ,
+bu biraz da onu unutm am ak için. A rkadaşı unutm ak çok üzücü bir şey. H erkesin arkadaşı olm am ıştır.
+A rkadaşım ı unutursam , kendim i o, sayılardan başka bir şeye değer verm eyen büyükler gibi hissederim
+sonra.
+   İşte yine bu am açla bir kutu boya ve kalem  satın aldım  kendim e. B u yaştan sonra resim yapm aya
+kalkışm ak benim  için çetin işti doğrusu. H ele altı yaşından beri tek yaptığım  resm in bir boa yılanının
+içten ve dıştan görünüşü olduğu düşünülürse... R esim leri olabildiğince gerçeğe uygun çizm eye
+çalışacağım  tabii. A m a başaracağım dan pek em in değilim  açıkçası. B ir resim fena olm uyor derken, bir
+ötekinin gerçekle hiçbir ilgisi olm ayıveriyor. K üçük prensin boyunu çizerken de hata yaptığım  oluyor:
+bir yerde kısa. başka bir yerde uzun boylu çiziyorum onu. G iysilerinin ren giyle ilgili kuşkularım da var.
+İşte böyle doğrulu yanlışlı da olsa herhalde üç aşağı beş yukarı gerçeği hakkında bir fikir verm eyi
+başarıyorum dur.
+   B azı çok önem li ayrıntılarda hata yaptığım da oluyor. A m a işte bu benim suçum  değil. A rkadaşım
+hiçbir zam an bana tam  bir açıklam a yapm adı ki. B enim de kendisi gibi olduğum u düşündü belki, kim
+bilir? A m a, şim di açık konuşalım , ben kutuların içindeki koyunları görem iyorum . B elki de büyükler
+gibiyim  biraz. B üyüm ek zorunda kaldığım dan olacak.
+
+V
+
+
+   H er geçen gün, konuşm alarım ız arasında küçük prensin gezegeni ve oradan ayrılışı ile ilgili bir
+şeyler öğreniyordum . B u bilgileri çok yavaş ve onun düşünce sürecine bağlı olarak söyledikleriyle elde
+ediyordum . O baobap ağaçlarıyla ilgili felaketi de böyle rastlantıyla öğrendim .
+   B unun için de bir kez daha o koyuna teşekkür borçluyum . Ç ünkü küçük prens çok ciddi bir endişeye
+kapılm ış gibi birden, "K oyunların küçük çalıları yediği doğru m u?" diye sorm uştu.
+   "Evet, yerler."
+  "Hah, neyse!"
+   K oyunların küçük çalıları yem esinin neden bu kadar önem li olduğunu anlam am ıştım . A m a küçük
+prens, "B aobap ağacını da yerler öyleyse," dedi.
+                          O na baobap ağacının küçük çalı olm adığını, tam  tersine kale gibi büyük
+                    olduğunu, bir fil sürüsünün bile tek bir baobap ağacını yiyip bitirem eyeceğini
+                          anlattım . F il sürüsü fikri onu çok güldürdü. "O nları üst üste koym ak zorunda
+                          kalırdık," dedi. A m a sonra da çok akıllıca bir söz etti:
+                             "O kadar büyüm eden önce baobaplar da küçük oluyorlar."
+                             "Ç ok doğru, am a koyununun küçük baobap ağaçlarını yem esini neden
+                        istiyorsun ki?"
+                             "B unda anlam ayacak ne var?" diye yanıtladı beni. Ç ok açık bir şeyden söz
+                      ediyordu sanki. K afam ı zorlayıp anlam alıydım bunu, hem de yardım sız.
+                          S onunda küçük prensin gezegeninde, öteki gezegenlerde olduğu gibi, iyi ve
+                       kötü bitkilerin var olduğunu öğrendim . İyi bitkilerin tohum ları daha iyi, kötü
+bitkilerin tohum lan daha kötü oluyorm uş. A m a bu tohum lar göze görünm üyorm uş.
+
+
+
+
+
+T oprağın kuytularında gizlenm iş dururlarken arada bir birkaçının uyanacağı tutarm ış. B u tohum
+başlangıçta biraz çekingenlik gösterse de. kendi halinde güneşe doğru uzam aya başlarm ış. E ğer bu
+bitki yalnızca bir turp ya da bir gül goncası olsa büyüm esinde hiçbir sakınca yokm uş. A m a öyle kötü
+bitkilerdense hem en ortadan kaldırılm alıym ış. Ş u sıralarda küçük prensin gezegeninde çok korkunç bir
+bitkinin tohum ları sarm ış ortalığı. B aobap tohum larıym ış bunlar. T oprağın içi bunlarla doluym uş. F ark
+etmekte biraz geciktiniz m i, iş işten geçer, bir daha onlardan kurtuluş olm azm ış. B ütün gezegeni
+sararlar, kökleriyle de içerden sıkıca kavrarlarm ış. E ğer bir de gezegen küçücük, baobaplar da çok
+sayıdaysa işte o zam an ufalanıverirm iş gezegencik...
+  Sonraları küçük prens bu konuyu, "B u bir çeşit disiplin," diye açıklam ıştı. "S abah uyandığınızda
+nasıl yüzünüzü yıkayıp tem izliğinizi yapıyorsanız, gezegene de aynı şeyleri yapm alısınız; hem de
+daha büyük bir özenle. B ütün baobapları hem en sökm elisiniz. yoksa bir süre sonra iyice gül fidelerine
+benzerler. İşte o zam an hangisinin gül hangisinin baobap olduğunu anlam ak da güçleşir. S ıkıcı bir iş
+bu, am a çok kolay."
+   B ir gün de, "G üzel bir resm ini yapm alısın bunun." dedi. "B öylece sizin oralardaki çocuklar da nasıl
+bir şey olduğunu görsünler. K im  bilir belki bir gün yolları düşerse, onlara yararı olur bu bilginin. U fak bir
+işi ertesi güne bırakıverm enin pek sakıncası olm az çoğu kez," diye ekledi. "A m a baobaplar ertelenirse
+felaket! T em bel birisinin yaşadığı bir gezegen biliyorum . A dam cağız yalnızca üç küçük fideyi sökm eye
+üşendiydi de..."
+   İşte küçük prensin sözünü ettiği bu gezegenin resm ini yapm aya çalıştım . B en öyle öğütler verm eyi
+
+seven biri değilim , am a bu baobap konusu ne kadar az biliniyor ve özellikle bir asteroidde yapayalnız
+kalan biri için öyle tehlikeli bir bela ki, bu seferlik kuralım ı bozuyorum ve, "A m an çocuklar." diyorum ,
+"baobaplara dikkat!"
+   A rkadaşlarım da, ben de. hiç farkında olm adan bu tehlikenin yakınından geçm işiz. B u resim le uzun
+uzun uğraşm am  biraz da onlar için. B öyle önem li bir uyarıyı yapm am ı sağladığı için harcadığım em eğe
+değdiğini düşünüyorum . B elki şim di. "B u kitapta niçin bu baobap resim leri kadar etkileyici ve nefis
+başka resim ler yok?" diye soracaksınız. Y ok, çünkü çok uğraştım , am a öteki resim lerde bu kadar
+başarılı olam adım . B aobapları yaparken konunun önem ine o kadar kaptırm ıştım ki kendim i, iyi bir iş
+çıktı sonunda, küçük prens.
+
+! H er an biraz daha anlıyorum  o kısa ve hüzünlü geçm işinin gizlerini... E peydir tek eğlencen oturup
+gün batım ını izlem ek olm uş dem ek. B unu daha dördüncü günün sabahında, "G ünbatım ını izlem eye
+bayılırım . H aydi, günbatım ını izlem eye gidelim ," dediğinde anladım .
+   "A m a bunun için beklem em iz gerekir," dedim .
+  "Beklemek mi? Neyi?"
+   "G ünbatım ını. D aha erken."
+   Ö nce çok şaşırm ış gözüktün. S onra da bastın kahkahayı. "Y ine kendi gezegenim de sandım
+kendimi!" dedin.
+
+
+
+H erkes bilir ki, A m erika'da öğle olduğunda güneş F ransa'da batıyordur artık. F ransa'ya bir dakikada
+uçulabilseydi, öğle saatinde akşam ı yakalayabilirdi insan. A m a ne yazık ki. F ransa böyle bir iş için
+oldukça uzak. O ysa senin gezegeninde sevgili küçük prensim , yapacağın tek şey iskem leni biraz
+kaydırm ak. B öylece dilediğinde günün bitim ini, karanlığın çöküşünü izleyebilirsin...
+   "B ir gün," dem iştin bana, "günbatım ını tam  kırk dört kez izledim !"
+   S onra da, "B iliyor m usun," diye ekledin. "İnsan günbatım ını çok üzgün olduğunda seviyor."
+   "O sırada çok üzgün m uydun?" diye sorduydum . H ani şu kırk dört günbatım ı izlediğinde?"
+   A m a küçük prens hiçbir şey söylem edi bu sorum a karşılık.
+
+VII
+   B eşinci gün yine o koyun sayesinde küçük prensin gizini öğreniverdim . D urup dururken sorm uştu;
+sanki uzun uzun düşünerek çözüm  aradığı bir sorununu dile getiriyordu.
+   "K oyun... K oyun çalıları yiyorsa çiçekleri de yer, değil m i?"
+   "K oyunlar bulabildikleri her şeyi yerler."
+   "D ikenli çiçekleri de m i?"
+   "E vet dikenli çiçekleri de."
+   "Ö yleyse dikenler... N e işe yararlar ki?.."
+   B ilm iyordum . O anda m otorun sıkışm ış bir cıvatasını gevşetm eye çalışıyordum . E ndişem  artıyordu,
+çünkü giderek uçağım daki arızanın son derece ciddi olduğunu fark ediyordum . İçm e suyum da çok
+azaldığından endişem de haklıydım .
+   "D ikenler ne işe yarar?"
+   K üçük prensin aklı bir şeye takıldı m ı asla peşini bırakm ıyordu. B enim se aklım cıvatadaydı. A klım a
+ilk geleni söyleyiverdim :
+   "D ikenler hiçbir işe yaram az. Ç içekler kindarlıklarından dolayı dikenlidirler..."
+   "Ya!"
+   B ir anlık bir sessizlik oldu. S onra küçük prens birden parlayıverdi. G ücenik bir sesle:
+   "H ayır! S ana inanm ıyorum . Ç içekler narin yaratıklardır. Ç ok m asum durlar. K endilerini güvencede
+hissetm ek isterler. D ikenlerinin korkunç silahlar olduğuna inanırlar..."
+   B ir şey söylem edim . O anda aklım da tek bir şey vardı. "E ğer bu cıvata hâlâ gevşem eyecekse
+çekiçle vurup kopartacağım ," diyordum  içim den. K üçük prens düşüncelerim i dağıttı yine:
+   "D em ek sen sanıyorsun ki çiçekler..."
+   "H ayır! H ayır!" diye bağırdım . "H ayır, hiçbir şey sanm ıyorum ben. A klım a ilk geleni söylem iştim
+yalnızca. G örüyorsun ki çok önem li işlerim var benim !"
+   "Ö nem li işler m i?"
+   B ana bakıyordu. E lim de çekiç, parm aklarım yağdan sim siyah olm uş, ona çok çirkin gözüken bir
+nesnenin üzerine eğilm iş olan bana...
+   "T ıpkı büyükler gibi konuşuyorsun!"
+   B iraz utandım am a o acım asızca sürdürdü:
+   H er şeyi birbirine karıştırıyorsun, karm akarışık ediyorsun..."
+   G erçekten çok kızm ıştı. A ltın renkli saçları rüzgârda dalgalanıyordu.
+   "G ezegenlerden birinde yaşayan kırm ızı yüzlü bir adam  tanıyorum . T ek bir çiçek koklam am ış, tek
+bir kez bir yıldıza bakm am ış, kim seyi sevm em iş. Y aşam ı boyunca tek yaptığı şey bir takım  sayıları
+toplam ak. O da bütün gün kendi kendine aynı şeyi söylüyor, senin gibi: 'Ç ok önem li işlerim var benim !'
+B unları söylerken gururla kabarıyor göğsü. A m a o bir insan değil ki, m antar!"
+  "Ne?"
+  "Mantar!"
+   K üçük prens şim di öfkeden bem beyazdı. "Ç içeklerin m ilyonlarca yıldır dikenleri var. M ilyonlarca
+yıldır koyunlar dikenli çiçekleri de yiyorlar. P eki bu çiçeklerin hâla dikenleri olsun diye çabalam alarının
+nedenini anlam aya çalışm ak önem li işlerden sayılm ıyor. K oyunlarla çiçekler arasındaki bu savaş
+kırm ızı yüzlü adam ın topladığı rakam lardan daha m ı önem siz? H ele benim gezegenim de, yalnız
+benim kinde yaşayabilen bir çiçeğim in olduğunu, bunu koyunun bir ısırışta yo k edebileceğini düşün. B u
+çok m u önem siz?"
+   Ş im di de yüzü al aldı.
+   "İnsan bir çiçeği severse, m ilyonlarca ve m ilyonlarca yıldızda yalnız tek
+bir çiçek açarsa, işte o yıldızlara bakarak m utlu olur. K endi kendine şöyle
+der: 'İşte orada, o yıldızlardan birinde benim  çiçeğim .' A m a koyun çiçeği
+yedi m iydi bütün yıldızlar kararıverir... B u da hiç önem li değil, öyle m i?"
+   S özleri hıçkırıklara boğuldu.
+   G ece olm uştu. A letlerim i olduğu yere bıraktım . Ş u anda çekicin, cıvatanın,
+susuzluğum un ne önem i vardı? Y ıldızlardan, gezegenlerden birinde, benim
+gezegenim  D ünya'da bir küçük prens vardı avutulacak. K ollarım a aldım onu
+ve başını okşadım .
+   "S evgili çiçeğin tehlikede değil, üzülm e," dedim ona. "K oyununun ağzına
+kapam ak için bir ağızlık çizerim sana, ya da istersen çiçeğin çevresine bir
+parm aklık çizerim ..."
+   N e söyleyeceğim i bilem iyordum  aslında. K endim i toy bir budala gibi
+hissediyordum . O na nasıl ulaşabileceğim i, yine eskisi gibi yan yana olm ayı
+nasıl başarabileceğim i bilem iyordum .
+   Ç ok gizem li bir ülke şu gözyaşları ülkesi.
+
+VIII
+
+
+   Ç ok geçm eden şu çiçek hakkında daha çok bilgi edindim . K üçük prensin gezegeninde çiçekler her
+zam an çok sadeydi. T ek sıralı taç yaprakları vardı, fazla yer kaplam ıyorlar ve kim seye de sorun
+olm uyorlardı. B ir sabah otların arasında beliriverirler, geceleyin de sessizce solup giderlerdi. A m a bir
+gün kim senin bilm ediği bir yerlerden bir tohum uçup gelm iş ve küçük prens gezegeninde eşi benzeri
+bulunm ayan bu çiçeği dikkatle izlem işti. Ö yle ya, yeni bir tür baobap da olabilirdi bu.
+   B ir süre sonra fidenin büyüm esi durm uş, çiçek verm eye hazırlanm ıştı. K ocam an tom urcuk kendini
+gösterdiğinde orada bulunan küçük prens büyük bir m erakla ortaya çok ilginç bir şeylerin çıkm asını
+beklem işti. A m a çiçek yeşil örtüsünün altındaki hazırlığının yeterli olduğunu sanm ıyordu henüz.
+R enklerini büyük özenle seçiyor, kendini ağır ağır süslüyor, taç yapraklarını tek tek sıralıyordu.
+G elincikler gibi buruşuk buruşuk çıkm ak istem iyordu ortaya. G üzelliğinin en pırıltılı anında kendini
+gösterm eye karar verdi. A m an! O ne cilveler, o ne pozlar! G ünlerce sürm üştü o gizem li süslenm eler.
+   V e bir sabah tam gün doğarken ortaya çıkıverdi.
+   U zun uzun kendine çeki düzen verm eye çalıştıktan sonra esnedi ve. "O h!
+Ç ok ender olarak uyanık kalırım " dedi. "Lütfen taç yapraklarım ın düzensiz
+olm asından dolayı kınam ayın beni..."
+   K üçük prens hayranlığını gizleyem eyip, "N e kadar güzelsin!" dedi.
+   Ç içek, "E vet biliyorum ," dedi, "Ü stelik güneşle birlikte doğdum ..."   K üçük
+                     prens onun pek de alçakgönüllü sayılam ayacağını
+                      tahm in edebiliyordu tabii, am a olsun; yine de çok
+                           etkileyiciydi.
+                         B iraz sonra çiçek. "S anırım  kahvaltı zam anı," dedi.
+                        "Lütfen benim  gereksinim lerim le ilgilenm ek nezaketini gösterir m iydin?"
+                         K üçük prens utanarak biraz su alıp geldi ve çiçeği suladı.
+                         Ç içek çok geçm eden kendini beğenm işliğiyle küçük prensi canından
+                       bezdirm eye koyuldu. D oğrusunu söylem ek gerekirse hiç de kolay olm uyordu
+                   buna katlanm ak. Ö rneğin bir gün üzerindeki dört dikeninden söz ederken küçük
+prense, "S ıkıysa kaplanlar pençelerini bir uzatsınlar!" dem işti.
+   "G ezegenim de kaplan yok." dem işti küçük prens ona. "H em
+kaplanlar ot yemezler."
+                      "B en ot değilim ," olm uştu çiçeğin tatlı bir sesle
+                 verdiği yanıt.
+                      "Ö zür dilerim ..."   "Kaplanlardan korkmam ben.
+               Sert rüzgârlardan korkarım . B eni rüzgârlardan
+               koruyacak bir siperlik bulam az m ısın?"
+                      "S ert rüzgârlar... B u bir çiçeğin en korkulu rüyası
+                   olm alı," dem işti küçük prens. S onra da içinden, "B u
+                 çiçek çok anlaşılm ası güç bir yaratık," diye
+                 m ırıldanm ıştı. "G eceleri beni cam  bir fanusla örtm eni istiyorum . B urası çok soğuk.
+B enim  geldiğim  yerde..."
+   T am  o anda susm uştu. B ir tohum  olarak gelm işti oraya. Ö teki dünyalar hakkında bilgisi olam azdı
+B öyle gerçek olm ayan bir şeyi söylem ek üzereyken yakalanm ış olm asın dan dolayı utanarak iki üç kez
+öksürm üş, küçük prensin ilgisini dağıtm aya çalışm ıştı.
+   "Siperlik hani?"
+   "S eni dinlem ek için durdum . Ş im di gidip bulacaktım ..."
+   Ç içek küçük prensin vicdan azabı çekm esi için biraz daha öksürm üştü
+sonra.
+
+   B öylece küçük prens tüm sevgisine, iyi niyetine karşın bir süre sonra
+çiçeğinden şüphe etm eye başlam ıştı. Ö nem siz sözleri çok fazla ciddiye
+alm ış, sonuçta da m utsuz olm uştu.
+   "O nu dinlem em eliydim ," dedi bir gün bana. "İnsan hiçbir zam an çiçeğini
+dinlememeli. O na bakm alı ve güzel kokusunu içine çekm eli yalnızca.
+Ç içeğim in kokusu bütün gezegene yetiyordu. A m a ben ona hak ettiği inceliği gösterem edim . Ş u
+kaplanların pençeleriyle ilgili sözleri yalnızca acım a duygularıyla doldurm alıydı yüreğim i."
+   K üçük prens, "G erçek şu ki," diye sürdürdü sözlerini, "bir şeyi anlam aya çalışırken neyi dikkate
+alm am  gerektiğini bilm iyordum . S özlere değil, yapılanlara bakm alıydım . G üzel kokularıyla beni öyle
+
+büyülem işti ki... O ndan uzaklaşm am alıydım ... O nun bana yaptığı o küçük num araların arkasında yatan
+sevgiyi anlam alıydım . Ç içekler çok tutarsız oluyorlar. A m a onu nasıl sevm em  gerektiğini bilem eyecek
+kadar küçüktüm ..."
+
+
+
+
+
+IX
+
+
+   S anıyorum küçük prens gezegeninden ayrılırken, göç etm ekte olan bir yabani kuş sürüsünden
+yararlanm ıştı. O sabah gezegenini derleyip toparlam ıştı. E tkin volkanları tem izlem işti önce. İki
+taneydiler ve sabahları kahvaltı hazırlarken ocak olarak çok işe yarıyorlardı. B ir tane de sönm üş
+volkanı vardı küçük prensin. A m a, "H iç belli olm az!" diyordu. Bu nedenle onu da temiz tutuyordu.
+T em iz tutulduğunda volkanlar ağır ağır ve düzgün yanıyorlardı. Ö yle patlam aya filan gerek duym adan.
+V olkanik patlam alar tıpkı evlerin tutuşan bacalarına benzerdi.
+   D ünya'daki volkanlar bizim  için çok fazla büyük; bu nedenle de temizleyemiyoruz ve ikide bir
+başım ıza olm adık işler açıyorlar.
+   K üçük prens ayrıca son iki baobap sürgününü de sökm uştu içi sıkılarak. B ir daha dönm ek
+istem eyebileceğim düşünüyordu. A m a o sabah her zam an yaptığı işler çok önem liydi onun için. Hele
+çiçeğini son kez sulayıp cam fanustan koruyucusunu üzerine geçirirken neredeyse ağlayacaktı.
+
+
+
+
+
+   "E lveda," dedi çiçeğine. Ç içekten bir karşılık gelm edi. "E lveda," dedi bir kez daha. Ç içek öksürdü,
+am a soğuk aldığından değildi öksürük.
+   "S açm aladım ," dedi sonunda küçük prense. "B ağışla beni, m utlu olm aya çalış..."
+
+K üçük prens çiçeğinin ona sitem  etm em esine şaşırm ış, elinde cam  fanusla kalakalm ıştı. B u sessiz
+tatlılığı anlayam ıyordu.
+   "T abii, seni çok seviyorum ." diye konuştu çiçek. "B unu şim diye dek sana belirtm em iş olm am benim
+hatam . A slında bu da önem li değil. A m a sen... S en de benim kadar aptalca davrandın. M utlu olm aya
+çalış... F anusu da istemem."
+   "A m a rüzgâr..."
+   "S oğuk algınlığım  o kadar kötü değil. G ecenin serinliği iyi gelir bana. Ç içeğim ben."
+  "Ya hayvanlar?.."
+   "K elebeklerle tanışm ak istiyorsam , bir iki tırtıla katlanm ayı öğrenm ek zorundayım . Ç ok güzel
+olm alılar. K elebekler de, yani tırtıllar da olm azsa kim le dostluk edeceğim  ki?... S en uzaklarda
+olacaksın... B üyük hayvanlara gelince... O nlardan korkm uyorum . P ençelerim var benim ."
+   B unları söyledikten sonra küçük prense dört tanecik dikenini gösterdi. S onra da, "H aydi sallanma.
+G itm eye karar verm iştin. G it!" dedi.
+   Ç ok gururluydu. A ğladığını görm esini istem iyordu küçük prensin...
+
+
+X
+
+
+   K üçük prens 325, 326, 327. 328. 329 ve 330 num aralı asteroidlerin yakınlarında bulm uştu kendini.
+B ilgisini artırm ak am acıyla hepsini tek tek dolaşm aya başladı.
+   İlkinde bir kral yaşıyordu. K raliyet m orundan kürklü kaftanıyla hem çok sade. hem de çok m uhteşem
+görünen bir tahta kurulm uştu.
+   "İşte bir kul!" diye bağırdı küçük prensin geldiğini görünce.
+   K üçük prens, "B eni daha önce hiç görm ediği halde tanıyabiliyor?" diye sordu kendi kendine.
+   K rallar için her şeyin ne kadar basit olduğunu bilm iyordu. O nlara göre bütün insanlar kuldu.
+   Y aklaş, seni daha iyi göreyim ," dedi kral. S onunda birisine krallık edeceği için gururlanıyordu.
+   K üçük prens oturacak bir yer bulm ak için çevresine bakındı. A m a bütün gezegen kralın m uhteşem
+kürküyle kaplıydı. B u yüzden ayakta bekledi; yorulduğu için de esnedi.
+   "K ral huzurunda esnem ek son derece yakışıksız bir şeydir," dedi kral. "B u nu hem en yasaklıyorum ."
+   "E lim de değil ki. K endim i tutam ıyorum ." dedi küçük prens. Ç ok utanm ıştı. "U zun yoldan geliyorum
+ve hiç uyum adım ..."
+   "P eki öyleyse," dedi kral, "esnem eni em rediyorum . Y ıllardır esneyen birini görm edim . E snem ek bir
+merak konusu benim  için. H aydi şim di! E sne! B u bir em irdir."
+
+
+
+
+
+   K üçük prens, "K orkarım , bir daha esneyem em ..." diye m ırıldandı. U tancından kıpkırm ızıydı şim di.
+
+K ral, "H ım m m ..." diye başını salladı. "O halde sana em rediyorum , bazen esneyeceksin, bazen de...
+Bazen de..."
+   B ir iki kekeledi. K afası karışm ış gibiydi. Ç ünkü gerçekte kralın derdi her ne biçim de olursa olsun
+krallığına saygı gösterilm esiydi. D ik başlılığa hiç gelem ezdi. E n büyük otorite oydu. A m a çok iyi bir
+insan olduğu için m antıklı em irler veriyordu.
+   "B ir generalim e, eğer m artıya dönüşm esini em redersem ve general de bu em rim e uym azsa bu
+generalin değil benim hatam dır," diyordu.
+   K üçük prens çekingen bir sesle, "Oturabilir miyim?" diye sordu.
+   "O turm anı em rediyorum ," dedi kral ve heybetli hareketlerle kaftanının ucunu çekti.
+   K üçük prensin aklına bir şey takılm ıştı. Ç ok küçük bir gezegendi bu. K ral kim e krallık ediyordu ki?
+  "Efendim," dedi, "um arım  size bir soru soracağını için beni bağışlarsınız..."
+   K ral, "S oru sorm anı em rediyorum ," diyerek rahatlattı onu.
+   "E fendim , siz kim in kralısınız?"
+   "H er şeyin," dedi kral şaşılacak derecede içtenlikle.
+   "H er şeyin m i?"
+   Kral eliyle kendi gezegenini, ötekileri ve bütün yıldızları gösterdi.
+   "H epsinin m i!" diye sordu küçük prens.
+   K ral, "H epsinin," diye yanıtladı.
+   E gem enliği yalnızca m utlak değil, aynı zam anda evrenseldi de.
+   "Y ıldızlar da em irlerinize uyuyorlar m ı?"
+   "T abii ki," dedi kral, "hiç aksatm adan hem de. B aş kaldırm alarına asla izin verm em ."
+   B u küçük prens için inanılm az bir şeydi. B öyle bir güç onda olsaydı iskem lesini yerinden bile
+oynatm adan günbatım ını günde yalnız kırk dört kez değil, yetm iş iki kez, yüz kez, hatta iki yüz kez
+izleyebilirdi.
+   G eride bıraktığı küçük gezegenini hatırlam ak onu biraz üzm üştü. K raldan bir dilekte bulunm ak için
+bütün cesaretini topladı.
+   "B ir günbatım ı görm eliyim ... Lütfen benim  için güneşe batm asını em reder m isiniz?"
+   "G eneralim e bir kelebek gibi çiçekten çiçeğe uçm asını em redersem , ya da trajik bir piyes yazm asını
+istersem , ya da bir m artı olm asını em redersem ve general de bu em rim i yerine getirm ezse kim
+suçludur?" diye küçük prense sordu kral. "G eneral m i, yoksa ben mi?"
+   "S iz," dedi küçük prens yüksek sesle.
+   "D oğru," dedi kral. "İnsan herkesten verebileceklerini istem eli. B ir otoritenin kabul görm esi m antıklı
+olm asına bağlıdır. E ğer halkınıza gidip kendilerini denize atm alarını em rederseniz size isyan
+ediverirler. B ana gelince... E m irlerim e uyulm asını istem ek benim  hakkım . Ç ünkü ben m antıklı em irler
+veriyorum."
+   "P eki benim  günbatım ı?" diye hatırlattı küçük prens. S orduğu bir soruyu asla unutm azdı.
+   "İstediğin günbatım ı olsun. G ereken em ri vereceğim . A m a benim  yönetim  ilkelerim e göre, uygun
+koşulların oluşm ası için daha beklem eliyim ."
+  "Bu ne zaman olur?"
+   "H ım m m , hım m m ..." diyerek kral kalın ciltli bir ki- taba baktı. "E vet, akşam leyin tam  sekize yirm i kala.
+E m irlerim e nasıl uyulduğunu o zam an göreceksin."
+   K üçük prens esnedi. G ünbatım ı şim dilik suya düşm üştü. A yrıca sıkılm aya da başlam ıştı biraz.
+   "B urada yapacak bir şeyim  kalm adı," dedi. "Y ola koyulm alıyım  artık."
+   "G itm e," dedi kral. B irine krallık yapm aktan dolayı m utlu olm uştu. "G itm e, seni bakan yapacağım !"
+   "N e bakanı?"
+   "Ş ey... A dalet bakanı!"
+   "A m a burada yargılanacak hiç kim se yok ki!"
+   "B undan em in olam ayız," dedi kral. "K rallığım ın her yanını dolaşm adım henüz. Ç ok yaşlıyım . A raba
+için burası çok küçük. Y ürüm ek de beni yoruyor."
+   "B en çoktan baktım  bile!" dedi küçük prens. B ir kez daha gezegenin arka yüzüne bakıp geldi. H iç
+kim se yoktu gerçekten...
+   "O halde kendini yargılayacaksın," dedi kral. "E n zoru da budur. K endini yargılam ak başkasını
+yargılam aya benzem ez. E ğer kendini yargılam ayı başarabilirsen, o zam an gerçek bilgeliğe ulaşm ışsın
+demektir."
+   "E vet," dedi küçük prens, "am a kendim i her yerde yargılayabilirim . B unun için bu gezegende
+kalmama gerek yok ki."
+   "H ım m ," dedi kral. "G ezegenim in bir yerlerinde yaşlı bir farenin var olduğu konusunda kuşkularım
+var. G eceleri sesini duyuyorum . O nu yargılayabilirsin. Z am an zam an ona ölüm cezası verirsin.
+B öylece yaşam ası sana bağlı olur. A m a onu hep bağışlarsın. T utum lu davranm alıyız, çünkü elim izde
+başkası yok."
+
+"B en kim seye ölüm cezası verm ek istem iyorum ," dedi küçük prens. "H em  sanırım  artık gitm e
+zam anım  geldi."
+   "H ayır," dedi kral. G itm eye kararlı olan küçük prens yaşlı kralı üzm ek istem iyordu.
+   "Y üce kralım eğer em irlerine aynen uyulm asını istiyorlarsa," dedi, "bana akla uygun bir emir
+verm eliler. Ö rneğin bir dakika içinde burayı terk etm em i em retm eliler. Ç ünkü sanırım  koşullar bunun
+için uygundur."
+   K ral bir şey söylem edi. K üçük prens bir an duraksadı. S onra yerinden kalktı.
+   "S eni büyükelçi yapacağım ," dedi kral arkasından çabucak. B akışlarında otoriter bir hava vardı
+bunları söylerken.
+   "Ş u büyükler çok tuhaf," dedi küçük prens ve yola koyuldu.
+
+XI
+
+
+   İkinci gezegende kendini beğenm iş bir adam yaşıyordu. "A h işte, bir hayranım  geliyor!" diye
+sevinçle haykırdı küçük prensi görünce.
+   K endini beğenm iş bir insan herkesin kendisine hayran olduğunu düşünür çünkü.
+   "G ünaydın," dedi ona küçük prens. "Ş apkanız ne ilginç öyle."
+   "H alkı selam lam ak için uygun bir şapka," dedi adam . "H ayranlarım beni alkışlarken çıkarıp onları
+selam layacağım şapkam la. A m a ne yazık ki, hiç kim se geçm iyor buralardan."
+   "A lkışlam ak m ı?" diye sordu küçük prens. A dam ın söylediklerini anlam am ıştı, "iki elini birbirine
+vuracaksın," diye açıkladı adam . K üçük prens ellerini birbirine vurdu. A dam şapkasını çıkarıp onu
+alçakgönüllü bir tavırla selam ladı. "K raldan daha eğlenceli," diye düşündü küçük prens. E llerini yine
+birbirine vurm aya başladı. K endini beğenm iş adam da yine şapkasıyla selam ladı onu.
+   B eş dakika sonra küçük prens bu tekdüze hareketten sıkılm ıştı.
+   "Ş apkanız aşağı indirm eniz için ne yapm alıyım ?" diye sordu.
+   A m a kendini beğenm iş adam onu duym am ıştı. K endini beğenm iş
+adam lar övgü sözleri dışında bir şey duym azlar çünkü.
+   "B ana gerçekten çok hayranlık duyuyor m usun?" diye adam küçük
+prense sordu.
+   "H ayranlık nedir?"
+   "H ayranlık dem ek, beni bu gezegendeki en yakışıklı, en iyi giyinen, en
+zengin ve en akıllı kişi olarak görm ek dem ektir."
+   "A m a bu gezegende sizden başka kim se yok ki!"
+   "H iç fark etm ez. S en yine de hatırım  için bana aynı şekilde hayranlık
+duyabilirsin."
+   "S ize hayranlık duyuyorum ," dedi küçük prens om uzlarını silkerek,
+"F akat bu sizin için niye bu kadar önem li?"
+   K üçük prens bunları söyleyip uzaklaştı. "B üyükler gerçekten çok
+tuhaf," diyerek yolculuğunu sürdürdü.
+
+
+
+
+
+XII
+
+
+   S onraki gezegende bir ayyaş yaşıyordu. K üçük prens orada çok az kaldı, am a yüreği sıkıntıyla
+doluydu ayrılırken.
+   B ir sürü boş ve dolu şişenin bulunduğu bir m asada oturm akta olan ayyaşa, "N e yapıyorsunuz
+burada?" diye sorm uştu.
+   "İçiyorum ," dem işti ayyaş asık bir suratla.
+   "N iye içiyorsunuz?" diye küçük prens yine sorm uştu,
+   "U nutm ak için," diye yanıtlam ıştı ayyaş.
+   K üçük prens adam ın haline üzülerek, "N eyi unutm ak için?" diye sorm uştu bu kez de.
+   "U tancım ı," dem işti adam başını sallayarak.
+
+"N için utanıyorsunuz ki?" diye sorm uştu küçük prens. O na yardım  etm ek istiyordu.
+   "İçtiğim  için!" dem işti adam . S onra da yine eski sessizliğine göm ülüverm işti.
+   K üçük prens kafası karışm ış olarak uzaklaşm ıştı oradan.
+   "B üyükler gerçekten.çok tuhaf," diye söyleniyordu giderken.
+
+
+
+
+
+XIII
+
+
+   D ördüncü gezegenin sahibi bir işadam ıydı. O kadar m eşguldü ki küçük prensin geldiğini görm em işti
+bile.
+   "G ünaydın," dedi küçük prens ona. "S igaranız sönm üş."
+   "Ü ç iki daha beş eder. B eş yedi daha on iki; on iki üç daha on beş; on beş yedi daha yirm i iki; yirm i
+iki altı daha yirm i sekiz... S igaram ı yeniden yakacak zam anım yok. Y irm i altı beş daha otuz bir... V ay
+canına! B öylece beş yüz bir m ilyon altı yüz yirm i iki bin yedi yüz otuz bir etti.
+   "B eş yüz m ilyon ne?" diye sordu küçük prens.
+
+"H a? S en hâlâ burada m ıydın? B eş yüz bir m ilyon. D uram am . Y apacak çok işim var, çok. Ö nem li
+işlerim var benim . B oş sözlerle zam an öldürem em . İki beş daha yedi..."
+   "B eş yüz bir m ilyon ne?" diye sordu küçük prens yine. Y anıtını alm adan sorusundan asla
+vazgeçm ezdi.
+  İşadam ı başını kaldırdı.
+   "B u gezegende yaşam aya başladığım dan bu yana geçen elli dört yıl içinde yalnızca üç kez
+çalışm am bölündü. İlki yirm i iki yıl önceydi. N erelen geldiğini bilm ediğim sersem  bir kaz konuverm işti
+karşım a. Ç ıkardığı korkunç sesler her yerden yankılanıyordu. T oplam ada tam  dört yanlış yaptırdı bana.
+İkincisi, on bir yıl önceydi. R om atizm am  tutuverdi. P ek jim nastik yapam ıyorum . B oş gezecek zam anım
+yok. Ü çüncüsü, işte o da şim di! N e diyordum ? B eş yüz bir m ilyon..."
+  "Milyon ne?"
+  İşadam ı birden bu soruyu yanıtlam adan rahat bırakılm ayacağını anlam ıştı.
+   "Ş u küçük şeylerden," dedi. "H ani gökyüzünde görürüz ya arada bir."
+   "Sinekler mi?"
+   "Y o, hayır. P arıldayan küçük şeyler."
+   "A rılar?"
+   "H ayır hayır, tem bellere hayal kurduran küçük altın şeyler. B ense boş hayallerle zam an öldürem em ,
+önem li işlerim var benim ."
+   "H a, anladım  yıldızlar."
+   "E vet, yıldızlar."
+   "E ee? B eş yüz m ilyon yıldıza ne olm uş peki?"
+   "B eş yüz bir m ilyon altı yüz yirm i iki bin yedi yüz otuz bir. Ö nem li bir iş yapıyorum burada. S ayılar
+şaşm am alı."
+   "N e olm uş bu kadar yıldıza peki?"
+   "N e m i olm uş?"
+   "Evet."
+   "H içbir şey olm am ış. B enim  onlar, hepsi bu."
+   "Yıldızlar sizin m i?"
+   "Evet."
+   "A m a daha önce gördüğüm  kral..."
+   "K rallar yönetirler, sahip olm azlar. İkisi çok farklıdır."
+   "Y ıldızlara sahip olm anın size ne yararı var ki?"
+   "N e yararı m ı var? Z engin oluyorum böylece."
+   "Z engin olm anın ne yararı var peki?"
+   "Z engin olunca yeni yıldızlar satın alabilirim . Y enileri bulunursa tabii..."
+   K üçük prens kendi kendine, "B u adam ın düşünceleri o ayyaş adam ınkileri andırıyor biraz," diye
+söylendi.
+   A m a yine de aklına takılanları sorm adan edemedi.
+   "İnsan nasıl olur da yıldızlara sahip çıkabilir?"
+   "P eki sence kim in yıldızlar?"
+   "B ilm em . H iç kim senin."
+   "G ördün m ü işte, benim , çünkü bunu ilk ben akıl ettim ."
+  "Bu yeterli mi?"
+   "T abii, örneğin sahipsiz bir elm as buldun diyelim , o senindir. S ahipsiz bir ada keşfettin, senindir.
+A klına daha önce kim senin aklına gelm eyen bir fikir geldi, hem en patentini alırsın, senin olur. İşte tıpkı
+bunun gibi, yıldızların sahibi de benim ; çünkü onlara sahip çıkm ayı ilk ben akıl ettim ."
+  "Evet, doğru," dedi küçük prens. "P eki ne yapıyorsunuz onlarla?"
+   "D eftere işliyorum ," dedi işadam ı. "S ayıyorum . S onra yine sayıyorum . Ç ok zor iş. A m a ben tam
+böyle önem li işler için yaratılm ış bir insanım ."
+   K üçük prens hâlâ tam  tatm in olm am ıştı bu sözlerden.
+   "B ir ipek atkım  olsa," dedi, "boynum a sarıp götürebilirim . B ir çiçeğim  olsa, koparıp onu da
+götürebilirim . A m a yıldızları gökyüzünden koparıp alam azsınız ki..."
+   "E vet, am a bankaya yatırabilirim ."
+  "O da ne demek?"
+   "Y ani yıldızlarım ın sayısını bir kâğıda yazar, bu kağıdı da bir çekm eceye koyup kilitlerim ."
+  "Hepsi bu mu?"
+  "Bu yeter," dedi işadam ı.
+   "Ç ok eğlenceli," diye düşündü küçük prens. "P ek şiirsel, am a çok önem senecek bir iş değil
+gibi."   Ö nem li işler konusunda küçük prens büyüklerinkinden farklı düşüncelere sahipti.
+   "B enim  bir çiçeğim  var," dedi işadam ına. "H er gün suyunu veriyorum . H er hafta tem izlediğim üç
+
+volkanım var. S önm üş olan volkanım ı da tem izliyorum ben, ne olur ne olm az diye. O nların sahibi
+olm am  çiçeğim in de, volkanlarım ın da biraz işine geliyor. A m a siz yıldızların hiçbir işine
+yaram ıyorsunuz ki..."
+  İşadam ı ağzını açtı, am a söyleyecek bir şeyi yoktu. K üçük prens oradan uzaklaştı.
+   "Ş u büyüklerin tüm ü de çok garip," diye söylenerek yine yola koyuldu.
+
+
+
+XIV
+
+
+   B eşinci gezegen çok ilginçti. E n küçükleriydi. Ü zerinde bir sokak feneri vardı ve bu feneri yakan
+adam ın sığacağı kadar yer vardı. K üçük prens uzayın bir köşesinde, üzerinde hiçbir insanın ve evin
+bulunm adığı bir gezegende fener ve fenercinin ne işe yarayabileceğini kestirem edi. A m a yine de kendi
+kendine, "B elki de kaçığın biridir," diye düşündü. "A m a o kral kadar, kendini beğenm iş adam kadar,
+ayyaş adam la işadam ı kadar kaçık değil. F eneri yaktığı zam an bir yıldız ya da bir çiçek daha
+kazandırm ış oluyor bize. F enerini söndürdüğü zam an da çiçeği ya da yıldızı uykuya gönderm iş oluyor.
+B u çok güzel bir uğraş. V e güzel olduğu için de yararlı." G ezegene vardığında fenerciyi selam ladı.
+   "G ünaydın. F enerinizi niçin söndürdünüz?"
+   "E m ir böyle," dedi fenerci. "G ünaydın."
+  "Emir mi? Ne emri?"
+   "F enerim i söndürm em  gerektiğini belirten em ir. iyi akşam lar."
+   Y ine feneri yaktı.
+   "A m a niye yine yaktınız?"
+   "E m ir böyle," dedi fenerci yine.
+   "A nlam ıyorum ," dedi küçük prens.
+
+
+
+
+
+  Fenerci, "A nlayacak bir şey yok," dedi. "E m ir em irdir. G ünaydın." V e feneri söndürdü. S onra da
+üzerinde kırm ızı küçük kareler bulunan bir m endille alnında biriken terleri sildi.
+   "B erbat bir m eslek bu. E skiden bir anlam ı vardı. S abahları söndürüp, akşam ları yakıyordum .
+G ündüzün kalan bölüm ünü dinlenerek, geceyi de uyuyarak geçirebiliyordum ."
+   "H erhalde sonradan em ir değişti."
+   "H ayır, em ir aynı," dedi fenerci. "S orun da bu! Y ıldan yıla gezegen daha hızlı dönm eye başladı, am a
+em ir değişm edi!"
+
+"Sonra?"
+   "S onrası şu: G ezegen şim di kendi çevresindeki dönüşünü bir dakikada tam am lıyor. B u yüzden de
+kendim e ayıracak saniyem  bile kalm ıyor. D akika başı feneri yakıp söndürm ek zorundayım !"
+   "Ç ok kom ik! D em ek burada bir gün yalnızca bir dakika sürüyor."
+   "B unun neresi kom ik?" dedi fenerci. "Ş u konuşm am ızı yaptığım ız sırada tam  bir ay geçti."
+   "B ir ay m ı?"
+   "E vet, bir ay. O tuz dakika. O tuz gün yani. İyi akşam lar." S onra da fenerini yaktı yine.
+   K üçük prens görevine bu denli sadık olan bu adam ı sevdiğini düşündü. İskem lesini kaydırarak
+peşine takıldığı kendi günbatım larını düşündü; yeni arkadaşına yardım  etm ek istedi.
+   "B iliyor m usunuz," dedi. "S ize dilediğinizde dinlenebilm eniz için bir yol gösterebilirim ..."
+  "Hep dinlenmek istiyorum," dedi fenerci.
+   B ir adam ın hem  görevine sadık, hem de tem bel olm ası olanaksız bir şey değildi.
+   K üçük prens açıklam asını sürdürdü:
+   "B u gezegen öyle küçük ki, üç adım da çevresini dolaşırsınız. H ep gündüz olm asını istiyorsanız ağır
+ağır yürürsünüz. B öylece siz istediğiniz sürece hep gündüz olur."
+   "B unun bana pek yararı olm az," dedi fenerci. "H ayatta en sevdiğim şey uyum aktır."
+   "O zam an yapabileceğiniz hiçbir şey yok," dedi küçük prens.
+   "T abii, yok. G ünaydın," dedi fenerci. V e fenerini söndürdü.
+   K üçük prens kendi kendine, "B u adam ı bütün ötekiler çok küçüm serdi herhalde," diye düşündü yine
+yola koyulurken, "K ral, kendini beğenm iş adam , ayyaş, işadam ı. Y ine de kaçık olm ayan tek kişi o gibi
+geliyor bana. B elki de kendisinden başka bir şeyi daha düşündüğü için."
+   S onra da üzüntüyle içini çekerek, "A rkadaşım  olarak seçebileceğim  tek kişi o. A m a gezegeni çok
+küçük. İkim ize birden yer yok..." diye düşündü.
+   K üçük prensin kendine asıl itiraf edem ediği şey üzüntüsünün daha çok bir günde 1440 günbatım ı
+izleyem eyeceğinden kaynaklanm asıydı!
+
+
+XV
+
+
+   A ltıncı gezegen bir öncekinden on kez daha büyüktü. C ilt cilt kitaplar yazm akta olan yaşlı bir adam
+yaşıyordu burada.
+
+
+
+
+
+   K üçük prensin geldiğini görünce, "îşte bir gezgin!" diye bağırdı.
+   K üçük prens m asaya oturup bir süre derin derin soludu. Ş im diden çok uzun gelm işti yolculuğu.
+  "Nereden geliyorsun?" diye sordu adam ona.
+  "O kocaman kitap ne kitabı?" diye küçük prens sordu. "N e yapıyorsunuz?"
+   "C oğrafyacıyım ."
+
+"C oğrafyacı nedir?"
+   "C oğrafyacı bütün denizlerin, kentlerin, dağların ve çöllerin yerini bilen bir bilim adam ıdır."
+   "Ç ok ilgi çekici," dedi küçük prens. "İşte sonunda gerçek bir m eslek!"
+   S onra da çevresine bakındı. C oğrafyacının gezegeni küçük prensin gördüğü en görkem li ve en
+büyük gezegendi.
+   "G ezegeniniz çok güzel," dedi coğrafyacıya. "O kyanuslarınız da var m ı?"
+   "B unu söyleyem em ," dedi coğrafyacı.
+  "Yaa!" K üçük prens hayal kırıklığına uğram ıştı. "D ağlarınız, peki?"
+   "B unu söyleyem em ," dedi yine coğrafyacı.
+   "P eki kentler, ırm aklar, çöller?"
+   "B unları da söyleyem em ," dedi adam .
+   "A m a siz coğrafyacısınız!"
+   "P ek tabii," dedi coğrafyacı, "A m a gezgin değilim . G ezegenim de tek bir gezgin yok. K entleri,
+akarsuları, dağları, denizleri, okyanusları ve çölleri gidip saym ak coğrafyacının işi değildir.
+C oğrafyacının gezip tozm aktan daha önem li işleri vardır. B u m asadan ayrılam az am a gezginleri kabul
+edebilir. O nlara sorular sorar, gezi izlenim lerini not alır. E ğer gezginlerden herhangi birinin anlattıkları
+ilginç gelirse, hem en o gezginin ahlakını araştırır."
+  "O niye?"
+   "Ç ünkü yalan söyleyen bir gezgin, coğrafyacının kitapları için felaket dem ektir. Ç ok içen bir gezgin
+de."
+   "O niye?" diye sordu küçük prens yine.
+   "Ç ünkü sarhoş gezginler her şeyi çift görürler. D üşünsene, sonra coğrafyacının kitaplarına bir yerine
+iki dağ yazdırm azlar m ı?"
+   "Ç ok kötü bir gezgin olabilecek birini tanıyorum ," dedi küçük prens.
+   "O labilir," dedi yaşlı adam . "D aha sonra, eğer gezginin ahlakı yerindeyse keşfettiği yerlerle ilgili
+olarak araştırım ı yapılır."
+   "O raya giderek, değil m i?"
+   "H ayır, bu çok uzun sürer. G ezginin kanıt getirm esini isteriz Ö rneğin, gezgin yeni bir dağ keşfettiğini
+söylüyorsa, oradan büyük kayalar getirm esini isteriz."
+   C oğrafyacı birden heyecanla yerinden sıçradı. "S en! S en de uzaklardan geldin! S en de bir
+gezginsin! B ana geldiğin gezegeni anlat haydi!"
+   C oğrafyacı bunları söylerken büyük defterinin kapağını kaldırdı ve kurşunkalem inin ucunu sivriltti.
+G ezginler uygun kanıtlar getirm eden hiçbir şeyi m ürekkeple yazm ıyordu.
+   "E vet?" diye küçük prense baktı.
+   "Ş ey, yaşadığım yer pek öyle ilginç sayılm az," diye anlatm aya başladı küçük prens. "Ç ok küçük. Ü ç
+volkanım var. İkisi hâlâ etkin, birisi sönük. A m a hiç belli olm az."
+   "B elli olm az," dedi coğrafyacı.
+   "B ir de çiçeğim  var."
+   "Ç içekleri yazm ıyoruz," dedi coğrafyacı.
+   "N eden? Ç içeğim gezegenim deki en güzel şeydir!"
+   "Ç içekleri yazm ıyoruz," diye yineledi coğrafyacı, "çünkü onlar gelip geçici şeyler."
+   "G elip geçici de ne dem ek?"
+   "C oğrafya kitapları, kitaplar içinde en önem li olanlarıdır. H içbir zam an eskim ezler. B ir dağın yer
+değiştirdiği çok enderdir. B ir okyanusun sularının çekilm esi de. B iz kalıcı şeyleri yazarız."
+   "A m a sönm üş volkanlar yine alev püskürtebiliyorlar," diye karşı çıktı küçük prens. "G elip geçici de
+ne dem ek şim di?"
+
+"S önm üş ya da sönm em iş, bizim  için fark etm ez," dedi coğrafyacı. "B izim  için önem li olan onun bir
+dağ olduğu. B u değişm ez."
+   "A m a gelip geçici de ne dem ek?" diye küçük prens yine sordu. Y anıtını alm adan bir sorunun peşini
+bırakm azdı hiçbir zam an.
+   "G elip geçici dem ek, hızla yok olm a tehlikesiyle karşı karşıya olm ak dem ektir."
+   "B enim  çiçeğim  hızla yok olm a tehlikesiyle m i karşı karşıya?"
+   "K esinlikle öyle."
+   "Ç içeğim  gelip geçici," dedi küçük prens kendi kendine. "K endini her şeye karşı savunm ak için
+yalnızca dört dikeni var ve ben onu gezegenim de yapayalnız bıraktım !"
+    İlk kez pişm anlık duym uştu. A m a hem en kendini topladı.
+   "B uradan sonra nereye gitm em i önerirsiniz?" diye coğrafyacıya sordu.
+  "Dünya'ya git," dedi coğrafyacı. "İyi şeyler duydum orası hakkında."
+   V e küçük prens aklı çiçeğinde yola koyuldu.
+
+
+
+XVI
+
+
+   Y edinci gezegen böylece D ünya oldu.
+   D ünya öyle sıradan bir gezegen değildir. O rada (zenci kralları da atlam adan) tam 111 kral, 7.000
+coğrafyacı, 900.000 işadam ı, 7.500.000 ayyaş, 311.000.000 kendini beğenm iş insan yaşar;
+2.000.000.000 insan yani.
+   D ünya'nın büyüklüğü hakkında siz bir fikir verm ek için şu kadarını söyleyeyim : E lektriğin
+bulunm asından önce altı kıtanın tüm ünü aydınlatm ak için tam 462.511 kişilik bir fenerci ordusu
+işbaşındaydı.
+   U zaktan bakıldığında gerçekten görülm eye değerdiler. S anki bir operadaki balerinler gibi düzen
+içinde hareket ediyorlardı. Ö nce Y eni Z elanda ve A vustralya'daki fenerciler fenerlerini yakıyorlar ve
+sonra uykuya yatıyorlardı. S onra Ç in ve S ibirya'daki fenerciler sahneye çıkıyorlar ve görevlerini yapıp
+yerlerine çekiliyorlardı. O nları R us ve H intli fenerciler izliyor; daha sonra A frika ve A vrupa; son olarak
+da G üney ve K uzey A m erikalı fenerciler işe koyuluyorlardı.   B u sırayı hiçbir zam an aksatm ıyorlardı.
+H arika bir şeydi.
+Y alnızca iki kişinin, K uzey K utbu'ndaki ve G üney K utbu'ndaki birer fenerin başında duran fenercilerin
+işi azdı. Y ılda yalnızca iki kez iş çıkıyordu onlara.
+
+
+XVII
+
+D oğrusu insan sözün ucunu biraz kaçırınca ister istem ez gerçeklerden biraz uzaklaşıyor. F enerciler
+hakkında anlattıklarım  tüm üyle doğru değildi. Ü stelik bilm eyenlere gezegenim hakkında yanlış bir fikir
+verm e tehlikesine de düşüyorum . İnsanlar D ünya'da çok az bir yer kaplarlar. İki m ilyar insanın tüm ünü
+ayakta tıpkı açık hava toplantılarındaki gibi bir araya toplasanız, hepsi hepsi ancak eni boyu otuzar
+kilom etre olan bir alana sığarlar. Y ani tüm  insanlığı pasifikteki küçük bir adaya sığdırabilirsiniz.
+   T abii, büyükler bunu söylediğinizde inanm azlar. Ç ok daha geniş bir yer kapladıklarını sanırlar.
+B aobap ağaçları gibi önem serler kendilerini. A ynı hesabı kendilerinin de yapm alarını önerm elisiniz.
+R akam ları çok sevdikleri için bundan hoşlanacaklardır. A m a siz bunun için zam an harcam ayın.
+G ereksiz. B ana güvendiğinizi biliyorum .
+   K üçük prens D ünya'ya geldiğinde hiç kim seyi görem em esine çok şaşırdı. Y anlış. gezegene geldiğini
+düşünüyordu ki, kum un üzerinde altın gibi parıldayan ayışığı rengindeki yılanı g ördü.
+   "İyi akşam lar," dedi nazikçe.
+   "İyi akşam lar," dedi yılan.
+   "B u geldiğim gezegenin adı ne?" diye sordu küçük prens.
+   "D ünya," diye yanıtladı yılan. "B urası da A frika."
+   "Y a! D em ek D ünya'da hiç insan yaşam ıyor?"
+   "B urası çöl. Ç ölde insan olm az. D ünya çok büyüktür," dedi yılan. K üçük prens bir taşın üstüne
+oturdu, bakışlarını gökyüzüne çevirdi.
+   "A caba," diye söze başladı. "G ünün birinde hepim iz kendi yıldızım ızı bulalım  diye m i hepsi böyle
+birbirinden uzak. Ö rneğin, şu benim gezegen. T am üstüm üzde, am a ne kadar uzak!"
+   "Ç ok güzel," dedi yılan. "S eni buralara getiren nedir?"
+   "B ir çiçekle sorunlarım  vardı," dedi küçük prens.
+   "Y a!" dedi yılan.
+   İkisi de sustular. S onunda küçük prens, "İnsanlar nerede?" diye söze başladı. "Ç ölde insan çok
+yalnız hissediyor kendini..."
+   "İnsanların arasında da yalnızdır insan," dedi yılan.
+   K üçük prens uzun uzun ona baktı.
+   "S en kom ik bir hayvansın," dedi. "P arm ağım kadar kalınlığın..."
+   "A m a bir kralın parm ağından bile daha güçlüyüm ," dedi yılan.
+K üçük prens gülüm sedi.
+
+
+
+
+
+   "P ek güçlü değilsin. A yakların bile yok. Y ürüyem iyorsun."
+   "S eni gem ilerin götürebileceğinden daha uzaklara götürebilirim  istersen," dedi yılan.
+   K üçük prensin ayak bileğine sarıldı, altın bir bilezik gibi.
+   "K im e dokunursam , onu geldiği dünyaya geri gönderirim ," dedi yine. "A m a sen m asum ve içten bir
+çocuksun. B ir yıldızdan geliyorsun..."
+
+K üçük prens bir şey söylem edi.
+   "S enin için üzülüyorum . B u granitten yapılm ış D ünya'da ne kadar güçsüzsün," dedi yılan. "S ana
+yardım  edebilirim . E ğer bir gün kendi gezegenini çok özlersen, ben..."
+   "O o, seni anlıyorum ," dedi küçük prens. "A m a niçin hep bilm ece gibi konuşuyorsun?"
+   "H epsini çözerim ben," dedi yılan.
+   İkisi de sustular sonra.
+
+XVIII
+
+
+   K üçük prens çölü geçerken yalnızca tek bir çiçeğe rastladı. Ü ç taç yapraklı önem siz bir çiçekti bu.
+   "G ünaydın," dedi küçük prens.
+   "G ünaydın," dedi çiçek.
+   K üçük prens, "İnsanlar nerede?" diye nazikçe sordu.
+   Ç içek bir kez bir kervanın geçtiğini görm üştü.
+   "İnsanlar m ı?" dedi. "S anırım onlardan altı ya da yedi tane var. B irkaç yıl önce görm üştüm . A m a
+nerede olduklarını kim se bilem ez. R üzgâr sürüklüyor onları. K ökleri yok, bu yüzden de yaşam onlar
+için güç."
+   "H oşça kal," dedi küçük prens.
+   "H oşça kal," dedi çiçek.
+
+
+
+
+
+XIX
+
+
+  Daha sonra küçük prens yüksek bir dağa tırm andı. K endi volkanlarından başka dağ görm em işti;
+onlar da yalnızca dizlerine kadar geliyordu. S önm üş olan volkanını tabure olarak kullanıyordu. K endi
+kendine, "B u kadar yüksek bir dağın tepesinden herhalde bütün gezegeni, bütün insanları görürüm ..."
+dedi.
+   A m a uçları iğne gibi sipsivri kayalardan başka bir şey görem edi.   "G ünaydın," dedi nazikçe.
+   "G ünaydın... G ünaydın... G ünaydın..." dedi yankı.
+   "K im sin?" dedi küçük prens.
+   "Kimsin... Kimsin... Kimsin?..." dedi yankı.
+   "A rkadaşım  olur m usunuz? Y alnızım ..." dedi küçük prens.
+   "Y alnızım ... Y alnızım ... Y alnızım ..." dedi yankı.
+   "N e tuhaf bir gezegen!" diye düşündü küçük prens. "K upkuru ve sipsivri; ürkütücü ve sert.
+İnsanlarında da hayal gücü yok. N e söylerseniz aynısını yineliyorlar. B enim gezegenim de bir çiçeğim
+vardı. Ö nce o söze başlardı..."
+
+XX
+
+
+   K üçük prens kum ların, kayaların ve karların içinden yaptığı uzun yolculuğun sonunda bir yola ulaştı.
+B ütün yollar insanların yaşadığı yerlere giderdi.
+   "G ünaydın," dedi küçük prens.
+   A çm ış güllerle dolu bir bahçenin önündeydi. "G ünaydın," dedi güller.
+
+
+
+
+
+   K üçük prens onlara baktı uzun uzun; kendi çiçeğine benziyorlardı.
+   "K im siniz?" diye sordu şaşkınlıkla.
+   "B iz gülleriz," dedi güller.
+   B irden küçük prensin içi üzüntüyle doldu. Ç içeği ona evrende başka bir eşi benzeri bulunm adığını
+söylem işti. O ysa işte burada, tek bir bahçede beş bin tane birden vardı!
+   "G örseydi ne çok üzülürdü," dedi kendi kendine.
+   "H em en öksürm eye başlar, alay edilm esin diye ölüyorm uş gibi yapardı. V e benim de on u yaşam a
+döndürm ek için çırpınm am ı beklerdi. E ğer öyle yapm azsam gerçekten ölm eye bırakırdı kendini..."
+   K üçük prens düşüncelere dalm ıştı:
+   "E şi benzeri bulunm ayan bir çiçeğe sahip olduğum  için çok zengin olduğum u düşünüyordum .
+Y alnızca sıradan bir gülm üş. S ıradan bir gül ve dizim e kadar gelen üç volkan. B irisi belki de artık
+
+tüm den söndü... H iç de büyük bir prens değilim  ben...
+   K üçük prens çim enlere uzandı ve ağladı.
+
+
+
+
+
+XXI
+
+
+   İşte tilki o zam an ortaya çıktı.
+   "G ünaydın," dedi küçük prense.
+   "G ünaydın," dedi küçük prens nazikçe, am a kim seyi görem em işti.
+   "B urdayım ," dedi tilki. "E lm a ağacının altında."
+   "K im siniz" dedi küçük prens. S onra da, "Ç ok güzel görünüyorsunuz," diye ekledi.
+   "Tilkiyim ben," dedi tilki.
+   "B enim le oynar m ısın?" dedi küçük prens. "Ç ok m utsuzum ."
+   "H ayır," dedi tilki. "O ynayam am ; evcil değilim ben."
+   "Ö yle m i? B ağışla beni," dedi küçük prens. A m a bir süre düşündükten sonra,   "Evcil ne demek?"
+diye sordu.
+   "S en buralı değilsin," dedi tilki. "N e arıyorsun buralarda?"
+   "İnsanları arıyorum ," dedi küçük prens. "E vcil ne dem ek?"
+
+
+
+
+
+   "İnsanları m ı arıyorsun? S ilahları var ve avlıyorlar. Ç ok can sıkıcı. A yrıca tavuk yetiştiriyorlar. T ek
+konuları bunlar. T avuk m u arıyorsun?"
+   "H ayır," dedi küçük prens. "A rkadaş arıyorum . E vcil ne dem ek?"
+   "Genellikle ihm al edilen bir iş," dedi tilki. "B ağlar kurm ak anlam ına geliyor."
+   "B ağlar kurm ak m ı?"
+   T ilki, "Y ani," dedi, "örneğin sen benim  için hâlâ yüz bin öteki çocuk gibi herhangi bir çocuksun.
+B enim  için gerekli de değilsin. S enin için de aynı şey. B en de senin için yüz bin öteki tilkiden hiç farkı
+olm ayan herhangi bir tilkiyim . A m a beni evcilleştirirsen, birbirim iz için gerekli oluruz o zam an. B enim
+için sen dünyadaki herkesten farklı birisi olursun. B en de senin için eşsiz benzersiz olurum ..."
+   K üçük prens, "A nlıyorum  galiba," dedi. "B ir çiçek var... G aliba o beni evcilleştirdi..."
+   "O labilir," dedi tilki, "dünyada böyle şeyler hep olur."
+   "A m a hayır, o D ünya'da değil," dedi küçük prens. T ilki şaşırm ıştı. M erakla,
+   "B aşka bir gezegende m i?" diye sordu. "Evet."
+   "O rada avcılar var m ı?" "Y ok."
+   "A m an ne hoş! P eki tavuklar?" "H ayır, tavuklar da yok."
+   "H içbir şey m ükem m el olam ıyor," diyerek içini çekti tilki.
+   B irden aklına bir fikir geldi.
+   "B enim yaşam ım çok tekdüze," diye anlatm aya başladı. "B en tavuk avlıyorum , insanlar da beni.
+B ütün tavuklar birbirine benziyor, bütün insanlar da... B u yüzden çok sıkılıyorum . A m a beni
+
+evcilleştirirsen yaşam ım a güneş doğm uş gibi olacak. D uyduğum  bir ayak sesinin ötekilerden farklı
+olduğunu bileceğim . Ö teki ayak sesleri beni köşe bucak kaçırırken, seninkiler tıpkı bir m üzik sesi gibi
+beni çağıracak, sığınağım dan çıkaracak. H em bak, şu buğday tarlalarını görüyor m usun? B en ekm ek
+yem em . B uğday benim  hiçbir işim e yaram az B uğday tarlalarının da hiçbir anlam ı yoktur benim  için. B u
+da çok üzücü. A m a senin saçların altın sarısı. B eni evcilleştirdiğini bir düşün! B uğday da altın sarısı.
+B uğday bana hep seni hatırlatacak. V e ben buğday tarlalarında esen rüzgârın sesini de seveceğim ..."
+   Tilki uzun bir süre küçük prense baktı. S onra da, "Lütfen... E vcilleştir beni!" dedi.
+   "Ç ok isterim ," dedi küçük prens, "am a burada çok kalam ayacağım . B ulm am gereken yeni dostlar ve
+anlam am gereken çok şey var."
+   "İnsan ancak evcilleştirirse anlar," dedi tilki. "İnsanların artık anlam aya zam anları yok. D ükkânlardan
+her istediklerini satın alıyorlar. A m a dostluk satılan bir dükkân olm adığı için
+dostları yok artık. E ğer dost istiyorsan beni evcilleştir."
+   "S eni evcilleştirm ek için ne yapm alıyım ?" diye sordu küçük prens.
+   "Ç ok sabırlı olm alısın," dedi tilki. "Ö nce karşım a, şöyle uzağa çim enlerin üstüne oturacaksın.
+G özüm ün ucuyla sana bakacağım , am a bir şey söylem eyeceksin. S özler yanlış anlam aların
+kaynağıdır. H er gün biraz daha yakınım a oturacaksın..."
+   Ertesi gün küçük prens yine geldi.
+
+
+
+
+
+   "A ynı saatte gelm en daha iyi olur," dedi tilki. "Ö rneğin sen öğleden sonra dörtte geleceksen, ben
+saat üçte m utlu olm aya başlarım . M utluluğum her dakika artar. S aat dörtte artık sevinçten ve m eraktan
+deli gibi olurum . N e kadar m utlu olduğum u görm üş olursun. A m a herhangi bir zam anda gelirsen
+yüreğim saat kaçta senin için çarpacağını bilem ez. İnsanın belli alışkanlıkları olm alı..."
+   "A lışkanlıklar m ı?"
+   "E vet. B unlar çoğunlukla ihm al edilir," dedi tilki.
+                                               "A lışkanlıklar bir günü öteki günlerden, bir saati öteki
+                                       saatlerden farklı kılan şeylerdir. Ö rneğin benim  avcılarım ın bir
+                                         alışkanlığı vardır. H er perşem be köyün kızlarıyla dansa
+                                          giderler. B u nedenle perşem beleri benim  için güzel günlerdir.
+                                        Ü züm  bağlarına kadar sokulabilirim  o günler. A m a avcılar
+                                  dansa herhangi bir günün herhangi bir saatinde gidiyor
+                                        olsalardı hiç tatilim  olm azdı."
+                                          B öylece küçük prens tilkiyi evcilleştirdi. A yrılm a zam anı
+                                        geldiğinde tilki, "A ğlayacağım ," dedi.
+                                               "B enim bunda bir suçum yok," dedi küçük prens. "S eni
+                                   üzm ek istem em iştim , am a evcilleştirilm eyi sen istedin..."
+                                               "E vet, orası öyle," dedi tilki.
+                                               "A m a ağlayacağını söylüyorsun."
+                                               "E vet, öyle," dedi tilki.
+   "O halde evcilleştirilm ek senin için pek iyi olm adı!"
+   "Ç ok iyi oldu!" dedi tilki. "B uğdayların rengini düşün."
+   S onra da, "G idip güllere bak şim di," diye ekledi. "K endi gülünün eşi benzeri olm adığını göreceksin.
+Sonra da gel vedalaşalım . S ana arm ağan olarak bir sır vereceğim ."
+   K üçük prens gidip güllere baktı.
+   "S iz benim  gülüm e benzem iyorsunuz," dedi. "H atta hiçbir şeysiniz şu anda. Ç ünkü ne bir kim se sizi
+evcilleştirdi, ne de siz bir kim seyi. İlk gördüğüm zam anki tilkim  gibisiniz. O zam an yüz bin başka
+tilkiden herhangi biriydi. A m a şim di dostum  oldu ve benim  için eşi benzeri yok."
+   G üller çok utanm ışlardı.
+   "Ç ok güzelsiniz, am a boşsunuz benim  için," diye sürdürdü sözlerini küçük prens. "İnsan sizin için
+ölem ez. D oğru, gelip geçen biri için benim  çiçeğim in sizden hiçbir farkı yok. A m a o benim  için
+yüzlercenizden daha önem li; çünkü suladığım , cam  bir fanusun altına koyduğum , önüne siperlik
+yerleştirdiğim  çiçek o. Ç ünkü tırtılları ben onun için öldürdüm . (B irkaç tanesini bıraktık, sonradan
+kelebek oldular.) Ç ünkü yakındığı, ya da övündüğü, ya da hiçbir şey söylem ediği zam anlarda
+
+dinlediğim  çiçeğim  o benim . Ç ünkü o benim  çiçeğim ."
+   T ilkinin yanına döndü sonra.
+   "H oşça kal," dedi.
+   "H oşça kal," dedi tilki. "İşte sana bir sır, çok basit bir şey: İnsan yalnız yüreğiyle doğruyu görebilir.
+A sıl görülm esi gerekeni gözler görem ez."
+   "A sıl görülm esi gerekeni gözler görem ez," diye yineledi küçük prens; unutm am alıydı bunu.
+   "G ülünü senin için önem li kılan, onun için harcam ış olduğun zam andır."
+   "O nun için harcam ış olduğum zam an..." diye yineledi küçük prens. U nutm am alıydı bunu.
+   "İnsanlar unuttular bunu," dedi tilki. "A m a sen unutm am alısın. E vcilleştirdiğim iz şeyden sorum lu
+oluruz. S en gülünden sorum lusun..."
+   "B en gülüm den sorum luyum ," diye yineledi küçük prens. B unu da unutm am alıydı.
+
+XXII
+
+
+   "G ünaydın," dedi küçük prens.
+   "G ünaydın," dedi dem iryolu m akasçısı.
+   "B urada ne yapıyorsunuz?" diye sordu küçük prens.
+   "Binlerce yolcunun gitmek istedikleri yöne gitm elerini sağlıyorum ," dedi m akasçı. "T renlerin kim ini
+sağa, kim ini sola gönderiyorum ."
+   G ök gürlem esini andıran bir sesle geçen ışıklı bir ekspres treni m akasçının kulübesini sarstı.
+   "N e kadar da hızlı gidiyorlar?" dedi küçük prens. "N eyin peşindeler?"
+   "B unu o trenin m akinisti bile bilem ez," dedi m akasçı.
+   Y ine pırıl pırıl ışıklı bir ekspres, bu kez ters yöne hızla geçti.
+   "B u kadar çabuk m u dönüyorlar?" diye sordu küçük prens.
+   "Y o yo, bu başka," dedi m akasçı. "B u bir tür değişim ."
+   "B ulundukları yerde m utlu değiller m i?" diye sordu küçük prens.
+   "K im se bulunduğu yerde m utlu değildir," dedi m akasçı.
+   Ü çüncü bir trenin, gök gürültüsünü andıran bir sesle geldiğini duydular.
+   "D aha önce geçenleri m i kovalıyorlar?" diye sordu küçük prens yine.
+   "H iç kim seyi kovalam ıyorlar," dedi m akasçı. "U ykudalar şim di. U ykuda değillerse bile esniyorlardır.
+Y alnızca çocuklar burunlarını cam a dayam ışlardır."
+   "Y alnızca çocuklar neyin peşinde olduklarını biliyorlar," dedi küçük prens. "P açavradan bir bebekle
+saatlerce oynarlar ve o bebek çok önem li olur onlar için ve eğer birisi onu ellerinden alm aya kalkarsa
+ağlarlar..."
+   "Ş anslılar" dedi m akasçı.
+
+
+
+XXIII
+
+
+   "G ünaydın," dedi küçük prens.
+   "G ünaydın," dedi tüccar.
+S usuzluk giderici haplar satan bir tüccardı bu. H aftada yalnızca bir hap yutuyordunuz ve hiç
+susam ıyordunuz.
+   "B unları neden satıyorsunuz?" diye sordu küçük prens.
+   "Ç ünkü çok zam an kazandırıyor," dedi tüccar. "U zm anlar hesaplam ışlar. B u haplarla haftada elli üç
+dakika kazanılıyor."
+   "P eki ne yapacağım  o elli üç dakikada?"
+  "Ne istersen..."
+   "B ana sorarsanız," dedi küçük prens, "dilediğim i yapacağım  bir elli üç dakikam varsa, bir su
+kaynağına doğru gönlüm ce yürüm eyi seçerim ."
+
+XXIV
+
+
+   Ç ölde kazaya uğradığım dan bu yana sekiz gün geçm işti. T üccarın öyküsünün sonunu dinlerken son
+yudum suyum u içiyordum .
+   "E vet," dedim küçük prense. "A nlattıkların çok hoş am a ben hâlâ uçağım ı onaram adım ; içecek bir
+şeyim de kalm adı. D oğrusu ben de gönlüm ce bir su kaynağına yürüm eyi isterdim !"
+  "Dostum olan tilki..."
+   "S evgili küçük adam ım . B u işle tilkinin bir ilgisi yok!"
+  "Neden?"
+   "Ç ünkü susuzluktan ölm ek üzereyim de ondan..."
+   S öylediğim i anlayam ıyordu. "D ost edinm iş olm ak iyi bir şeydir," dedi yanıt olarak, "ölm ek üzere olsa
+bile insan. Ö rneğin ben bir tilki ile dost olduğum  için çok m utluyum ..."
+   "D urum u anlayam ıyor," diye düşündüm . "H iç susam ıyor, hiç acıkm ıyor ki. B iraz güneş yetiyor ona..."
+   A m a dim dik bana bakarak düşündüklerim i yanıtladı:
+   "B en de susadım . H aydi bir kuyu arayalım ..."
+   B ezginlikle elim i salladım . K oskoca çölde rasgele kuyu aram ak saçm aydı. Y ine de yürüm eye
+başladım .
+   B irkaç saat konuşm adan yürüdük. G ece oldu ve yıldızlar çıktı. S usuzluk biraz başım ı döndürüyordu;
+rüyadaym ışım  gibi baktım  yıldızlara. B irden küçük prensin son söylediği çınladı kafam ın içinde.
+   "D em ek sen de susadın?" dedim .
+   S orum u yanıtlam adı, yalnızca, "S u yürek için de iyidir..." dedi.
+   B ir şey anlam am ıştım , am a sustum . O nu sorguya çekm enin bir işe yaram ayacağını biliyordum .
+   Y orulm uştu. O turdu. B en de yanına oturdum . B ir süre sessizlikten sonra yine konuştu:
+   "B uralardan görülm eyen bir çiçek sayesinde yıldızlar güzel."
+   "E vet, güzel," diye yanıtladım . S onra da önüm üzde uzanan, ay ışığının ayd��nlattığı kum  tepelerine
+çevirdim  başım ı.
+   "Ç öl güzel," diye ekledi küçük prens.
+   D oğruydu. Ç ölü her zam an severdim . İnsan çölde bir kum tepesine oturduğunda hiçbir şey görm ez,
+hiçbir şey duym az. A m a yine de o sessizliğin içinde bir şeyler soluk alıp veriyor, bir şeyler parıldıyor
+gibidir...
+   "Ç ölü güzel yapan," dedi küçük prens, "bir yerlerde bir kuyuyu gizliyor olm ası..."
+   Ş aşkınlıkla baktım . K um lardan yayılan gizem li ışığın nedenini anlam ıştım birden. Ç ocukken
+yaşadığım ız eski evin altında bir hazinenin göm ülü olduğunu söylem işlerdi bize. D oğrusu kim se tam
+olarak nerede olduğunu bilm iyordu, hatta belki kim se aram am ıştı bile. A m a o evin büyüsüydü o. E vim
+yüreğim in derinliklerinde bir sır saklıyordu...
+   "D oğru," dedim küçük prense. "E v, yıldızlar, çöl... O nları güzel yapan gözle görülm eyen bir şeyler!"
+   "T ilkim le aynı fikirde olm ana sevindim ," dedi küçük prens.
+   K üçük prens uykuya dalarken onu kucağım a alıp yine yola koyuldum . Ç ok etkilenm iştim ; duygularım
+karm akarışık olm uştu. Ç ok narin bir hazine taşıyor gibiydim . H atta, sanki dünyada ondan daha narin
+bir şey yoktu. A y ışığının aydınlattığı soluk alnına, yum ulu gözlerine, rüzgârın uçuşturduğu saçına
+baktım ve şöyle söyledim kendi kendim e:
+   "Ş u anda gördüğüm  yalnızca bir kabuk. A sıl önem li olan ise gözle görülm üyor..."
+   D udakları belli belirsiz bir gülüm sem eyle aralanırken kendi kendim e şunları söylüyordum :
+  "Küçük prensin beni en çok etkileyen yanı uykudayken bile çiçeğine, tüm  varlığını bir lam banın ışığı
+gibi aydınlatan bir gülün hayaline olan bağlılığı..." Ş im di onu daha da narin hissediyordum . O nu
+korum ak, sakınm ak istiyordum ; sanki hafif bir esintinin sönd ürüvcreceği bir küçücük alevdi...
+   G ün doğarken kuyuyu buldum .
+
+XXV
+
+
+   "İnsanlar," dedi küçük prens, "neyin peşinde olduklarını bilm eden ekspres trenlere binip oradan
+oraya telaşla gidip geliyorlar..."
+  Ve ekledi:
+   "B oşuna bir uğraş..."
+  Bulduğum uz kuyu B üyük S ahra'nın kuyularına benzem iyordu. S ahra'nın kuyuları kum da bir deliktir
+yalnızca. B u kuyu köy kuyusu gibiydi. A m a çevrede köy filân yoktu. R üya görüyorum sandım ...
+   "Ç ok garip," dedim küçük prense. "Ç ıkrık, kova, ip... H er şey kullanılm aya hazır."
+   G üldü, ipi yakalayıp çıkrığı döndürdü. Ç ıkrık rüzgarın uzun bir süre için unuttuğu eski bir yel
+değirm eni gibi inledi.
+   "D uyuyor m usun?" dedi küçük prens. "K uyuyu uyandırdık, şarkı söylüyor..."
+   K endini yorm asına gönlüm razı gelm edi.
+   "B ana bırak," dedim . "S ana ağır gelir."
+   K ovayı çekip kuyunun kıyısına koydum . Y orgun, am a suyu çıkardığım dan dolayı da m utluydum .
+Ç ıkrığın sesi kulaklarım daydı. H âlâ çalkalanan suda güneşin ışığı oynaşıyordu.
+   "İşte bu suya susadım ," dedi küçük prens. "İçm ek istiyorum , biraz verir m isin bana?"
+   N e istediğini anlam ıştım . K ovayı dudaklarına eğdim . İçerken gözlerini kapam ıştı. T atlı bir şölendi bu.
+S ıradan bir susuzluk giderm ek olm adığı kesindi. Y ıldızların altındaki yolculuğun, çıkrığın sesinin ve
+kollarım daki yorgunluğun da payı vardı bu tatlılıkta. Y üreğe iyi gelen bir yanı vardı, arm ağan gibi.
+Ç ocukluğum daki N oel ağacı gibi, hep birlikte söylediğim iz yeni yıl şarkıları, gülen yüzlerin yum uşaklığı
+da aldığım  arm ağanları böyle ısıtırdı.
+
+
+
+
+
+   "Y aşadığın yerdeki insanlar," dedi küçük prens, "bir bahçede beş bin gül yetiştiriyorlar, am a asıl
+aradıklarını bulam ıyorlar yine de."
+   "B ulam ıyorlar," diye yanıtladım .
+   "V e aradıklarını tek bir gülde, ya da birazcık suda bulabilirler."
+   "D oğru," dedim .
+   K üçük prens ekledi:
+   "A m a gözler kör. Y üreğiyle bakm alı insan..."
+   S uyu içtim . F erah bir soluk aldım . G ün doğarken kum bal rengindedir. V e bu bal rengi de beni mutlu
+
+ediyordu. Ö yleyse içim deki bu keder nedendi?
+   "S özünü tutm alısın," dedi küçük prens hafifçe, yanım a otururken.
+   "N e sözü?"
+   "C anım , şu koyunum  için ağızlık... Ç içeğim den sorum luyum , biliyorsun..."
+   C ebim den çizim lerim i çıkardım . K üçük prens yine hepsine baktı ve güldü.
+   "B aobapların... Lahanaya benziyorlar."
+   "Ö yle m i?"
+   B en de ne kadar övünüyordum  baobaplarım la!
+   "T ilkinin kulakları da boynuz gibi; çok da uzun."
+   Y ine güldü.
+   "H aksızlık ediyorsun küçük prens," dedim . "B en fili yutm uş bir boa yılanının içerden ve dışardan
+görünüm ü dışında resim  çizm eyi öğrenm edim  ki."
+   "Ç ocuklar anlarlar bence," dedi küçük prens.
+   B unun üzerine ağızlığın resm ini çizdim . O na verirken içim burkuldu.
+  "Benim bilm edi��im bazı tasarıların var galiba," dedim .
+   Y anıt verm edi. O nun yerine, "B iliyor m usun?" dedi. "Y arın gelişim in yıldönüm ü olacak."
+  Biraz sustuktan sonra ekledi:
+   "Ş uraya inm iştim ."
+   B irden kızardı.
+  Ve bir kez daha, nedenini bilmeden tuhaf bir üzüntüye kapıldım . A klım a da bir soru
+takılm ıştı:   "Ö yleyse en yakın yerleşim  m erkezinden bin kilom etre uzakta sana ilk rastladığım  o
+sabah, öyle yapayalnız dolaşırken yolunu yitirm iş değildin. İniş yaptığın yere geliyordun?"
+   K üçük prens yine kızardı. B irazcık duraksayarak ekledim :
+   "Y ıldönüm ü yüzünden belki de?"
+   K üçük prens yine kızardı. S orularım a yanıt verm iyordu, am a kızarm ak biraz da evet dem ek
+anlam ına gelm ez m i?
+   "K orkarım  ki..." diye söze başladım , am a beni susturdu:
+   "İşinin başına dönm elisin. Ç alışm alısın. S eni burada bekleyeceğim . Y arın akşam  yine gel..."
+   R ahatlam am ıştım . T ilkiyi hatırladım . İnsan evcilleştirilm eyi kabul etti m i, biraz gözyaşını da göze
+alm alı...
+
+
+
+
+
+XXVI
+
+
+   K uyunun yanında yıkık bir duvar kalıntısı vardı. E rtesi akşam  işim i bırakıp geldiğim de küçük prensi
+duvarın üzerine oturm uş, ayaklarını sallarken gördüm . B ir yandan da, "Y anlış hatırlıyorsun. B urası
+değil," diyordu.
+   B irisi ona yanıt veriyor olm alıydı ki, yine, "E vet, evet! B ugün, am a burası değil," dedi.
+   D uvara doğru yürüdüm . H enüz kim seyi görem em iştim . A m a küçük prens yine, "A ynen öyle," dedi.
+"K um da ayak izlerim in başladığı yeri göreceksin. İşte orada bekle beni, bu gece geleceğim ."
+   D uvardan yirm i m etre uzaktaydım . H âlâ kim se gözükm üyordu.
+   B ir süre sustuktan sonra küçük prens yine konuştu.
+   "Z ehirin etkili m i? B ana fazla acı çektirm eyeceğine em in m isin?"
+   O lduğum yerde kalakaldım . Y üreğim parça parçaydı, am a hâlâ bir şey anlam ıyordum .
+   "Ş im di git," dedi küçük prens. "D uvardan inmek istiyorum."
+   O zam an duvarın dibine baktım . B akar bakm az da yerim den sıçradım . Ö nüm de, küçük prensin tam
+karsısında insanı otuz saniyede öteki dünyaya yollayacak sarı yılanlardan biri duruyordu. T abancam ı
+çıkarm ak üzere elim i cebim e atarken bile geriye sıçram aktan kendim i alam adım . A m a çıkardığım ses
+üzerine, yılan hafif m etalik bir ses çıkararak hiç acele etm eden suyu kesilen bir fıskiye gibi küçülüp
+kayaların arasında kayboldu gitti.
+   T am zam anında duvara sıçrayıp küçük adam ım ı kollarım a aldım . Y üzü kar gibi beyazdı.
+   "N e oluyor?" diye bağırdım . "N eden yılanla konuşuyorsun?"
+
+H ep boynunda duran altın sarısı atkısını gevşettim . Ş akaklarını ıslattım ve biraz su verdim . O na
+soru sorm anın sırası değildi. Y üzüm e çok ciddi baktı ve kollarını boynum a doladı. Y üreği vurulm uş,
+ölm ek üzere olan bir küçük kuşun yüreği gibi çarpıyordu...
+   "U çağının m otorundaki arızayı bulm ana sevindim ," dedi. "A rtık evine dönebileceksin."
+  "Bunu nerden biliyorsun?"
+   B en de tam , hiç beklem ediğim  bir anda m otoru tam ir etm eyi başardığım ı söylem eye geliyordum .
+   S orum u yanıtlam adı, onun yerine ekledi:
+   "B ugün ben de evim e dönüyorum ..."
+   S onra üzüntüyle, "Ç ok daha uzak... Ç ok daha zor..." dedi.
+   O lağandışı bir şeylerin olduğunun farkındaydım . K üçücük bir çocukm uş; gibi kollarım da tutuyordum
+onu, am a bana öyle geliyordu ki hızla korkunç bir uçurum a doğru gidiyordu ve onu kurtarm ak için
+yapabileceğim  hiçbir şey yoktu...
+   B akışları çok uzaklarda bir yere bakıyorm uş gibi donuklaşm ıştı.
+   "K oyunum var artık. K utusu ve ağızlığı da var..."
+   A cıyla gülüm sedi.
+   U zun süre bekledim . Y avaş yavaş canlandığını fark ediyordum .
+   "K üçük adam ım ," dedim . "Korkuyorsun sen..."
+   K orktuğu kesindi. A m a hafifçe güldü.
+   "B u akşam daha çok korkacağım ..."
+   B uz gibi hissettim kendim i yine, onarılm ayacak, geri getirilem eyecek bir şeylerin sezgisiyle. O nun
+gülüşünü bir daha hiç duym ayacak olm ayı kaldıram ayacağım ı biliyordum . B enim  için çölün ortasında
+bir tatlı su kaynağıydı o.
+   "K üçük adam ," dedim . "G ülüşünü duym ak istiyorum  yine."
+   A m a o, "B u gece, tam  bir yıl olacak," dedi. "Y ıldızım , bir yıl önce D ünya'ya indiğim yerde tam
+tepemde olacak bu gece..."
+   "K üçük adam ," dedim . "N e olur bunun yalnızca kötü bir düş olduğunu söyle bana; şu yılanla
+konuşm anın, buluşm a yerinin ve yıldızın filan..."
+   A m a yakarışım a kulak asm adı. O nun yerine, "A sıl önem li olan, gözle görülm eyendir..." dedi.
+   "Evet, biliyorum..."
+   "Ç içekle olduğu gibi tıpkı. B ir yıldızda yaşayan bir çiçeği seviyorsanız, geceleyin yıldızlara bakm ak
+hoştur. B ütün yıldızlar çiçek açm ış gibidir..."
+   "Evet, biliyorum..."
+   "S u için de öyle. Ç ıkrık ve ip sayesinde verm iş olduğun su m üzik gibi geldi bana. H atırlıyor m usun,
+ne hoştu."
+   "Evet, biliyorum..."
+   "V e geceleri gökyüzüne bakarsın. H er şeyin çok küçük olduğu gezegenim in yerini gösterem em
+sana. B elki böylesi daha iyi. Y ıldızım  senin için herhangi bir yıldız olsun. B öylece gökyüzündeki bütün
+yıldızlara bakm ayı seveceksin... H epsi senin dostların olacak. H em sana bir arm ağan vereceğim ..."
+   S onra yine güldü.
+
+"K üçük prens, sevgili küçük prens, bu gülüşünü çok seviyorum !"
+   "İşte bu benim  arm ağanım . Y alnızca bu suyu içtiğim iz zamanki gibi olacak."
+   "N e söylem ek istiyorsun?"
+   "Y ıldızlar bütün insanların," diye yanıtladı. "A m a her insan için aynı değiller. Y olcular için, yıldızlar
+yol gösterici. Ö tekiler için yalnızca gökyüzündeki pırıltılar. B ilim adam ları için hepsi birer problem.
+İşadam ı için zenginlik. A m a bütün yıldızlar sessiz. S en... Y alnızca sen yıldızlara herkesten farklı sahip
+olacaksın..."
+   "N e söylem ek istiyorsun?"
+   "Y ıldızlardan birinde ben yaşıyor olacağım . B en gülüyor olacağım  bir tanesinde. V e gecele yin
+gökyüzüne baktığında bütün yıldızlar gülüyor gibi olacak... Y alnızca senin gülen yıldızların olacak!"
+   S onra yine güldü.
+   "V e üzüntün hafiflediğinde (zam an bütün acıları hafifletir) beni tanım ış olm ak hep seni m utlu edecek,
+dostum olarak kalacaksın. B enim le gülm ek isteyeceksin. B unun için de arada bir pencereni
+açacaksın... D ostların gökyüzüne bakıp bakıp güldüğünü görünce çok şaşıracaklar! O nlara 'Y ıldızlar
+hep güldürür beni!' diyeceksin. D eli olduğunu düşünecekler. S ana nasıl bir oyun oynadığım ı
+görüyorsun..."
+   S onra yine güldü.
+   "S anki sana yıldızlar yerine gülm esini bilen bir sürü küçük çan verm işim  gibi olacak..."
+   V e yine güldü. S onra birden yüzü ciddileşti.
+  "Bu gece... Biliyorsun... Gelme."
+   "S eni bırakm ayacağım ," dedim .
+   "A cı çekiyorm uş gibi bakacağım . B iraz da ölüyorm uşum  gibi... E vet, öyle. B unu görm eye gelm e.
+G örm eye değm ez."
+   "S eni bırakm ayacağım ."
+   A m a o endişeliydi.
+   "D inle beni. B iraz da o yılan yüzünden... Y ani seni sokm asını istem em . Y ılanlar kötü niyetli
+yaratıklardır. B u da seni yalnızca zevk için sokabilir..."
+   "S eni bırakm ayacağım ."
+   A m a bir düşünce onu rahatlatm ıştı.
+   "İkinci kez sokm aya zehirleri kalm ıyor ki."
+   O gece yola çıktığını görm edim . H iç ses çıkarm adan kalkıp gitm işti. O na yetiştiğim de çabuk ve
+kararlı adım larla yürüyordu. B eni görünce, "D em ek geldin," dedi yalnızca.
+   E lim den tuttu. E ndişeliydi hâlâ.
+   "G elm em eliydin. A cı çekeceksin. Ö lm üşüm  gibi olacak, am a ölm eyeceğim ..."
+   B ir şey söylem edim .
+   "A nlam alısın. Ç ok uzak. B u gövdeyi oraya taşıyam am . Ç ok ağır."
+   B ir şey söylem edim .
+   "A tılm ış, eski bir deniz kabuğu gibi olacak. B unda üzülecek bir şey yok..."
+   B ir şey söylem edim .
+
+
+
+
+
+   C esareti kırılm ıştı. S on bir çaba daha gösterdi.
+   "B iliyor m usun, çok hoş olacak. B en de yıldızlara bakacağım . B ütün yıldızlar çıkrığı paslanm ış
+
+kuyular gibi olacak. B ütün yıldızlardan içm em  için tatlı sular akacak..."
+   B ir şey söylemedim.
+   "H arika olacak! S enin tam beş yüz m ilyon küçük çanın olacak, benim de beş yüz m ilyon su
+kaynağım ..."
+   A rtık susm uştu, ağlıyordu çünkü...
+
+
+
+
+
+   "İşte burası. B ırak, yalnız gideyim ." V e oturdu. K orkuyordu. S onra yine,   "Biliyor musun," dedi.
+"Ç içeğim ... O ndan ben sorum luyum . V e o çok güçsüz! Ç ok saf! K endini savunm ak için dört işe
+yaramaz dikeni var..."
+  Ben de oturdum. Ayakta duracak halim kalm am ıştı.
+   "İşte hepsi bu..."
+   B iraz daha durakladı, sonra ayağa kalktı. B ir adım  attı. B en kım ıldayam adım .
+   A yak bileğinin dibindeki sarı bir parıltıdan başka hiçbir şey görülm edi. B ir an hareketsiz kaldı. Ç ığlık
+atm adı. B ir ağaç gibi yavaşça devrildi. K um a düştüğü için hiç ses çıkm am ıştı.
+
+
+
+
+
+XXVII
+
+V e altı yıl geçip gitti bile. B u öyküyü kim seye anlatm adım . D öndüğüm de beni karşılayan dostlarım
+beni hayatta gördüklerinden dolayı m utluydular. B en üzgündüm , am a onlara, "Y orgunum ," dedim .
+   Ü züntüm  biraz hafifledi artık. Y ani tüm üyle geçm edi. A m a onun gezegenine döndüğünü biliyorum ,
+çünkü gün doğduğunda gövdesini bulam adım . Ö yle, çok ağır değildi ki... V e geceleri yıldızları
+dinlem eyi çok seviyorum . S anki beş yüz m ilyon çan gibiler.
+   Y alnız hâlâ aklım a takılan bir şey var. K oyunu için ağızlık çizdiğim de ağızlığı bağlayacak kayışları
+çizm eyi unutm uşum . A ğızlığı koyunun ağzına asla bağlayam ayacak. B u yüzden orada neler olduğunu
+çok m erak ediyorum . B elki de koyun çiçeği yedi...
+   B azen kendi kendim e, "T abii ki, hayır," diyorum . "K üçük prens her gece çiçeğinin üzerine cam
+fanusu kapatıyor, gündüzleri de koyununa göz kulak oluyordur..." O zam an m utlu oluyorum . Y ıldızların
+gülüşleri çok hoş geliyor.
+  Ama bazen de diyorum ki:
+   "H erhangi bir gün dalgınlığına gelse, yeter! B ir akşam fanusu kapatm ayı unutsa, ya da koyun bir
+gece sessizce kalksa ve..." İşte o zam an küçük çanlar gözyaşlarına dönü şüyorlar...
+
+   İşte bu büyük bir sır. K üçük prensi benim kadar seven sizler için de, benim  için de hiç bilm ediğim iz
+bir yerlerde, hiç görem ediğim iz, bir koyunun bir gülü yediği ya da yem ediği (acaba hangisi?) öyle çok
+şeyi değiştirir ki...
+   G ökyüzüne bakın. K endi kendinize sorun: Y edi m i? Y em edi m i? N e kadar çok şeyin değiştiğini
+göreceksiniz...
+   H içbir büyük bunun ne kadar önem li bir sorun olduğunu anlayam az!
+
+
+
+
+
+   B u, benim  için dünyadaki en güzel ve en hüzün dolu görüntü. B ir önceki sayfadakinin aynısı, am a
+unutm anızı istem ediğim  için bir daha çizdim . K üçük prensin D ünya'da belirdiği ve sonra da yok olduğu
+yer burası.
+   Ç ok dikkatli bakın ki, eğer bir gün A frika'daki çöle yolunuz düşerse tanıyabilesiniz. B u noktaya
+geldiğinizde lütfen acele etm eyin. Y ıldızın tam  altında biraz durun. V e eğer gülen, altın saçlı,
+sorularınıza yanıt verm eyen küçük bir adam la karşılaşırsanız, onun kim olduğunu biliyorsunuz. E ğer
+böyle bir şey olursa, ne olur beni de rahatlatın; döndüğünü haber verin bana.
+

p01__Tüm_Kitaplar_Armand_Mattelart_Seth_Siegelaub_-_Communication_and_Class_Struggle_1_Capitalism_Imperialism__f432a33d49.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+version https://git-lfs.github.com/spec/v1
+oid sha256:02e69f29e6718e2ebd5bcb0c91c2a5f513313b2ca5c5b87dd10781220ff84956
+size 11356302

p01__Tüm_Kitaplar_Avanak_Avni_Albümü_1._Bölüm__b9a8bcda21.txt

@@ -0,0 +1,281 @@
+1.Bölüm! |
+
+( CENGİ |
+
+KIZAATHANES||
+
+SU KAHVEDEKİ NEWERE
+KORKUSUZ VE
+AZAM
+
+| SAKLANMA L
+SAM SENİ Bİ KARET EVE HAMA
+BÖCEĞİ Gigi
+
+Soest ian
+KjH-KIHKAH |
+
+
+
+NE DİYORSUN LAN
+
+ise, Vesa.
+İNSAK SEVGİYİ EĞELME-
+CINDE ARAMALI,
+
+DEMEM 411 Kİ, KESTANE A
+KAR;
+Gilet MEZ v
+
+ACINDAKİ
+
+nus ME YA Tee
+os va eet
+
+ir
+
+SAAPIVIM O KUNGFU DİZİSİNİN İÇİNE BE/
+ÇİNLİ KEYN'IN SÖÖLEDİĞİ BÜTÜN LAFLARI EZBER-
+LEDİM AMA HİÇ Bİ İŞE YARAMADI.. GENE DEVE-
+
+“DEN SOPA YEYİM,. DEMEK Kİ HEPSİ PALAVRAYMIŞ...
+
+İNEKLER ADAM WANDIZIYORLAZ...
+
+YW PEK MUHTEREM DİNLEYİCİLEZİM VE SAYIN Y 7
+
+KAAYECİ MAMUT ABİ,.SİMDİ SİZLERE EVLERİ İKİNCİ TÜRKÜM ik
+
+pe İl KARŞIZADIZ.
+GAYET NEŞELİ R ag ye. ZI YAYILIR KİH...KİH, İSTE
+
+HENDEK İSTE #
+
+DEVE DİLAVEZİN MAÇA
+GiTTiBinİ SÖYLEMİŞTİ.
+
+TN ANI
+
+S5ANIN Ci
+<UZUCUKU
+GB KOŞMAK
+
+ist voy...
+
+NN
+© e EN
+VE GU DEVE ÜİLAVERE BAN
+HELALİNDEN Bi VOLE
+ATMAK İSTİYOR. f i a
+
+KUS KADAR HAFIE/ Ee.
+HİSSEDİYOR...
+
+Yİ / sisi SEN ABAÇTAN
+DUSMEVIN MZ. yar
+
+NE VILAVER AĞAÇTAN
+VASİ KOMAYA GİRDİ. BEN VE
+(CANKURTARAN GAĞIZMA - |
+YA GİPİYORLU AVNİ
+
+ol
+VILAAVEER 7
+GHD
+
+GENG ADAM irem OF BEE/. NE KIYAK ROMAN..
+KZA Gace SONRA KZ HAFİYE DE TIPKI BEN.HEP ,
+DAKİ İKİ ÇAM YARMASINA To BENİM GiBi YAVRANDORL.
+OLUN/, DİYE HAYKIRDI... SESİ KIR
+BAC GiBi KE
+
+ŞAKLAYI.
+
+HERIFIN ÖNÜNE KADER GİBİ DİKİLDİ.
+YAKASINDAN TUTUP AYAĞA KALDIR-
+DI ESR AYAKLARI YERDEN
+
+İGENE IE NELER ZIRVALIYOR-)
+SUN BE?
+
+LARA BAĞLANINCA KURT KÖPEBi GiBi
+DİLDİ..TLİYLERİNİ DE TUTKACA
+
+içre KYRLBUN VE car bates) a
+
+dS GZEL.
+GGe SURATINA
+BAKANIN KORZUDAN
+DUDAĞI UÇUKLAR
+
+H ar yan SENIN
+MOZALİNİ KUVVET-
+LENDİZMELİ 1
+
+TEL LAN CANAVAR, CEVAT... SENİ ACCADAGDEDICBAS-
+Zan BASTIK DAA @u DEVE DİLAYEZİ BİKELEM
+BİLE SIZMADIN.. ÜSTÜNE LİSTLÜC MAHALLE J
+YE DADANAN HIRSZLORIN DA ELLERİNİ,
+YALIYOZA UN BU ÖDLEKLİKLE
+KÖPEKLERİN VÜZ KARA.
+
+SI OLDLN BEL,
+
+SUDİ AYNADA KENDİNE İYİCE Bİ DİKİZ GEÇ
+AFRİKA OZMANLARINDAKI YIRTIĞI KAPLAN
+LAR SENİN YANINDA KEDİ Gigi KALIR. --
+ARTIK GANININ ÇEKTİĞİNİ
+
+KORKMADAN HACTTADANAK
+ISIRABILIRSINI...
+
+—
+V BIRAK LAN TİLKİ TEEFİİK..KEND
+İNTİHAR EVİCEM, BİSİKLETİN ALTINA
+ATILAMI..DENİZE ATICAMI.. COPE ATICAM
+ARTIKIN DAYANLAMIYORLUA
+
+LEYLANIN Bal
+LİNCE DİZLE
+YOR. ...OHERİ
+
+RUA TİTRİYOZ. PİLİM TUTULU.
+İF ÖLSE KIZIAH BANA VERMEZ!
+
+ENAYİ,UEMEN ISTEMICEZEIN Ki
+ONCE BES ON KİZİSTEME PRo-
+YAPALIM...
+
+HATTİR ORADAN ÇUL -
+SUZ ZEPEVENK!:
+
+BEN SANA BABASI LEYLAYYI BANA
+VERMEZ DEMEDİM Mİ 2 TL Pry A
+
+LERİN ÜSTÜNE $u BYIĞIDA TAKTIM.)
+vi Te —
+YIM.VEPE BAYRAM BAH-
+ŞİŞLERİNİ TOPLAYAYIM |
+7 eo I
+
+(DUR BAKİM.BEŞ LIOKAMOLA
+İÇSEM AZBERDEN 645
+
+reyi 5
+Bi GÜNDE 4¥ TANE ŞiiR YAZIP
+EMEN GİDİP
+
+BESTELEDİM..Lİ Wi
+SÖYLİYE-
+
+KA x4
+VIM..COCLIKLAR! BL SANAT ESER— Jy
+
+MARLIM ETMEK AYP
+
+http:/ /genclikcephesi.blogspot.com
+
+SİMİ AYP ETTİN
+CAPER ABİ,..BEN
+LAR ORES —
+TIRAŞINDA İKİ YEL, 3
+PAVULCULUKET.
+Mig ADMIN
+
+ŞEN GIP RAHAT Bİ LYKU CEK...
+DAVLILL ÖTTÜRMEYİ BANA
+
+
+
+gi LAZ ANAR MAY VAN TUGO
+1
+Re OH! YU SİPİK İNGİLİŞ...
+NAYS... HELP MI, Ay
+WANT To GO WATiR kyoze
+
+Y OOK GAAD/. ETDİ END HERİF KAHVENİN ORTASINA
+AY DİD İTİ SOR Boy’ J ETTİ. OAVNI ALÇAGI NERDE?
+5
+
+
+
+
+
+
+
+BU TENZİLATLI SATIŞLA
+MANKEN G alocoun! {Ext
+AVNİ..SU YENİ ELBİSEM
+VE YENİ PABUÇLARIM VE
+
+(YANO AZIZ MÜŞTERİ YOKKEN NİYE GİDİP Bi
+TAVLA ATAYORSUR BE PERDAH FETTA ABİ 2.
+p G7 VAKKAN BEN
+4 BEKLERIMW
+
+: : m SENİN YERİNDE OLSAM
+BUGON yi fi . % BU SURATLA Bi Ay EV-
+SAÇ MI SAKAL MI ; a ia b i N DEN ÇIKAMAM DILA
+BEY?
+
+
+
+SİZE KENDİ BESTEM OLAN BİK ŞARKIYI ÇALIP SOY-|
+LÖÜCEM 1.
+
+TY) SÖTÜRMEYİN 7
+
+e GiTAZVA ELEKTİZİK KAÇAĞI YAZMIŞ:
+
+Bee Se C/( HEZİP YAZM SAAT BAS peng 74
+
+VERICEM: : KIMSE KURTARMAMIS/. :
+y XS
+
+!
+
+
+
+HAALOMUUZ..O BENDEN “Tİ
+ÖNCEKİ MAKSMİMİZDİ:.- a
+
+http://genclikcephesi.blogspot.com
+
+LAN A LCAKLAR.-HAIN- DURUP DURURKEN ADAMLARA SANDALYE İLE \y
+
+LER. KOROGLU' KOR- ASTER GD
+
+LEER Ba uae
+TAN Süme KE a
+
+LİVERPUL-MÖNŞENSLADBAH YANLI BİZİM AVNİ
+MAÇI BAŞLADI TOP Bu FOKSA NE
+ŞİMDİ FOKS/TA... il ep NASIL
+vs TL M2 ;
+N : DEMİS,
+
+
+
+
+
+(Gu Sis BirTi. BANA YARIM”
+" ŞİŞE RAKIYNAN Bi PATLICAN
+
+SANDAL Ki
+A a BENİ GEZMEYE DAVET
+- ——LAVNİCIĞIM ... >
+
+http://genclikcephesi.blogspot.com
+
+MÜSAADE İZNİNİZİ BUYLIR)
+SANIZ ISLANMAMANIZİĞİN
+SZE GEMSİYE TUTABİLİR
+MİYİM.
+
+VE NE İSTİYOR-
+
+ya
+
+EH ARTIK SUCUK
+GiBi OLUUM..AÇIL
+MASA DA rea

p01__Tüm_Kitaplar_Beyaz_Manto_Fanzin_1_Beyaz_Manto_3__cfb43594d5.txt

@@ -0,0 +1,663 @@
+yanıt yok
+vet batağın içinde yalnız evet karanlık evet mutlaka evet solurken evet biri
+beni duyuyor hayır kimse beni duymuyor evet bazan mırıldanırken
+evet soluk durduğunda hayır başka zaman değil evet batağın
+içinde evet batağa doğru evet sesim evet benimki hayır
+başkasınınki değil sadece benimki evet mutlaka
+evetsoluk durduğunda evet uzakta ve yakında
+ay evet bir iki kelime evet bir iki karalama
+hayır kimsenin duymadığı hayır
+N ama gittikçe azalıyor yanıt
+yok evet GİTTİKÇE
+7 AZALIYOR
+
+answer
+alone in the mud yes
+the dark yes sure yes panting
+yes soneone hears me no no one
+hears me no no one hears me no
+murmuring sometimes yes when the panting
+stops yes not at other times no in the mud yes to
+the mud yes my voice yes mine yes not another’s no ;
+mine alone yes sure yes when the panting stops yes on and off
+yes a few words yes a few scraps yes that no one hears no but less
+and less no answer LESS AND LESS yes
+
+samuel beckett (çeviren orhan yılmaz)
+
+İse Yan RAS ee
+
+saçmanın gerçekliği
+ya da
+gerçeğin saçmalığı
+
+"Absurd Tiyatro" deyimini pek kullanmasak da,
+duyduğumuzda yanlış anlamda algılayarak, bu
+türdeki oyunları hep bir kenara atmışızdır. "Absurd"
+kelimesi, "anlamsız, saçma, gülünç, uyumsuz"
+gibi kelimelerle karğılanıyor sözlüklerde. Ancak,
+absurd olarak adlandırılan oyunların hiçbiri bu
+karşılıkları haklı çıkaracak içerikler taşımaz. Absurd
+sıfatıyla nitelenen oyunları yazan kişiler, absurd
+kelimesinin sözlük karşılıklarlarından biriyle
+sınıflandırılmayı kesinlikle kabul etmezler.
+
+Bu oyunlar, yüzyıllardır alışılagelen tiyatro
+geleneklerine ters düştüğü için, ilk ortaya çıktıkları
+dönemlerde eleştirmen ve izleyicilerin sert
+tepkileriyle karşılaşmıştır. Aslında bu tepkilerin,
+oyunun algılanamamasından veya algılanabildiğin-
+de, oyunla ortaya atılan iddialara katlanılamamasın-
+dan kaynaklandığı da (kuşkusuz) düşünülebilir.
+
+Geleneksel biçimlerde kurulmuş oyunların, zekice
+ve mantık sırasına göre kurulmuş diyaloglarla
+eğlendirmesi; giriş- gelişme - sonuç gibi aşamalara
+sahip olması beklenir. Absurd olarak nitelenen
+oyunlarınsa, rasgele bir başı ve sonu var gibidir. Bu
+yüzden, tutucu eleştirmenlerce, absurd oyunlar,
+tiyatro yapıtı olup olmamak düzeyinde ele alınır;
+çoğu kez de tiyatro adı verilemeyecek kadar kötü
+bulunur. Butepkilererağmen absurd oyunlar yazılıp
+sahnelenmeyi sürdürmüştür.
+
+Sunuileri sürmek mümkündür: Geleneksel tiyatro
+eleştirisi ölçütlerinin uygulamaması, absurd tiyatro
+yapıtlarının amaç olarak farklılığını ve değişik
+sanatsal araçları kullandığını gösterir.
+
+Sözkonusu oyun yazarlarının çoğu, eserlerinin
+ardındaki teorileri ve amaçları tartışmayı reddeder.
+Haklı olarak da, yalnızca tek bir şeyle ilgili olduklarını
+belirtirler ki bu da, dünyayı kendi algıladıkları
+biçimiyle en iyi şekilde ifade etmektir.
+
+Absurd tiyatroların hepsinde ilgi odağını şiirsel
+imgelem oluşturur, hatta absurd oyunların şiirsel
+bir biçimde olduğu da söylenebilir.
+
+Eugene-lonescu'nun Amédée'sini ele alalım:
+Yıllardır evinden çıkmayan karı kocanın yatak
+odasında bir ceset vardır. Bu cesedin kime ait
+olduğu, niçin öldüğü veya öldürüldüğü hiçbir
+şekilde oyunda belirtilmez. Oyunun en çarpıcı
+noktasıysa, bu cesedin sürekli büyümesidir. Bu
+oyunuyla İonescu aslında bir rüyayı sahneye
+koymuştur ve bunun için geleneksel tiyatronun
+kuralları bu oyuna uygulanamaz. Zira rüyalar belirli
+bir mantık sıralamasına göre gelişmez, çağrışımla
+gelişir. Rüyalar fikir iletmez, imge iletir. İşte bu
+yüzden, oyundaki sürekli büyüyen cesede bir şiir
+imgesi olarak bakıldığında, bir anlam taşımaya
+başladığı görülür. İmgeler birden fazla anlam
+taşıyabildiğinden, sürekli büyüyen ceset hakkında
+bir çok doğru yorum yapılabilir: Geçmişte yapılan
+hataların artan baskısı, ölüme yaklaşma, sevginin
+zayıflaması, duygusuzlaşma, gibi... Ceset imgesi
+bu yorumların birini ya da hepsini kapsayabilir,
+oyuna şiirsel gücünü veren de budur.
+
+Bu oyunlarda karmaşık bir görünümün kademeli
+olarak açımlanmasıyla karşılaşır ve kendimize
+"Şimdi ne olacak?" sorusu yerine "Görmekte
+olduğum şey nedir?" sorusunu Sorarız.
+
+Yalnızca iki kişi arasında geçen uzun bir diyalogdan
+oluşan ve neredeyse hiçbir şeyin anlatılmadığı
+Edward Albee'nin Bir Park Hikayesi (The Zoo
+Story) isimli oyununu örnek olarak verebiliriz.
+Burada Jerry ile Peter arasındaki diyaloğun yorumu,
+insanlar arasındaki iletişim güçlüğünün bir
+imgesidir. Parktaki bir bankı paylaşamamalarından
+doğan tartışmanın sonundaJerry'nin ölmesiyle bu
+imge, ancak oyunun son satırlarında belirginleşir.
+
+Akla şöyle bir soru gelebilir: Tiyatro eserlerindeki
+vurgu niçin geleneksel biçimlerden, açık çözümleri
+olmayan, tanımlanması güç imgelerin olduğu
+biçimlere girdi? Çünkü, sözkonusu yazarlar,
+varoluşu kavramada net çözümlerin olabilirliğine,
+mantıklı ve düzenli bir evrenin varlığına inanmazlar.
+
+Dünyayı bu düzlemde kavradıktan sonra, kendimizi
+insanlarla dolu bir odada düşünelim. Bir süre
+anlamlı gelen konuşmalar, az sonra yabancı
+dildeymişçesine belirsiz, karmaşık sesler haline
+gelir. Böylesine bir anlam yitiminin duyumsanması,
+bizi kaçınılmaz olarak iletişim için kabul edilmiş
+araç olan dil'i sorgulamaya yöneltir. Bu sorgulama
+da absurdtiyatronun, dilin elestirisiyle ilgilenmesine
+yol açmıştır. Genellikle konuşmak insanlararası
+iletişimin garantisi veya tek yolu olarak algılanır.
+Ancak havadan, yeni kitaplardan ya da karşılıklı
+sağlık durumlarından sözedilirken, bilgi alışverişi
+gibi görünen konuşmalar, düpedüz anlamsız
+sıradanlıkların değiştokuşu da olabilir. Absurd bir
+oyun, örneğin, hava durumu hakkında konuşan
+insanların, gerçekte bir konu üzerine anlamlı bilgi
+aktarımı yapmak gibi bir niyetleri olmadığını;
+biribirilerine birşey söylemek istemedikleri
+gerçeğini örtmek ve yalnızca aralarındaki boşluğu
+doldurmak için dili kullandıklarını ifade edebilme
+gücüne sahiptir.
+
+Örneğin Beckett, Godot'yu Beklerken'de, efendisi
+Pozzo'nun emriyle köle Lucky'nin uzun konuşma-
+sıyla felsefe ve bilim dilini alaya alır gibidir: "Papaz
+Berkeley'inölümünden beri kelle başına ölü kaybı,
+yaklaşık aşağı yukarı 30 santim 100 gram"
+
+Absurd hale gelmiş bir dünyada Absurd Tiyatro,
+dünya üzerine gerçekçi bir yorumdur. Bu oyunların
+gerçekliği psikolojik ve iç gerçekliktir. İnsanların
+dış görünümünü tanımlamak yerine bilinç altını
+-derinlemesine keşfeder; başka bir deyişle insana iç
+korkularını hissettirir.
+
+SAMUEL
+BECKETT
+
+Bu oyunlar kötümser olsalar da bu, mutlak bir
+çaresizliğin ifadesi oldukları anlamına gelmez.
+Absurd Tiyatro insan durumunu tüm bilinmezliği
+ve saçmalıklarıyla olduğu gibi kabul edenlere ve
+buna şeref, asalet, sorumluluk gibi değerlerle
+katlananlar için bir free-kick atışıdır: Zira varoluşun
+gizemlerine kolay çözümler yoktur, zira insan
+anlamsız bir dünyada tek basinadir. Kolay
+çözümleri silip atmak acı verici olabilir, ama bunu
+yapmak geride bir özgürlük ve rahatlama duygusu
+bırakır. İşte bu nedenle Absurd Tiyatro son
+çözümlemede çaresizlik gözyaşları değil,
+özgürlük kahkahası getirir.
+
+(Penguin Books - Absurd Drama 'dan derleyen)
+orhan yılmaz
+
+Pek muhterem kardeşim
+
+Bendeniz, Bingöl'ün Güngören Köyü öğretmenlerinden Faruk Gözen'in babasıyım.
+İstanbul Defterdarlığı'nda vazife görmekte iken, 1970 yılı martında 30 hizmet yılını ikmâl ederek
+kendi isteğimle emekliye ayrılmıştım. Hâlen 60 yaşındayım. Birer yaş farklı iki oğlum ve evli bir
+kızım, iki de torunum var. Hiçbir suihâlim yoktur. Basit bir tahkikat ile, ne kadar sağlam ve ciddi bir
+karaktere sahip olduğumuzun anlaşılacağından eminim. Emekli olduktan sonra Bakırköy'ün İncirli
+Mevkiinde almış olduğum bir dairede eşim ve diğer oğlumla birlikte oturmaktayız. Şu dâr-ı dünyada,
+soyundan geldiğim ne anam, ne babam, ne kardeşim hulâsa, Allah'tan başka kimsem yoktur.
+
+Evlâtlarımın hepsi de; namuslu, dürüst, vicdanlı, kanaâtkar, vazifelerine ve evlerine
+bağlı, iyi huylu, sıcak kanlı, güler yüzlü, çalışkan, sağlam karakterli, sıhhatli, güçlü ve en başta
+Allah'ın Yüce Varlığına saygılı insanlardır.
+
+Çok uzak mesafede bulunan bir Zâta, insanın hareketleri ile değil de, sözleriyle
+kendini anlatmaya çalışması meğer ne kadar güç bir mes'eleymiş. Bunu, ilk def'a başıma geldiği şu
+anda gayet iyi hissediyorum. Beni ve âilem efradını tanıyabilmeniz için belirtmek zorunda kaldığım
+hususlardan bazıları ilk bakışta lüzumsuz veya müfrit iddialar gibi gelebilir. Allah'ı Tealâ, herşeyi
+gören, duyan ve bilen en güçlü ve en yüce bir varlıktır. Bunun böyle olduğuna hepimiz iman
+ettiğimize göre, gerçek dışı bir beyanda bulunmuş olmamın, bu inanışla bağdaşamıyacağı tabiidir. Bu
+nedenle, sözlerimin sıhhat ve ciddiyetine itimat etmenizi rica ederim.
+
+Kendimizden kısaca söz ettikten sonra, müsaadenizle pek mühim bir konuya
+değinmek istiyorum: 10.Mayıs.1973 Perşembe günü oğlumla görüşmek ve köyün ileri gelenleri ile
+müdâvele-i efkârda bulunmak maksadiyle Güngören Köyüne gitmiştim. Köyün bir saat kadar süren o
+yokuşlu, inişli yollarını ellerimdeki çantalarla terli ve bitkin bir halde tırmanırken sert ve soğuk bir
+fırtınaya tutuldum. Terim bir anda soğudu. Üşüdüm ve yoruldum. Hastalanıp da oralarda yatar
+kalırım endişesiyle ertesi günü İstanbul'a dönmek zorunda kaldım. Ve bu yüzden, şiddetle arzu etmiş
+olmama rağmen ziyaretinize gelerek Zât'-âlinizle tanışmak şerefine nâil olamadım. Hayatımda ilk
+def'a böyle uzun bir yolculuk yapmış bulunuyorum. Hiç alışkın olmadığım hâlde, bu yaşımda, doğru
+dürüst yemeden, içmeden hatta uyumadan yaptığım bu yolculuk beni harap etti. Halâ kendime
+gelebilmiş değilim. İşte bu zorunlulukla ziyaretimin ertesi günü İstanbul'a dönmek üzere Arıcılar
+Köyünden geçerken, köyün muhtarı ve diğer hatırı sayılır kişileri ile ve bu arada terbiyesine,
+nezaketine, saygılı davranışına hayran kaldığım değerli kızınızla görüşmek bahtiyarlığına eriştim.
+Yüksek meziyetlere sahip olan kızınızla tanışmış olmaktan duyduğum mutluluğu kelimelerle ifade
+etmek güçtür. Her bakımdan böylesine iyi yetiştirilmiş değerli bir kızın babası olmanızdan dolayı zât'ı-
+âlinizi tebrik ederim. Ruhi ve âhlaki olgunluğa erişmede kendi fitri hasletinin büyük payı olmakla
+beraber, bu; sizin de gayret ve fedakarlığınızın güzel bir eseridir. Siz ve ben birer baba olarak
+evlatlarımızın meziyetleriyle iftihar ederiz.
+
+Oğlum ve kızınız henüz genctirler. Dolayısiyle tecrübeleri azdır. Üstelik, bizlerin çok
+gerilerde bıraktığımız gençlik heyecanına da sahipdirler. Bu bakımlardan bazı kusurlu davranışları
+olursa, bu kusurları hoş görmemiz gerekir. Küçüklerin kusurlarını görmemezlikten gelmek,
+görülenleri de affetmek büyüklüğün şânındandır. İnsanlar yaşadıkça olgunlaşır ve daha az kusur işler
+hale gelirler. Lâkin, hiç kusursuz insan olmaz. Kusursuzluk Allah'a özgü bir vasıftır.
+
+Malümunuz olmakla beraber, hatırlanmasında fayda mülâhaza ettiğim bir hususu da
+affınıza sığınarak kısaca belirtmek isterim: Fakirlik, zenginlik, güzellik, çirkinlik sürekli olabileceği
+gibi, kısa bir zamana da inhisar edebilir, Bir insan zengin olur da, servetini içkide, kumarda,
+hovardalıkta tüketir. Evindeki evlât ve ıyâlini ihmâl eder. Fakir vardır, eline geçen her imkândan ailesi
+efradını faydalandırmayı, insanlık ve şeref borcu bilir. Gerekirse yemez, yedirir. Bu fâni âlemde Allah'ı
+Tealâ tarafından bedeni varlıklarımız da dahil olmak üzere bizlere bahşedilen imkânların kâffesi birer
+vedia, birer emanettir. Sağlığımız da dahil her hâlimiz değişebilir. Bu bir takdir ve cilve-i ilâhiyedir.
+Değişmeyen yalnız Allah'ı Tealânın zâtıdır. Akibetin ne olacağını ancak Allah bilir ve dâima Allah'ın
+dediği olur. Yüce iradenin takdirine ve tecellisine kimse engel olamaz.
+
+Gelecek nesiller tarafından hayırla anılmak için, şu muhteşem gök kubbenin altında
+güzel bir eser, hoş bir sada bırakmak gerekir. Gönül kazanmak, dost kazanmak ince bir san’attir.
+Yıkıcı değil, daima yapıcı olmak zorundayız. Bunun hazzı sonsuz, sevabı da o nisbette büyüktür. Bu
+haz-ı manevi hiçbir maddi varlıkla elde edilemez. Birçok hâllerde mukaddes bir işin içine madde girince
+onun hazzı da, kutsiyeti de ortadan kalkar. Alelâde bir alışveriş hâlini alır. Asaleti gider, basitleşir. Her
+şeyi madde ile değerlendirmek istersek hata etmiş oluruz. Zenginliği, güzelliği daha ziyade ruhta
+aramak lâzımdır. Neyin yararlı, neyin zararlı olacağını ancak zaman gösterir. Her şey Allah'ın
+takdirine bağlıdır. İnsanlar âcizdirler. Güçlü olan Tanrı'dır.
+
+Bu gibi yararlı fikirlerin teatisini, gelecek mutlu günlerimizin tatlı sohpetlerine
+
+bırakıyorum.
+
+Mektubuma burada son verirken, evlatlarımızın saygılarını sunarak ve muhterem
+ellerinizden öperek sizden özür dilediklerini ve mutlu olabilmeleri için müşfik kararınızı heyecanla
+
+beklediklerini belirtir, hörmetlerimi sunarım.
+
+Allah, haklarımızda hayırlı etsin ve cümlemize mutlu günler göstersin. Onların ebedi
+hayat arkadaşı olmalarında bence bir sakınca yoktur. Bilâkis bu hayırlı işde vereceğimiz olumlu
+cevaplar bizleri de, onları da ve kendilerini seven bütün dostlarını da ziyadesiyle memnun ve bahtiyar
+
+edecektir.
+
+Olumlu cevabınızı heyecanla bekler, muhabbetle gözlerinizden öperim.
+Fâzıl ve Kâmil insanlar gibi dâima hoşgörülü olalım. Böylece, Allah'ın da sevgisini kazanmış oluruz.
+
+22/5/1973
+Babası
+
+(Siz bana nazaran herhalde daha genç ve sıhhatlisinizdir.
+
+Davetimizi kabul eder de, İstanbul'a gelirseniz, fakir hanemizi
+
+Necmeddin Gözen
+
+meraklısına:
+
+Bu, eski istanbul miinewerlerinden, dedem Necmeddin Gözen
+tarafından kaleme alınmış olan, herhalde ilk kız isteme
+mektuplarından birisidir. Mektup hedefine ulaşır, kayınpederler
+
+şereflendirmiş ve mutlu etmiş olursunuz.)
+
+Ergin Günçe'ninşiirintamamınıyer yetmediği için aşağıya alamadım,
+bulursanız ve bir sonbahar akşamıysa ve hayatın anlamı üzerine
+düşünceler içindeyseniz, bir çay bahçesinde oturup aheste aheste
+
+tamamını okumalısınız. (Ergin Günçe, Türkiye Kadar Bir Çiçek,
+
+İstanbul'da biraraya gelirler, sonunda evlatlar evlenir. 74 yaşında, i
+Bütün Şiirleri, Can Yayınları, 1988, İstanbul, Sayfa 67) ea.
+
+mektubu yazdıktan 14 yıl sonra vefat eden, Necmeddin Gözen'in
+1931 yılında kurşunkalemle çizdiği bir Victor Hugo portresini
+sayfalar arasında bulacaksınız .
+
+bu tanrı dedemden kaldı bana
+
+Yüzümüz, güneşimiz, toprağımız, suyumuz
+Tanrı Baba, vardır ve de yakışıklıdır
+Zorbalar, bu sözler dedemden kaldı bana
+Huysuzdu yeryüzü ve şımarıktı herkes
+Söğütlü bir yol gibi serindi o gün şeytan
+
+Tanrı vardır ve ben haylaz büyüdüm
+Kandil gibi astım yıldızlarımı ve günü gelince
+Ayı ikiye böleceğim ve Sopası Musa'nın nasıl ki
+
+yılanları yuttu
+Kılıcı her zaman kınında görün ve sonra yargilayin kadını
+Sevdim bütün bu sözleri ve kendimi zorlamadan ve hiç
+Gİ aldırmadan
+
+Zorbalar, bu tokmak dedemden kaldı bana
+
+Tanrı vardır, ayak diremeli bu konuda Şair
+Uzun ayrıntılı bir hesap
+Dedemle elele (iki arkadaş) söğütlü yollarda gezdik
+Alçak sesle Gökyüzünü konuştuk
+Açtık sonra bir dükkan, ısıttık halkı kömürle ve odunla
+Süpürgeler, kuşkular, şakalar sattık
+Kediler besledik, dondurmalar yedik
+Zabitler, bu tanrı dedemden kaldı bana
+
+Suskundular, Musikiye bağlıydılar çünkü eski adamlar
+Gozleri güleç ve sigara saran
+
+On yit savaştılar çöllerde filan, madalya aldılar, almadılar
+Derin yaraları vardı her konuda
+
+Cumhuriyeti bile kuşkuyla yorum!adılar
+
+Bu Tanrı, ozaman dedemden kaldı bana
+
+Şimdi herşey çok azaldı ve o suskun o güleç ihtiyar kurtlar
+(...) Şimdi çok azaldılar, şimdi çok azaldılar
+
+Ergin Günçe, 1971
+
+\
+
+düşünmek ve araştırmak gerek
+
+Aşağıdaki yazı Birikim Dergisinin 35. sayısından alınma parçalardan oluşuyor.
+Asıl yazının başlığı “Sosyalist Toplumların Analizi ve Tarihi Maddecilik’,
+yazarı Asaf Savaş Akat.
+
+Kenar notları ise bilinmeyen bir yazara, muhtemelen derginin bizim elimize
+geçmeden önceki sahibine ait.
+
+(..) ABD'de üretim araçları üzerine devlet
+mülkiyeti hiç yokken Türkiye'de kamu mülki-
+yetinin ağırlığı sanayi, bankacılık, ulaşım gibi
+kesimlerde %50'yi geçebilmekte, bir kaç yüzyıldır
+parlamento ile yönetilen İngiltere'nin yanında
+Franko İspanyası, Salazar Portekizi ve Albay-
+
+LKR ag
+MİŞ
+
+<
+
+c
+(...) Althusser'in Stalinizmle ilgili yazılarını>
+okuyanların ilk gözüne çarpan şey, bunlarda
+
+varolan sosyalist toplumların eleştirisine/ >
+anlaşılmasına yarayacak bir ipucu dahi &
+bulunmamasıdır. Bütün <teorici sapma> z
+özeleştirilerine karşın, Althusser, sosyalist
+
+lar Yunanistanı bulunabilmektedir. Sosyalist (o toplumlarla ilgili analizlerini Stalin'in teorisi-  <
+“% NS toplumların temel ekonomik, politik ve ideo- o nin analizi ile sınırlar. Yapılan, Stalinci tarihi ç
+Ke ©, lojik süreçlerdeki bu benzerlikleri, yani nisbe- O maddeci sorunsalı Marx'ın (ve bazen Lenin'in)
+«ia, & ten homojen bir bütün oluşturmaları, ister (o kendi sorunsalı ile ayrıntılı bir şekilde 5
+iS © sosyalist, ister kapitalist, ister bürokratik dev- karşılaştırmak, iki teorik sorunsal arasındaki =
+NS letci diyelim, yeni bir toplum biçimi ile karşı —_farklig: buradan Stalin'inkinin bir sapma —
+Q CS karşıya olduğumuzun kanıtıdır. Bu yazımda, —_ (deviation) olduğunu göstermektir. Analizde, =
+NS maddeci tarih biliminin sosyalist toplumlara <ekonomizm/hümanizm ikilisi> pivot rolü- e,
+uygulanması ile ilgili olarak önemligördüğüm O nü oynar; bu ikilinin burjuva ideolojisine ait
+bir dizi kavramı geliştirmeğe çalışacağım. olduğu kanıtlandıktan sonra, Stalin'in
+na sorunsalında da varlığını göstermek sapmanın
+OZAMAN AMERI Kn ALMAN 5 a kanıtlanması için yeterlidir.
+EIKANSA Gibi SANA e GE izm Lit. (...) Tarihi maddeciliği tarihin (ve toplumun) 2
+ULKELER S0SYALIZM k uAzir anlamlı bir bilimi yapan, somut toplumsal &
+(...) Troçki'nin Stalinciliğe ve dolayısıyla, Sov- kurumların insan-insan ilişkilerini nasıl =
+
+yetler Birliğine yönelttiği ilk eleştiri, tarihi
+maddeciliğin üretim güçlerinin gelişme düze-
+
+belirlediğini ve bu ilişkiler tarafından nasıl «4
+belirlendiğini anlamamıza imkan verecek \y
+
+NY
+yi ile sosyalist toplum arasında mekanik O kavramsal araçlara sahip olmasıdır. Sosya- =
+(ekonomist) bir ilişki kuran yorumuna list toplumlar sadece bir ideoloji değil, fakat Â
+dayanmaktadır. Ekonomist tarih (ve toplum) somut toplumlar olarak bulunmaktadırlar; &
+Ne anlayisi, Rusya'nın somut konumuna (onları Stalin'in teorik sorunsalina indirgeye- 3 x
+> NX uygulanınca, üretim güçlerinin işçi sınıfının o meyiz. Aksi halde, <teorici sapma> suçları NS N
+X oy partisini iktidaragetirebilecek kadar gelişmiş, o nesnel bir temel kazandıkları gibi, sosyalist “© ~~
+R a fakat sosyalist toplumun kurulması için yete- (o toplumların analizine yararlı olmaktan çok = VE
+R di la gelişmemiş olduğu shies ulaşılır. o zararlı olabilecek sonuçlara da ulaşabiliriz. > ss
+X una göre, sosyalist toplumun kuruluşu ENİ
+< 3 mutlaka gelişmiş sanayi ülkelerindekidevrim- O (..) Bat Avrupa'nın sosyalist hareket ve düşünce %
+e = ler ile beraber ele alınmalıdır. pratiğinde çok özgül bir yeri var. Marksizmin
+Ri doğuş yeri ve 1917 öncesi sosyalist hareke- ‘a
+(...) ÇKP'nin Sovyetler Birliği'ne yönelttiği (o tin en yoğun olduğu bölge olması bir yana x ‘y
+eleştirilerin tonunu da aynı sorunsal belirliyor: o bırakılırsa, 1920 sonrasında da dünyanın geri zg %
+2: Sake e > gün aye olunca ( kalanyörelerinderaslanmayan bazı nitelikleri x N
+9 ovyetler Birliği de kapitalist bir ülke oluveri- (o var; hatta Batı Avrupa'nın tek (unique) ©
+9 e yor. Bu şekilde sosyalizmden kapitalizme (hatta o yapısından bahsetmemiz dahi mümkün. Bu = ?
+% 3 seal oes = lear atta! ea ah va seyfi hareketine yansıması, güçlü R =
+> ‘= ekonomik ve politik örgütlenme-biğiminde ne omünist (bolşevik) partiler yanında aynı ~
+za > gibi değişiklikler olduğunu boş yere arıyoruz; o derecede güçlü sosyalist (anti-bolşevik) ve .& 8
+a _giinkii-degisén (daha doğrusu analiz edilen) o sosyal demokrat (reformist) partilerin bera- R a
+- = a Sovyet ekonomik ve politik yapısı ve bu yapının Oo berce yaşayagelmesi. Gerek bolşevik olma- X ç
+~~) > somut toplumsal mekanizmaları değil, yöne- yan işçi sınıfı partilerinin yasaklandığı sosya- ei
+â a ticilerin belirli tutum ve davranışlarıdır. Bu (| list toplumlardan, gerek işçi sınıfının politik ¥
+koşullarda, sosyalist toplumlara tarihi (o örgütlenmesinin çok zayıf olduğu (Kuzey K
+Ss W maddeciliğindaha iyi uygulanmasını sağlayacak Oo Amerika da dahil) diğer yörelerden ilk fark Şx
+vg .a yeni kavramların üretilmemesi çok doğal. bu. Batı Avrupa'nın ikinci özelliği marksist yl
+BASKA DİNÜY DEĞE Yenik 3
+
+düşüncenin, sık sık resmi partiler tarafından
+dıştalanmasına karşın az sayıda da olsa, bir
+dizi marksist aydın tarafından canlı tutulması
+ve yaşatılması. Bugün bir <Batı Marksizmin-
+den> bahsedebiliyoruz, yani Doğu (Avrupa)
+Marksizminden ayırdedebiliyoruz.
+
+(...) Marx'ın insanoğlunun önüne dünyayı
+anlama/dönüştürme ikilisini koymasından bu
+yana 130 yıl geçti. Bu 130 yılın ilk 70'inde,
+Y kapitalizm içinde zengin eylem deneylerine
+karşın (1848, Paris Komünü, vs.), çaba daha
+çok anlamaya yönelikti. Ancak, son 60 yıldır.
+sosyalist hareket fiilen dünyayı dünüştürme
+imkanlarına sahip. Başka bir deyişle, elimizde
+60 yıllık ve (birden fazla ülkede) bir sosyalizm
+uygulaması var. Şu halde, çağımızın somut
+toplumsal pratiğinde yukardaki ikilinin
+a dönüştürme elemanının ağırlık kazandığını
+v söyleyebiliriz. Ancak, dünyayı dönüştürme
+$ sürecinde ciddi bazı zorluklar ve başarısızlıklarla
+.N. karşılaşıyorsak, bunların büyük ölçüde ikilinin
+ilk elemanindaki (yani anlamadaki) sorun ve
+başarısızlıklarımızın uygulamamıza yansıması
+olduğunu da unutmamamız gerekir. Nitekim,
+birinci bölümde sosyalist topluma yöneltilen
+eleştirileri ele alırken açıkça gördüğümüz gibi,
+sosyalist toplumların anlaşılmasını sağlayacak
+teorik araçlarımızda önemli yetersizlikler vardır.
+
+4
+RY
+
+sh
+
+oe
+
+F Span yoresin
+
+eee KELEKCES THBE
+
+=
+)
+
+Ei,
+
+Di
+
+(...) Gerçekten, bir bütünün (tüm toplum bi-
+çimleri yani tüm tarih) genel belirlenme
+kurallarını ayrıntıları ile çözümlemeden bu
+bütünün bir alt-bölümünün (bir toplum biçimi
+yani bir tarih kesidi) nasıl belirlendiğini sağlıklı
+bir şekilde açıklayabilir miyiz? Bu soruya evet
+cevabı veremediğimize göre, daha en başından
+Marksizmin kapitalizmi analizinde ciddi bazı
+eksikliklerin olduğunu kabul etmemiz gere-
+kir. Ikinci sorun, konumuzla doğrudan ilgili;
+e, Kurulması amaçlanan (sosyalizm) iki son derece
+"NSN genel nitelik dışında (mülkiyet ve iktidar)
+< tanımlanmamış olması, bu iki formel ilişki
+N arzulanan yönde çözümlendikten sonra (kamu
+“a mülkiyeti ve işçi sınıfı diktatörlüğü) sosyaliz-
+min kendiliğinden kurulacağı inancını içer-
+
+a mektedir. Bu kendiliğindencilik, bilimsellikle
+mutlaka çelişir, çünkü, şu ya da bu şekilde
+maddeye bir amaç yüklemekle özdeştir (fina-
+
+lm). SEM SAMPEM (iç miss
+
+(...) Bence, iktisadi düzeyin kendi içinden bir
+denetleyen (hakim) sınıf çıkardığı üretim güçleri
+düzeyinde bu sınıfın politik düzeyde oluşan
+sınıflara karşı çıkarlarını korumasının tek yolu
+politik süreçteki her çeşit tekelleşme eğilimlerine
+“a ve dolayısı ile <sinif diktatörlüğüne> karşı
+©) çıkmaktadır. Kapitalizmi, kendinden önceki
+tüm toplum biçimlerinden ayırdeden temel
+özelliklerden biri de budur. Buradan ikinci
+yanlışa geçebiliriz: Sömürülensinifların <sinif
+
+UTAMMLAMA SEMIN UKALA
+* civonn BAKA Bieper DEĞİL
+
+AKL
+
+~
+
+4
+
+a
+
+V Wey
+
+—
+
+X
+
+:
+
+NG
+iktidan> için <sınıf diktatörlüğü> ne yeterli gX
+ne de gerekli koşuldur. Ekonomizmin sö- gü
+müren ve sömürülen sınıfın politik iktidarı EN
+arasındaki bu asimetriyi görmemesi bence
+çok doğal, çünkü kavramları finalist bir histo-
+risizm içinde üretilmiş. Ne demek asimetri?
+İşçi sınıfının <sinif iktidarını> tüm diğer sınıfların
+iktidarından ayırdeden ve bu süreci devletin
+yokolmasına götürecek olan unsur, işçi sınıfının
+iktidara politik süreci tekeline almak için gel-
+memesi, tam tersine, iktidarın başka sınıfların
+tekeline geçmesini engellemek üzere mut-
+lak özgürlüklerin yılmaz savunuculuğunu
+üstlenmesi. Yani, mutlak anlamı ile (hiçbir
+sınırlamaya tabi olmayan) basın, fikir, örgüt
+ve parti kurma özgürlüklerinin varlığı, bir
+toplumda işçi sınıfının gerçekten iktidarda
+olduğunun tek göstergesidir. Sanıyorum ki,
+bu şekilde sosyalizmin politik sürecinin yapısal
+nitelikleri ile ilgili ilginç bazı sonuçlara ulaştık.
+Yukarıdaki analizin bundan böyle <proletar-
+ya diktatörlüğü> yerine <sosyalist demok-
+rasi> deyimini ikame etmemiz için yeterli
+kanıt olacağını ümit ederim.
+
+—NAŞTIA MAK
+
+(..) İkinci bölümde, amaçlanan toplumlailgili
+yapısal özelliklerin saptanmasının kendiliğin-
+dencilikten kurtulmanın bir ön şartı olduğuna
+değinmiş; klasiklerden kalan mirasın ise sok
+cılız olduğunu belirtmiştim. ER.
+e.
+
+(...) toplum bireylerinin iktisadi ve toplumsal “ae
+kararlara katılma payı arttıkça (demokratik- >
+leşme) devletin bir hiyerarşik örgüt olarak
+önemi azalır: Sosyalist hareket daima doğrudan
+yönetimi temsili yönetime, yerel yönetimi
+merkezi yönetime karşı savunur, güçlendirir.
+Sosyalizm üzerine verilen yukardaki
+tanımlarını beni iktidar öncesinde işçi sınıfı
+hareketinin örgütlenme biçimi, yani parti
+kavramı üstünde de düşünmeğe itmesi
+kaçınılmazdı. (...) Dikey (hiyerarşik) ilişkileri
+iktidara gelmeden kendi örgütünde demok-
+ratik mekanizmalar ile kontrol altına alama-
+yan bir hareketten, iktidara geldikten sonra
+bunları tüm toplumda yoketmesini bekleye-
+meyiz. (...) Parti üyeliği kısıtlanamaz, tüm
+parti sorumluları doğrudan ve geri çekme
+hakkı saklı kalarak partililer tarafından secilir-
+ler; tüm önemli kararlar partililer tarafından
+doğrudan (referandum) verilir, vs. Bu tür bir
+örgütün politik etkinliğinin kısıtlı olacağı
+söylenecek, biliyorum; benim bu itiraza tep-
+kim çok sert: Sosyalist hareketi tüm diğer
+sınıfsal hareketlerden ayırdedecek olan reel
+politik değil, ilkelerinin üstünlüğüdür. Sos-
+yalizmin insanlığı kurtarıcı ilkelerini reelpoliti-
+ke tabi kılarsak, militer örgütlerden esinlen-
+miş merkeziyetçi-hiyerarşik partilerin etkin
+bir biçimde ulaştıkları politik iktidarlarda
+sosyalist toplumurı çıkmayışına da şaşmayalım.
+
+=
+
+ae
+
+Bu i> Gikazon Pan rit isrEk Perde SEVİN
+Miz apprik uyulaman PA
+
+mez e
+
+=
+
+şişman estetiği
+
+ne demişti? a
+
+"olacağıma yoksul ve, fi ud
+zengin ve şişman." Pm / za ae oral
+
+soluk 1 “got iye
+bağlayamazmış me ah
+sevişmeleri çevirirmiş
+
+uzun-kısa-orta koşular, yi 4 5
+ve giderler büyürmüş,,
+
+pantaldon veya gö ‘let
+re Su. esipiz eatin sate, 7.
+
+2 hani a or bir şişkoş? arkadaş
+ae toplagmalardac insta yerleşir bir köşeye,
+tır topu. ura ra vurur. ihtiyacı karşılar
+LZ kmez" tepişmek bir gol
+
+tansiyonlar, h Ga np ağardatıp meniiskiisleri,
+yol luk”) te çöreklenmiş , kulafini. geminin kıçında
+kardeşime. Afri} ik iy rde, mangalbaşı
+diye ka 4 //oir-bir iki, kişini sinirsel otobüs
+yil, geen Şi b & iki kisilik”yayilmalarda, komedi
+ğ wae i oka in trAji ie sofralarının
+7 en koltuki
+GG
+%4G g
+“ag Z "şişman; e$teği Aum.
+yi kanlı serbell yüzle yüklü
+
+insanlar, kolayla: ilan is
+“ilgıt suratlar. hoggeld n "şişman m Y,
+# eae ae nittilay: Sandilar ki mi
+epgl a e olmak ge
+ilizées ; ye sunt
+
+b
+
+ANN
+
+SS
+N
+
+ki, kağıtlar o:
+Bl a
+
+2 MM,
+an paneli zi "Np acie
+4 yemek kültğrümüğ üzerine
+: dil getirdiler. geçtikçe sağiler, yemek
+in ésit iha, lokanta mpethiyeleri,
+
+buluşup guzel bi yemek
+ine, baslandi. izleyiciler ve
+
+dir? de
+"gerekmezci'dirşişmâ; b kada so
+"gerekmez". haksiz mı? ep bu i hayat dolu
+bu adama yaptırabilir mi? bi 2m aK é saattebiron
+
+7),
+
+Beyaz Manto bir Graffiti Tanıtım yayınıdır. Ücretsiz postalanir vg Ayodik değildi
+Graffiti adına sahibi: Ertuğrul Karabulut. Sorumlu müdür: Enis Akın, Baskı: Mal yi ibaası 337 07 82
+Yazışmak için: İ, Enis Akin, PK:13, Koşuyolu, ist. Gönderilmesini istediğiniz kişilerin ad, rini bize bildirebilirsiniz.

p01__Tüm_Kitaplar_Bilgisayar_Kitaplari_Arsivim_Hacker_s_Black_Book_by_MehiriyeT_Hacker_s_black_book_text_unixbible__067e3e5e8d.txt

@@ -0,0 +1,490 @@
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+       _   _                                             _   _
+      ((___))                                           ((___))
+      [ x x ]          cDc communications, inc.         [ x x ]
+       \   /                 presents...                 \   /
+       (` ')                                             (` ')
+        (U)                                               (U)
+
+                     Gibe's UNIX COMMAND Bible
+        ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+        The latest file from the Cow's Information Series,
+        Franken's UNIX Command Bible is suitable for the UNIX
+        dilettante, as well as for the hardcore hack. Provides
+        easy reference for those hard-to-remember commands.
+            Attractive print-out fits well in any decor.
+
+
+            Edited by High Priest and Scribe, F. Gibe
+
+       "Smash the State! Have a Nice Day!" ........  1987
+
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+
+      Command                           Description
+      ~~~~~~~                           ~~~~~~~~~~~
+
+        awk             Search for a pattern within a file. Includes
+                        a built-in programming language.
+
+       bdiff            Compares two large files.
+
+        bfs             Scans a large file.
+
+        cal             Displays a calendar.
+
+        cat             Concatenates and prints files.
+
+        cc              C  compiler.
+
+        cd              Change directory.
+
+      chgrp             Changes a file's group ownership.
+
+      chmod             Changes a file's access permissions.
+
+      chown             Changes the individual ownership of a file.
+
+       cmp              Compares two files; diplays the location (line
+                        and byte) of the 1st difference between these.
+
+      comm              Compares two files so as to determine which
+                        lines are common to both.
+
+       cp               Copies a file to another location.
+
+       cu               Calls another UNIX system.
+
+      date              Returns the date and time.
+
+       df               Displays free space in the file system.
+
+      diff              Displays the differences between two files
+                        or directories.
+
+      diff3             Displays the differences between three files
+                        or directories.
+
+       du               Reports on file system usage.
+
+      echo              Displays its argument.
+
+       ed               Text editor.
+
+       ex               Text editor.
+
+      expr              Evaluates its argument which is generally
+                        a mathematical formula.
+
+       f77              FORTRAN compiler.
+
+      find              Locates the files w/ specified characteristics.
+
+      format            Initializes a floppy disk.
+
+      grep              Searches for a pattern within a file. (see awk)
+
+      help              Salvation.
+
+      kill              Ends a process.
+
+       ln               Used to link files.
+
+       lpr              Copies the file to the line printer.
+
+       ls               Displays info. about one or more files.
+
+       mail             Used to receive or deliver e-mail.
+
+      mkdir             Creates a new directory.
+
+       more             Displays a long file so that the user
+                        can scroll through it.
+
+        mv              Used to move or rename files.
+
+        nroff           Used to format text.
+
+        ps              Display a process's status.
+
+        pwd             Display the name of the working directory.
+
+        rm              Removes one or more files.
+
+        rmdir           Deletes one or more directories.
+
+        sleep           Causes a process to become inactive for a
+                        specified length of time.
+
+        sort            Sort and merge one or more files.
+
+        spell           Finds spelling errors in a file.
+
+        split           Divides a file.
+
+        stty            Display or set terminal parameters.
+
+        tail            Displays the end of a file.
+
+        troff           Outputs formatted output to a typesetter.
+
+        tset            Sets the terminal type.
+
+        umask           Allows the user to specify a new creation
+                        mask. 
+
+        uniq            Compares 2 files. Finds and displays lines
+                        in one file that are unique.
+
+        uucp            UNIX-to-UNIX execute.
+
+         vi             Full screen editor.
+
+         wc             Displays details in the file size.
+
+        who             Info. on who else be online.
+
+        write           Used to send a message to another user.
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+  That's the Summary. Now print it out, if you'd like. Good for fast
+  referencing. Following the Summary is a more in-depth look at each 
+             of the commands already listed.
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+
+   awk program filenames
+   awk -f programfilenames filenames
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [awk] utility can be used to find any lines in a file which 
+   match a certain pattern; once found, these lines can be processed.
+   In the first configuration, the program that [awk] is to
+   execute is specified in the command line. In the second,
+   the program is stored as the file given in programfilename.
+   The -f option instructs [awk] to read this file.
+
+
+   [bdiff] is used to compare files too large for [diff]. See
+   [diff] for the format.
+
+
+   bfs filename
+   ~~~~~~~~~~~~
+   [bfs] is used to scan a large file to determine where to split
+   it into smaller files.
+
+
+   cal 01-12 (month) 0-9999 (year)
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [cal] utility can be used to display a calendar of any year
+   from 0 to 9999 AD, and any or all of the twelve months.
+
+
+   cat filename
+   ~~~~~~~~~~~~
+   [cat] can be used to examine a short file. See [more] for 
+   lengthier files.
+
+
+   number[cc]
+   ~~~~~~~~~~
+   The [cc] command changes the entire current line, or a group
+   of lines starting with the current line. [number] represents
+   the number of old lines to be deleted.
+
+
+   cd directory name
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [cd] command causes the current working directory to be
+   changed. The [directory name] can be either a full or partial
+   path name.
+
+
+   chgrp groupname filename
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   This command changes the group ownership of a file.
+
+
+   chmod {ugoa} {+-} {rwx}
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [chmod] utility changes a file's access permissions. [u]
+   specifies the user or owner's login name, [g] specifies a group
+   and [o] indicates all others. [a] indicates the user, group,
+   and all others; c'est the default. [+] adds permission; [-]
+   deletes it. [r] indicates read, [w] write, and [x] execute.
+
+
+   chown individualname filename
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [chown] changes the individual ownership of a file (see chgrp).
+
+
+   cmp filename1 filename2
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [cmp] is one of the four principle UNIX file comparison utilities.
+   It compares 2 files, and returns the positions where they differ.
+
+
+   comm -options filename1 filename2
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [comm] utility, in comparing two files, produces three
+   columns of output. The first contains lines unique to the
+   first file, the second, lines unique to the second, and the
+   third column, lines common to both files. By placing the
+   numbers [1], [2], and/or [3] in the [options] position, any
+   one (or more) of these columns can be suppressed.
+
+
+   cp sendingfile receivingfile
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [cp] command copies a file. [sendingfile] is the file to be
+   copied, [receivingfile] is the file to which it is copied.
+
+
+   diff [options] filename1 filename2
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   Again, a file comparison utility. However, with [diff], the 
+   differences are displayed as instructions that can be used
+   to edit the files so that they are identical.
+
+
+   diff3 filename1 filename2 filename3
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   Similar to [diff], [diff3] is unique in that it can compare
+   three files. Gee.
+
+
+   ed filename
+   ~~~~~~~~~~~
+   One of the UNIX's three editing utilities, [ed] is a basic line
+   editor. I'm sure there are other files that will explain how
+   to use [ed]. Thus, I'll confine myself to a rough outline:
+   e filename ........... edit a different file
+   f filename ........... changes the currently specified file.
+   h .................... provides explanation of errors.
+   I
+   text ................. inserts text before the current line.
+   line,linel ........... lists the specified lines.
+   line,linen ........... displays specified lines, preceded by
+                          their line numbers.
+   q .................... exit from [ed]
+   w .................... writes buffer to current filename.
+   + or - ............... +number of lines closer to end
+                          -number of lines closer to beginning.
+
+
+   expr formula
+   ~~~~~~~~~~~~
+   Utility which evaluates an expression.
+
+
+   find directory searchcriteria parameter actioncriteria parameter
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [find] utility can be very useful indeed, especially when
+   confronted by a UNIX with countless files. Basically, this 
+   command finds files which meet certain criteria, and then
+   performs an operation (such as printing the files). Search
+   criteria consists of the following:
+
+
+   Criteria     Parameter       Description
+   ~~~~~~~~     ~~~~~~~~~       ~~~~~~~~~~~
+   -name       filename        Files whose names match [filename]
+                               will meet this criteria.
+   -type       filetype        Files whose type matches that specified
+            [b] block special                      will meet criteria.
+            [c] character spec. file
+            [d] directory file
+            [f] plain file
+   -links      +/- x           Files with # of links indicated by
+                               + or - x meet this criteria.
+   -user       login name      Files belonging to user with given
+            or user ID #       login name or ID # meet criteria.
+   -group      group name      Files belonging to group with given
+            or group ID #      group name or ID # meet this criteria.
+   -size       + or - x        Files greater than +x bytes or less
+                               than -x bytes meet this criteria.
+   -atime      + or - x        Files not accessed within +x days,
+                               accessed within -x days, or acc-
+                               essed x days ago meet criteria.
+   -mtime      + or - x        Files NOT modified within +x days,
+                               modified within -x days, or modified
+                               x days ago will meet this criteria.
+   -newer      filename        Files modified more recently than
+                               [filename] meet this criteria.
+  Action Criteria   "                    "
+  ~~~~~~~~~~~~~~~   ~                    ~
+   -print           -          When search criteria are met, path
+                               name of the file is displayed.
+   -exec       command{ }\;    Executes given command when search
+                               criteria are met. { } indicates file-
+                               name, [\;] ends the command.
+   -ok         command{ }\;    Exactly like -exec, except user is
+                               prompted [y] or [n] before command.
+
+
+   grep -options searchstring filenames
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   Another search command, this for a particular string of chars.
+
+
+   ln original new
+   ~~~~~~~~~~~~~~~
+   [ln] establishes a file link. For this utility, [original] repre-
+   sents the filename to be linked, [new] the filename of the new
+   link to the original.
+
+
+   [ls] provides directory information.  [ls -l/] displays a more
+   complete version of the info. list.
+
+
+   mail username username
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   This utility allows e-mail to be sent to other system users. 
+
+   mail
+   ~~~~
+   Simply typing [mail] checks the user's own mailbox.
+   When sending mail, several items must be set:
+   ~s text ............ sets the subject field
+   ~c user names ...... sends other users carbon copies of mail
+   m user names ....... activates the compose mode, with the
+                        specified users as the message's recipients.
+   ~h ................. displays and allows editing of all headers.
+   ^D ................. ends message editing; sends mail.
+   ~r filename ........ places file in body of message (keen command)
+
+   Reading One's Own Mail:
+   h number or range ....... causes specified headers to be displayed
+   p message # ............. displays entire message
+   d number or range ....... deletes specified messages
+   u number or range ....... undelete specified mail during SAME
+                             mail session (messages removed after q)
+   q ....................... leave the post office
+
+
+   mkdir directoryname
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [mkdir] allows creation of a subdirectory, for your dining 
+   enjoyment.
+
+
+   more filename
+   ~~~~~~~~~~~~~
+   For longer files, [more] is a convenient utility. It will display
+   the first screen of file data and then stop, allowing the user 
+   to control scrolling henceforth.
+
+
+   mv oldfilename newfilename
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [mv] utility can be used simply to rename a file, or...
+
+
+   mv filea fileb... directory
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [mv] can also be used to move files to a new directory, provided
+   the directory exists, and you have write access to it.
+
+
+   ps -options
+   ~~~~~~~~~~~
+   The [ps] command, by itself, displays the status of each active
+   process controlled by your terminal. This status report includes
+   the Process Identification Number (PID), the terminal (TTY), the
+   time the process has been executing (TIME), and the command line
+   used to execute the process (CMD).
+   [ps]'s three options include -a (displays info. on active processes
+   controlled by any terminal), -x (info. on ALL active processes), and
+   -l (an extensive status report on all active processes).
+
+
+   pwd
+   ~~~
+   [pwd] command displays the present working directory.
+
+
+   rm filename
+   ~~~~~~~~~~~
+   [rm] removes a file. More than one file can be specified.
+
+
+   rmdir directoryname
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   This utility removes a directory, an EMPTY directory (save the
+   hidden files). 
+
+
+   sleep seconds
+   ~~~~~~~~~~~~~
+   The [sleep] utility causes a process to become inactive for a
+   certain period of time. Max. seconds is 65,536 (about 18 hrs).
+
+
+   sort -options filenames
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [sort] merges and sorts files. Without options, [sort] orders
+   files by the ASCII codes of the characters at the beginning
+   of each line. Options include -b (leading blanks ignored), -d
+   (only letters, digs, and blanks considered; "dictionary sort"),
+   -f (case ignored), -n (numerical sort [for numerical data]), and
+   -r (a reverse sort).
+
+
+   split -size original resulting
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   [split] divides a large file into smaller ones. [size] refers to
+   the number of lines the resulting files contain, [original] is
+   the name of the orig. file, and [resulting] represents the 
+   prefix name assigned to the newly created files.
+
+
+   umask ugo
+   ~~~~~~~~~
+   [umask] changes the file CREATION mask (see [chmod] for already
+   existing files). Here, [u] represents the owner's access 
+   permission, [g] the group's a.p., and [o] the a.p. for all others.
+
+
+   [uucp] (UNIX to UNIX copy) can be used to send files to a 
+   remote UNIX, or retrieve files from the remote system.
+   Other UNIX comm commands include [cu] (which establishes contact
+   with another system), and [uux] (UNIX to UNIX execute; allows
+   commands to be executed on a remote system).
+
+
+   wc -options filenames
+   ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   The [wc] utility displays file-size information. This includes
+   the number of lines, words, and characters. By chosing the
+   -l, -w, or -c options, the information can be limited to only
+   line, word, or character number.
+
+
+   who
+   ~~~
+   A very useful command (which some systems respond to even before 
+   a user is actually logged on), [who] displays a list of users
+   currently online. This list includes the user's name, terminal
+   device # (tty), and the log-in time.  [who am i] displays info.
+   only on the user who executed the command.
+
+
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+   Alright. You may have noticed that this isn't EXACTLY a Bible. I
+   took the liberty of omitting some of the command explanations.
+   But, if anyone REALLY wants to know more about [vi], or [stty],
+   or (perhaps more justifiably) have a more comprehensive guide
+   to the mail system, I'll be glad to write some 'by request'
+                         text files.
+_______________________________________________________________________________
+~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
+ (c)1987  cDc communications  by Franken Gibe                         0/0/87-14
+ All Rights Smeared Across The Wall
+
+
+

p01__Tüm_Kitaplar_Bilgisayar_Kitaplari_Arsivim_Offline_Dersler_dersler_17__91142bbf1f.txt

@@ -0,0 +1,42 @@
+Checkbox 
+
+        Aynı radio butonları gibidir Kullanıcıya seçenekler sunulur ve bunlardan birini birkaçını hepsini yada hiçbirini seçmesi istenir .Hemen bir örnek yapalım.
+
+<html>
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=ISO-8859-9">
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=windows-1254">
+<title>Checkbox</title>
+</head>
+<body >
+<form action="checkbox2.asp" method="post">
+<p>Sitemde en çok girdiğiniz bölüm hangisidir.</p>
+<input TYPE="checkbox" NAME="asp">ASP<br>
+<input TYPE="checkbox" NAME="html">HTML<br>
+<input TYPE="checkbox" NAME="flash" >FLASH<br>
+<input TYPE="checkbox" NAME="java">JAVASCRIPT<br>
+<input TYPE="checkbox" NAME="prog" >PROGRAMLAMA<br><br>
+<input type="submit" value="gönder">
+</form>
+</body>
+</html>
+
+        Şimdi de ikinci sayfamızı yapalım
+
+<html>
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO 8859-8">
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
+<title>Radio butonları</title>
+</head>
+Seçtiğiniz bölümler
+<% if request.form("asp")="on" then response.write("ASP") end if
+if request.form("html")="on" then response.write("HTML") end if
+if request.form("flash")="on" then response.write("FLASHL") end if
+if request.form("java")="on" then response.write("JAVASCRIPT") end if
+if request.form("prog")="on" then response.write("PROGRAMLAMA") end if
+%>
+Verdiğiniz Bilgiler için Teşekkürler.
+</html>
+
+

p01__Tüm_Kitaplar_Bilgisayar_Kitaplari_Arsivim_Offline_Dersler_dersler_6__7e7e2a708f.txt

@@ -0,0 +1,32 @@
+Response.Redirect Deyimi
+
+      Response.redirect deyimi ASP'de kullanılan (bu da bayağı sık kullanılıyor) ve bir sayfadayken başka bir sayfaya yönlendirme yapmak için kullanılır. Yani sunucunun karşısına böyle bir ifade geldiğinde ne olursa olsun  çalışılan sayfayı durdurup Response.redirect içerisindeki sayfaya yönlenir.
+
+Hemen bir örnek yapalım
+
+öncelikle birinci sayfaya aşaıdaki gibi bir textbox ve bir buton koyalım 
+[_______] - [_____]
+    
+buradaki text box'ın namesi (ismi) sifre olsun butonun ise actionuna responseredirect2.asp yazalım bu örneğimizde birinci sayfadaki text box'a bir sifre girmemiz isteniyor ve butona basarak ikinci sayfaya yönlendirme yapıyor ikinsayfamızdada bu text box taki bilgi bir deyim sayesinde sifre isimli bir değişkene aktarılıyor ve bu değişkenin içeriği kontrol edilerek sifrenin dogru olup olmadığı karşılaştırılıyor eğer doğruysa sayfaya girmeyi başarıyoruz eğer yanlış ise response.redirect deyimi sayesinde tekrar birinci sayfaya yönlendirilme yapılıyor gördüğünüz gibi asp'nin çalışma mantığı hakkında biraz daha bilgi sahibi olmuşsunuzdur umarım.
+
+İkinci sayfanın kodlarıda aşağıda yazmakta Ayrıca bu örnekleri buradan bilgisayarınıza indirebilirsiniz
+
+<html>
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
+<meta name="GENERATOR" content="Microsoft FrontPage 4.0">
+<meta name="ProgId" content="FrontPage.Editor.Document">
+<title>Response redirect</title>
+</head>
+<body>
+<%
+sifre=Request.Form("sifre")
+if sifre="neolsun" then
+%>
+Sayfaya girmeyi başardınız
+<% else response.redirect("responseredirect1.asp")
+end if
+%>
+</body>
+</html>
+